Category Archives: سینەما

حەوت کتێب دەربارەی سینەما

دیدی من – ساسە پۆست، ئەلمەکتەبەلعامە، گووگڵ، ویکیپیدیا

ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە عەرەبییەوە: زرار حەمید

  

هەر لەگەڵ نماییشکردنی یەکەم فیلمی سینەمایی لە جیهان لە ساڵی ١٨٩٥دا، کە لە لایەن برایانی لۆمێرەوە نماییش کرا، لە یەکیک لە قاوەخانەکانی پاریسدا، ئیدی لەو کاتەوە سینەما ڕۆڵێکی سەرەکی دەبینێت لە گەشە و بەرەوپێشچوونی بیر و ئاکاری هەر کۆمەڵگەیەكدا. سینەما گواستنەوەی کلتووری گەلانە، وێنەگرتنی بەرجەستەکردنی کلتووری گەلانە، لە سەردەمی ئەمڕۆماندا سینەما تەنها وشەیەك نییە و هۆڵەکانی سینەما تەنها شوێنێك نین بۆ کاتبەسەربردن، بەڵکو گەلانی دنیا لە ڕێگەی سینەماوە ڕەخنەی دنیا و سیستمەکان دەکەن. سینەما ئامڕازێکە بۆ جووڵاندنی فیکری تاک و ئامڕازێکە بۆ گەشەی ئابووری. لە ئێستادا سینەما بووەتە سیمبولی ناسینەوەی گەلان.

بە درێژایی تەمەنی، سینەما تەنها بینەری نەبووە، بەڵکو کەسانێك هەبوون عاشقی سینەما بوون و هۆڵەکانی سینەما بۆ ئەوان دنیایەکی تر بوو، ئەوانەی بێ ئەوەی لەسەر شاشەکان بێنە بەرچاومان، ڕۆڵێکی گرنگیان بینیوە لە بەرەوپێشچوونی سینەمادا، ئەو کەسانەی لە شوێنێکی تری بێجگە لە شاشەکانەوە هاتوونە ناو دنیای سینەما، چ بە نووسینی سیناریۆ بێت یان وێنەگرتن یان دەرهێنان و بەرهەمهێنان. لێرەدا کۆمەلێك کتێب دەخەینە ڕوو، کە گەر گرنگترین کتێبەکانی بواری سینەما نەبن، بێگومان گرنگترین ئەو هەوڵانەن کە لەم بوارەدا دراون. ئەو کتێبانەش ئەمانەی خوارەوەن:

کتێبی چیرۆک، لە نووسینی ڕۆبێرت مەکی

بە یەکێك لە گرنترین کتێبەکانی فێربوونی سیناریۆنووسین دادەندرێت لە جیهاندا، کتێبەکە باس لە هونەری نووسینی چیرۆکی سەر شاشە دەکات، هەروەها چۆن بتوانیت سوود لە سەرجەم ڕەگەزەکانی سیناریۆ وەربگریت بۆ دەوڵەمەندکردنی چیرۆکەکەت. ئەم کتێبە ساڵی ١٩٩٧ بڵاو کرایەوە، نووسەرەکەی ئەکتەر و نووسەر و مامۆستای سینەمای ئەمەریکی، ڕۆبەرت مەکییە.

کتێبی چیرۆک

 

کتێبی سیناریۆ، لە نووسینی سێد فێڵد

کتێبێکی بەناوبانگ و سەرچاوەی یەکەمە بۆ فێرخوازانی نووسینی سیناریۆ، ئەم کتێبە بە مامۆستایەکی گرنگ دادەنرێت بۆ نووسینی سیناریۆ، کە پڕە لە زانیاری و وردەکاری. ئەم کتێبە تەنها بۆ ئەو کەسانە گرنگ نییە کە دەیانەوێت سیناریۆ بنووسن، بەڵکو بۆ چیرۆکنووسان و ڕۆماننووسان و شانۆنامەنووسانیش گرنگە. ئەم کتێبە ساڵی ١٩٨٤ بڵاو کرایەوە، کە نووسەرەکەی، سێد فێڵد، نوسەرێکی ئەمەریکییە و زیاتر لە دوو هەزار سیناریۆی هەیە.

کتێبی دروستکـردنی فیلم، لە نووسینی فیدریکۆ فیلینی

”فەلسەفەی تۆ چییە سەبارەت بە دروستکردنی فیلم؟ چ ئامانجێك دیاری دەکەیت لە کاتی وێنەگرتن؟ جگە لە چێژبەخشین بە بینەر، هیچ ئامانجێکی تری شاراوەت هەیە؟ ئەمە ئەو پرسیارانەن کە هەرگیز ناتوانم وەڵامیان بدەمەوە، من وا هەست دەکەم بۆیە کاری فیلمسازی دەکەم، چونکە هیچ کارێکی تر نازانم.” لەم کتێبەدا دەرهێنەر و نووسەر و سینارستی ناوداری ئیتاڵی، فیدریکۆ فیللینی، بەم جۆرە دەدوێت. ئەم کتێبە کتێبێکی فێرکاری نییە بە تەواوەتی، بەڵام لە ئەنجامی خوێندنەوەی، شتی زۆر فێر دەبیت لە ئەزموونەکانی فیللینییەوە.

فریدریکۆ فیلینی

کتێبی سینەما لە نیشتمانی عەرەبیدا، نووسینی جان ئەلێکسان

سینەمای عەرەبی چۆن دەستی پێ کرد؟ قۆناغەکانی گەشەکردنی کامانەن؟ گرنگترین فـێستیڤاڵەکان چین لە دنیای عەرەبیدا؟ ئەمانە و چەندین پرسیاری تر، وەڵامەکەی لەم کتێبەدا وەردەگریت. نووسەری ئەم کتێبە، نووسەری سووری جان ئەلێکسانە و ئەم کتێبە ساڵی ١٩٨٢ بڵاو کراوەتەوە و هێندەی کتێبێکی مێژووییە، هێندە کتێبێکی فێرکاری نییە، بە جۆرێک، کە قۆناغەکانی گەشەکردنی سینەمای عەرەبی دەخاتە ڕوو، هەروەها باسی سینەما دەکات لە هەریەك لە وڵاتانی میسڕ، عێراق، سووریا، جەزائیر، مەغریب و سووداندا.

کتێبی ئینسکـلۆپیدیای میژووی سینەما، لە نووسینی جیۆفری سمیس

یەکێك لە گرنگترین ئینسکلۆپیدیاکانی تایبەت بە سینەما لە دنیادا؛ ئەم کتێبە لە سێ بەرگ پێک دێت: بەرگی یەکەم سینەمای بێدەنگ، بەرگی دووەم سینەمای دەنگدار، بەرگی سێیەم سینەمای هاوچەرخ. سمیس لەم کتێبەدا باس لە مێژووی سینەما دەکات لە سەرانسەری دنیادا و باسی گرنگترین فیلمەکان و ناودارترین دەرهێنەرەکان دەکات.

کتێبی دروستکردنی فیلمی دۆکیومێنتاری، لە نووسینی باری هامپ

ئەگەر کتێبی سیناریۆی سێد فێڵد باشترین کتێب بێت لە بواری سیناریۆنووسیندا، ئەوا کتێبی دروستکردنی فیلمی دۆکیومێنتاری باشترین کتێبە بۆ ئارەزوومەندانی ئەم بوارە. کتێبێکی پڕ زانیاری، کە سەرەتا باس لە دیاریکردنی هێڵەکانی کارکردن دەکات لە فیلمی دۆکیومێنتاریدا و قۆناغەکانی پلاندانان و نووسین و وێنەگرتنی فیلمی دۆکیومێنتاری دیاری دەکات.

کتێبی دەرهێنانی سینەمایی دیمەن دوای دیمەن، لە نووسینی ستیڤن دی کاتز

دەروازەیەکی گرنگە بۆ فێربوونی بنەماکانی دەرهێنانی سینەمایی و ڕێسا سەرەتاییەکانی، هەروەها فەهرەستێکی سەرەکییە. ستیڤن دی کاتز لەم کتێبەدا بەراوردکاری دەکات لە نێوان قوتابخانەکانی دەرهێنانی سینەماییدا ، باس لەوە دەکات کە چۆن هەر دەرهێنەرێك ڕێباز و هۆکاری خۆی هەیە بۆ گوزارشتکردن لە یەك سیناریۆ بە چەند شێواز و هۆکاری خۆی هەیە، بۆ گوزارشتکردن لە یەك سیناریۆ بە چەند شێوازێکی جیاواز. ئەم کتێبە ساڵی ٢٠٠٣ بڵاو کرایەوە.

 

دۆگما ٩٥، ڕەهەندێک بۆ فیلمی ڕیاڵ

دیدی من

لارس ڤۆن ترەیەر

ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: چێنەر بەدری

دۆگما ٩٥، ئاسۆیەکە بۆ بەگرتەکردنی ژیان ، چەمکێکی ڕەمزییە بۆ کۆمەڵەیەک لە دەرهێنەرانی فیلم، کە لە بەهاری ١٩٩٥دا، لە کۆپنهاگنی پایتەختی دانیمارک بڕیاری دامەزراندنیان دا، ئامانجیش لێی دروستکردنی زنجیرەیەک شۆڕشە لە زۆر ئاڕاستەی سینەما و بەرهەمهێنانی فیلمدا، ڕزگارکردنی ئاکت و جووڵەیە لە وێنە دەستکردەکان و ناواقیعیەکاندا.

لارس ڤۆن ترەیەر

بۆ دۆگما ٩٥ لە ئێستادا ؟ بۆچی بۆ ئێمە؟

ئەمە ئەو پرسیارەیە کە زۆر لە ئێمە بەدوایدا دەگەڕێین: بۆ سینەمامان نییە؟ دەرهێنەر و سینەماکارەکانی ئێمە بۆ هێند تەوەزەلن؟

بەگشتی لە کاتی نەبوونی دنیابینی و نائاشناییمان لە مانای سینەما و فیلم و نەبوونی کەسانێک کە خەونی سینەماییان هەیە، کەوتووینەتە ڕەوشێکەوە کە لەشکرێک لە سینەماکاری تەوەزەل و تەمبەڵ دروست بووە، کە تەواوی ناتوانایی و گەمژەیی خۆیان لە پشت کۆمەڵی وشەدا حەشار داوە، کە بە هیچ شێوەیەک بنەمای سەرەکی نین بۆ هێنانەوەی بیانوویەکی گونجاو، ئەویش ئەوەیە کە هەموو وەک ئەوەی لە کۆبونەوەیەکی هاوبەشدا بڕیاریان دابێ، خۆیان لە پشت ڕستەگەلی وەک:

  1. نەبوونی ئابووری و پاڵپشتی مادی بۆ بەرهەمهێنانی فیلمێک کە بتوانێت بە ڕکابەریی فیلمە جیهانییەکان.
  2. نەبوونی کەرەستەی پێشکەوتووی سینەمای بۆ بەرهەمهێنانی فیلمێک کە بتوانێت لە فێستیڤاڵە جیهانییەکان بەشداریی پێ بکرێت.
  3. نەبوونی بینەری پێویست و نەبوونی کلتوور و بینەرێکی کراوە و تێگەیشتوو لە هونەر و سینەما.

لە وەڵامی ئەمانەشدا، من پێم وایە کە ئەمانە کۆمەڵی بیانوون کە دەلالەت لە تەوەزەلی دەکەن، وەک لەوەی هۆکارگەلێکی واقیعی بن، ئەویش بە هۆی ئەوەی ئەو بەڕێزانە وەک ئەوەی منداڵێکی خوێندنگە بن، هەمیشە چاویان لەوەیە دایە و بابە پێداویستییەکانی دیاری بکەن ئەو تەنها ئەوەی لەسەرە بخوێنێت.

کەرەستەی تایبەتی سینەماییش، لە کۆتاییدا لە بنەماکانی دۆگما ٩٥، بەتایبەتی قسەی لەسەر دەکرێت و ڕوون دەکرێتەوە، بۆیە لێرەدا ئەم خاڵە بەجێ دێڵم بۆ بنەماکانی دۆگما وەڵامیان بداتەوە.

نەبوونی بینەر و کلتوورێکی کراوە، هەمان بیانووە کە نووسەرەکانیشمان لە پشتیدا خۆیان حەشار داوە؛ من دەپرسم، کاری ئێوە چییە کەواتە؟ ئایا ئەوە کاری ئێوە نییە گۆڕانکاریی کلتووری دروست بکەن؟ یان دەتانەوێ حازر بنووسن و بەرهەمەکانتان بکڕرێت و بخوێنرێتەوە و ببینرێت؟ لە سەرەتاوە تا کۆتایی ئەمە کێشەی نووسەر و سینەماکارە ئەمە چارەسەر بکات و بەرهەمێک بەرهەم بێنێت، کە بخوێنرێتەوە و ببینرێت و درک بەوە بکات، کە هەڵەکە لە خودی ئێوەدایە، دەلالەتە لەوەی کە ئێوە تا ئێستا نەتانتوانیوە بەرهەمێک بەرهەم بێنن کە شایەنی خوێندنەوە و بینین بێت. بۆ زنجیرە تورکییەکان سەیر دەکرێن لە وڵاتی ئێمە و ناوخۆییەکان نا؟ بۆ پاولۆ کۆیلۆ لە نووسەرەکانی ئێمە زیاتر دەخوێنرێنەوە؟ ئەمە ئەو پرسیارەیە کە دەبێت نووسەر و سینەماکارەکان بەدوایدا بچن و وەڵام و چارەیەکی جی بۆ بدۆزنەوە.

بنەماکانی دۆگما ٩٥

  1. کاری وێنەگرتن و بەرهەمهێنانی گرتە, پێویستە لە ناو لۆکەیشندا ئەنجام بدرێت.

واتا خۆبەدوورگرتن بە هەموو شێوەیەک لە ستۆدیۆی تایبەت و دروستکرنی دیکۆری تایبەت بۆ ئەنجامدانی وێنەگرتن، هەر کارێکیش لە قۆناغی پۆست پرۆدەکشندا بە کۆمپیوتەر بۆ دروستکردنی لۆکەیشنی کۆمپیوتەری، قەدەغەیە.

  1. دەنگ و ڕەنگ دەبێت پێکەوە بەرهەم بێن لە کاتی وێنەگرتندا.

دروستکرنی موزیک و ئیفێکتە دەنگییەکان پێویستە لەگەڵ نواندن و وێنەکاندا پێکەوە بەرهەم بێن و گرتە بکرێن، دروستکردنی موزیک و ئیفێکت لە پاش وێنەگرتن و بەکارهێنانی ستۆدیۆی تایبەت قەدەغەیە، بە هۆی ئەوەی وا دەکات کرێی تێچون زۆر بەرز بکاتەوە و دەنگێکی واشمان بۆ دروست دەکات کە بینەر بە تەواوەتی هەست بکات کە ئەوە دەنگێکی ناڕاستی و دروست کراوە.

پێویستە دەنگ بەرهەمهێنان لە ڕێگەی ئامێری موزیکی لایڤەوە بێت یان بە شێوەی جەد و ئامێرە هاوشێوەکانی لە ناو لۆکەیشنی گرتەکەدا بێتە بوون.

لارس ڤۆن ترەیەر
  1. کامێرا و کامێرامان دەبێت جارێکی تر ئاشنای یەک ببنەوە و لە یەک جودا نەبن، ئەمەش بەو مانایەی بەکارهێنانی ئامێری تایبەت دەبێت ئەنجام نەدرێت و کامێرا و کامێرامان وەک یەک جەستە بە یەکەوە بن و جودا نەبن.
  2. فیلمەکان دەبێت لە ناو ڕەنگدا بن؛ بەکارنەهێنانی کاری ئۆپتیکی و فلتەر. ئەمەش بەو مانایەی خۆبەدوورگرتن لە ڕووناکیی تایبەت و کۆمەڵە فلتەرانێک کە ڕەنگێکی جودا لە ژیانماندا پیشان دەدەن، ئەگەر ڕووناکی لە حاڵەتێکدا پێویست بوو دەبێت لە ڕێی گڵۆپی ئاساییەوە چارەسەر بکرێت یان لە ڕێی فلاشی کامێراکانەوە ناوچە تاریکەکان ڕووناک بکرێنەوە.
  3. کات و شوێنی فیلم و گرتەکان ئێرە و ئێستایە. واتە شوێن کات دەبێت سەرزەوی و گێڕانەوەی ژیان و بەرهەمهێنانی ژیان بێت، نەک دروستکرن و بەرهەمهێنانی کات و شوێنی خەیاڵی و ناواقیعی.
  4. ژانەر بوونی نییە، ئێمە ژیان دەگێڕینەوە و بەرهەم دێنین، نەک پارچەپارچەی بکەین.
  5. بەرهەمهێنانی گرتە و وێنەکان دەبێ بە شێوەی ئەکادیمەی، کە ٣٥ میلیمە، بگیرێن.
  6. دەرهێنەر تاکێکە لە ناو کاستەکەدا، نابێت حیسابی تایبەتی بۆ بکرێت و تەواوی فیلم بە خراپی و باشییەوە بدرێتە ئەو.

فیلمی کوردیی بێدەنگ لە فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر بەشداری دەکات

 

دیدی من – بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی گشتیی فیستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر

فیلمی کوردیی بێدەنگ، لە دەرهێنانی سینەماکارانی ئێرانیی دانیشتووی وڵاتی ئیتاڵیا، عەلی عەسگەری و فەڕنووش سەمەدی، بەرهەمی وڵاتانی ئیتاڵیا و ئەڵمانیا، لە بەشی پێشبڕکێی نێودەوڵەتی بە ناونیشانی سینەمای سەعادەت، لەمیانەی سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، لە کۆمەڵەی سینەمایی پەردیسی چارسوو لە شاری تاران، نماییش دەکرێت و لەگەڵ چواردە فیلم لە وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان لە ڕکابەریدا دەبێت.

ئەم کورتەفیلمە چیرۆکی کچێکی کورد و دایکی پەنابەری، لە وڵاتی ئیتاڵیا بۆ بینەر دەگێڕێتەوە، کە سەردانی دکتۆر دەکەن، بەڵام کچەکە لەجیاتیی ئەوەی کە قسەکانی دکتۆرەکە وەربگێڕێتە سەر زمانی کوردی، بێدەنگ دەبێت.

فیلمی کوردیی بێدەنگ

بێدەنگ، کە بۆ یەکەمین جار لە بەشی پێشبڕکێی سەرەکیی نێودەوڵەتیی شەستونۆیەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی کان لە وڵاتی فەڕەنسا و هەروەها کۆمەڵێک فێستیڤاڵی جیهانی نماییش کراوە و تا ئێستا چەندین خەڵاتی گرنگی بەدەست هێناوە، لە بەشی پێشبڕکێی کورتەفیلمەکانی سینەمای جیهان، لە چوارەمین خولی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی دهۆک لە باشووری کوردستان نماییش کرا.

فیلمی کوردیی بێدەنگ

کورتەفیلمی بێدەنگ بۆ بردنەوەی خەڵاتی بەشی پێشبڕکێی سەرەکیی نێودەوڵەتی بە ناونیشانی سینەمای سەعادەت، لە سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، لەگەڵ چواردە کورتەفیلم لە وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان لە ڕکابەریدا دەبێت، لەوانە کورتەفیلمی قوناغ، لە دەرهێنانی ئەیوان فێرناندێز دی کۆرۆبا لە وڵاتی ئیسپانیا، کورتەفیلمی ئامالیمبۆ، لە دەرهێنانی خوان پابلۆ لیبۆسارت لە وڵاتی سوید،  کورتەفیلمی بە هۆی ئەڤینەوە، لە دەرهێنانی یوم عەبدوالغەفوور شاهین لە وڵاتی تورکیا، کورتەفیلمی ئەوپەڕی سنوور، لە دەرهێنانی دانیلە لۆکا لە وڵاتی سویسڕا، کورتەفیلمی هێرش بۆ هەژدیها، لە دەرهێنانی یان بۆبنیچک لە وڵاتانی کۆماری چیک و ئسلۆڤانیا، کورتەفیلمی هەڕاجی خەونەکان، لە دەرهێنانی ولاد بۆزیانۆ لە وڵاتی ڕۆمانیا،  کورتەفیلمی ماڵ لە دەرهێنانی ئێرینا تسیلیک لە وڵاتی ئۆکراین، کورتەفیلمی نامرۆڤانە، لە دەرهێنانی دانیەل دیمیدرۆف لە وڵاتی ڕووسیا،  کورتەفیلمی رۆژەکانی دوایی، لە دەرهێنانی ئارتۆرۆ لێئۆن لیرنا لە وڵاتانی پڕۆ و ئیسپانیا، کورتەفیلمی مەسخ، لە دەرهێنانی ئادریان ئارسە لە وڵاتی مەکسیک، کورتەفیلمی سرتەکانی با، لە دەرهێنانی لۆئیک ژۆنە لە وڵاتی فەڕەنسا، کورتەفیلمی ڕیکلامی فرۆش، لە دەرهێنانی قەسیدە گوڵمەکانی لە وڵاتی ئێران، کورتەفیلمی تەناوب، لە دەرهێنانی عەلی خوشدونی فەراهانی لە وڵاتی ئێران و هەروەها کورتەفیلمی پێشخزمەت، لە دەرهێنانی فوڕنووش عابیدی لە وڵاتی ئێران.

وەرزى دووەمى دراماى شەهرزاد بڵاو دەبێتەوە

ديدى من موزيكێ ما

لە فارسييەوە: سەليم جەمال

وەرزى دووەمى دراماى شەهرزاد، لە ڕۆژى ١٩/٦/٢٠١٧دا، بە شێوەى سى دى ڕەوانەى بازاڕ دەكرێت.

عەلى ئەسەدزادە، بەرپرسى هونەریی دراماى شەهرزاد، ڕایگەياند: ”بەروارى فەڕميى بڵاوبوونەوەى وەرزى دووەمى دراماى شەهرزاد، لە ١٩/٦/٢٠١٧دا دەبێت و لە سەرانسەرى وڵاتى ئێراندا بڵاو دەبێتەوە.”

ئەم هەواڵە سەرەتا لە دۆخێكدا بڵاو بووەتەوە، كە گوايە موحسين چاوەشیی گۆرانيبێژ، گۆرانينووس، موزيسيان و ئاوازدانەرى ناودارى كورد–ئێرانى، بە هەمان شێوەى وەرزى يەكەمى دراماى شەهرزاد، بە چەند گۆرانيیەك بەشدارى لە وەرزى دووەمى ئەو درامايەدا دەكات.

لە لايەكى ديكەشەوە، هيچ هەواڵێكى فەڕميى لە لايەن خودى موحسين چاوەشى بڵاو نەكراوەتەوە لەبارەى بەشداربوون يان نەبوونى لەو درامايەدا، بەڵام ئەو خواستى چاوەڕوانى لە هەوادارانى دەكات و تا چەند ڕۆژێكى ديكە، وەڵامێكى يەكلاييكەرەوە بە هەوادار و گوێگرانى دەدات. ئەويش بە هۆى پێداچوونەوەى سيناريۆ و كوالێتیى دراماى شەهرزاد.

موحسین چاوەشی

شايەنى باسە ئەو گۆرانيبێژە ناودار و پڕهەوادرە، بە هەشت گۆرانى بەشداریی لە وەرزى يەكەمى دراماى شەهرزاددا كردبوو، بە ناوەكانى هاوخەو، بە نەريتى يادگارى، لە كوێى؟، هەوسار، شەهرزاد، تەوێڵ مانگ، ماڵئاوايى تاڵ و دێوانە. هەروەها موحسين چاوەشى ڕۆڵێكى كاريگەر و ئەرێنیی هەبووە لە گشتگيربوون و پەلكێشبوونى دراماى شەهرزاد لە جيهاندا.

چيرۆك و بەسەرهاتى دراماى شەهرزاد لەبەرگيراوى ساڵانى ١٩٥٠يە و ڕاڤەى عەشقى ئەو سەردەمە دەكات. نەغمە سەمينى و حەسەن فەتحى نووسەرانى ئەو درامايەن. ڕەزا كيانيان، ڕۆيا نونەهالى، ئەمير جەعفەرى و ئاتينە فەقى نەسيرى لە ئەكتەرە نوێيەكانى وەرزى دووەمى دراماى شەهرزادن، كە لە پاڵ تەرانە عەليدۆستى، شەهاب حسێنى، مستەفا زەمانى، پەريناز ئيزەديار و مەهدى سوڵتاندا ڕۆڵ دەگێڕن.

سێ فیلمی کوردی لە بەشی بازاڕی فیلمی فێستیڤاڵی جیهانیی فەجر نماییش دەکرێن

 

دیدی من – بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی گشتیی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر

 

کورتە فیلمی دارزا لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد ئیرەد محەمەدی ڕەزینی، کورتەفیلمی تەناف لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد ئازەر مەنسووری و

کورتەفیلمی لە حەسەکە بە ئەڤینەوە لە دەرهێنانی محەمەد فراهانی، لە بەشی بازاڕی نێودەوڵەتیی فیلم لەمیانەی سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، لە کۆمەڵەی سینەمایی پەردیسی چارسوو لە شاری تاران نماییش دەکرێن.

ئەمساڵ هەژدە کورتەفیلم لە نێوان کورتەفیلمەکانی بەشی بیستەمین خولی بازاڕی نێودەوڵەتیی فیلم هەڵبژێردراون و لە ڕۆژانی بەڕێوەچوونی فێستیڤاڵەکەدا، بۆ میوانانی بیانی، بەرپرسانی فێستیڤاڵە جیهانییەکان و هەروەها کڕیارانی فیلم، نماییش دەکرێن.

ناوی ئەم هەژدە کورتەفیلم و هەروەها دەرهێنەرەکانیان، کە لە بەشی دەرەوەی پێشبڕکێی بیستەمین خولی بازاڕی نێودەوڵەتیی فیلم هەڵبژێردراون، لەمیانەی سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر نماییش دەکرێن، بریتین لە کورتەفیلمەکانی دارزا لە دەرهێنانی سینەماکاری کرماشانی ئیرەد محەمەدی ڕەزینی، تەناف لە دەرهێنانی سینەماکاری کورد ئازەر مەنسووری، لە حەسەکە بە ئەڤینەوە لە دەرهێنانی محەمەد فراهانی، عەمەلیات 747 لە دەرهێنانی محەمەد ئیسماعیلی، یەکەمین ڕۆژی پاییز لە دەرهێنانی عادل تەبریزی، لەسەر سەربان لە دەرهێنانی ئەمیر حسێن کەتبزادە، خەواڵوو لە دەرهێنانی بێهنام عافییەت، سێبەرێک کە بووە ڕووناکی لە دەرهێنانی نازەنین سوبحان سەربەندی، هەراس لە دەرهێنانی جەلال نەعیمی، ڕۆژێکی ئاسایی لە دەرهێنانی سەعید سابری، نەنە هوما لە دەرهێنانی داوود جەلیلی، ساین ئۆت لە دەرهێنانی زەهرا ئاهوویی، کۆتایی هەفتە لە دەرهێنانی وەحید بێمانی، گەڕانەوە لە دەرهێنانی ئێحسان مەلازادە، بە چاوی خوشک لە دەرهێنانی ئەفشین ئەخلاقی، دایە فەریدە و باوە حوسێن لە دەرهێنانی شیرین قەرەداغی، یەکتری لە دەرهێنانی عەلی زەڕنگار و هەروەها ئێستا لە دەرهێنانی ستەفا گەندومکار.

زیاتر لە سێسەد و پەنجا میوانی بیانی لە شەستوشەش وڵاتەوە لە فێستیڤاڵی جیهانیی فەجر بەشداری دەکەن

دیدی من 

بەڕێوەبەرایەتی ڕاگەیاندنی گشتیی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر

زیاتر لە سێسەد و پەنجا میوانی بیانی لە شەستوشەش وڵاتی جیهان، لە سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر لە شاری تاران، بەشداری دەکەن.

لەم بارەیەوە، عەلیڕەزا شوجاع نووری، گوتەبێژیی فێستیڤاڵەکە، ڕایگەیاند: ”میوانانی بیانی ئەم فێستیڤاڵە لە سیویەک وڵاتی کیشوەری ئاسیا، بیستوسێ وڵاتی ئەورووپی، شەش وڵاتی کیشوەری ئەفریقا، پێنج وڵاتی کیشوەری ئەمەریکا و ئوستوراڵیا پێک دێن، کە لەم ناوەندەدا لە بیستوچوار وڵاتی ئیسلامییش میوانمان هەن.”

گوتیشی: ”میوانە بیانییەکان چەندین گرووپن، لەوانە دەرهێنەران، سیناریستان، ئەکتەران، دیمەنە تایبەتە وێنەییەکان، بەرهەمهێنەران، بەرپرسانی فێستیڤاڵەکان و هەروەها کڕیاڕانی فیلم لەخۆ دەگرن.”

ئەم ئەکتەرە ناودارەی سینەمای ئێران ئاشکراشی کرد: ”بەشێک لە میوانانیش لە بەهرەمەندە فیلمسازییەکان پێک دێن، کە تەمەنیان لە خوارووی بیستوحەوت ساڵدایە و نیوەی ئەم ڕێژەیە لە وڵاتی ئێرانن، واتە پەنجاوپێنج کەس لە هەموو پارێزگاکانی ئێران و پەنجاوپێنج کەسی دیکەش لە وڵاتانی موسڵمانی ناوچەکە و کیشوەری ئاسیا و وڵاتانی دیکە دەستنیشان کراون، کە لە بەشی دارولفنوون بەشداری دەکەن.”

عەلیڕەزا شوجاع نووری لە کۆتاییدا سەبارەت بە دوایین بارودۆخی یانەی سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجریش گوتی: ”تا ئێستا زیاتر لە پازدە هەزار کەس لەم یانەیەدا ناونووسییان کردووە، ئەم ڕێژەیە ڕوو لە زیادبوونە و پێشبینی دەکرێت ئەندامانی یانەکە لە ڕزێرڤکردنی بلیت و داشکان و هەروەها لە بەرنامەکانی فێستیڤاڵ، بە شێوەی تایبەت کارئاسانیان بۆ بکرێت.”

بینەر و فیلم: چیرۆکە کێوییەکان و ژیانی کۆمەڵگەیەک

دیدی من – بینەر و فیلم

فیلم: چیرۆکە کێوییەکان

دەرهێنەر: دامیان سیفرۆن

بینەر: چێنەر جەمال

کارێکی سەیرە ماوەی دوو سەعات بەدیار فلیمێکەوە دابنیشین و لە کۆتاییدا چیرۆکێک نەبێ بۆ گێڕانەوە و باسی هەموو شتێکیشی کردبێت.

فلیمی ئەرژەنتینیی چیرۆکە کێوییەکان (٢٠١٤)، لە دەرهێنانی دامیان سیفرۆنە و لەشکرێک لە ئەکتەر ڕۆڵی تێدا دەگێڕن. ئەوەی لە هەر فلیمێک زیاتر ئەم فلیمە سەرنجی منی ڕاکێشا، یەکەم، ئەم جۆرە فلیمە (گوتارەفیلم)، تا ئێستا بەم شێوەیە لە ڕووی چیرۆک و تەکنیک و دەرهێنانەوە کاری لەسەرنەکراوە، فلیمێک کە هیچ ئەکتەرێک ڕۆڵی سەرەکیی نییە و هیچ ئەکتەرێکیش ناتوانرێت لە فلیمەکە بهێنرێتە دەرەوە.

لە سەرەتاوە بە گەشتێکی فڕۆکەوانی دەست پێ دەکات، کە سەرنشینەکانی لە ناو فڕۆکەکەدا بۆیان دەردەکەوێت هەموویان کەسێک دەناسن، ئەمەش هاوبەشییەکەیانە. کەسەکەش ناوی گابرێل باسترناکە، یەکێک خۆشەویستی بووە و پاشان لەگەڵ هاوڕێ تاقانەکەیدا خیانەتیان لێ کردووە، کەسێک مامۆستای بووە و هەمیشە بە کەسێکی فاشیلی زانیوە، کەسێک دکتۆری دەروونیی بووە، کە بە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی دانیشتنەکانی باسترناک زویر دەکات و زۆری تر. پاشان دەردەکەوێ کە فڕۆکەکە فڕێندراوە لە لایەن باسترناکەوە.

دوای ئەم پێشەکییە من دڵنیام هەر کەسێکی تر بێت، چاوەڕێیە چیرۆکەکەی بۆ ئاشکرا بێت؛ باسترناک ببینین یان بزانین بۆ وای کردووە؟ چۆن هەموانی کۆ کردەوە؟ بەڵام هیچ شتێک لەوە ڕوو نادات کە ئێمە پێشبینیی دەکەین، نەک تەنها لێرەدا لە گشت دیمەنەکاندا، ئەم چیرۆکە دادەخرێت و لە تەواوی فلیمەکەدا باس ناکرێتەوە.

هەر چیرۆکێک تەواو دابڕاوە لەوەی پاش خۆی و پێکەوەش چیرۆکی کۆمەڵگەیەکمان بۆ دەگێڕنەوە، هەر لە پرسی گەندەڵییەوە تا تۆڵە، پاشان بۆ کۆتوبەندەکانی سیستم، کە ڕۆژانە بەسەرماندا دادەبارێن و دووبارە دەبنەوە، ئەو کۆتوبەندانەی کە دیلەکان هەموو چاوەڕێن کەسێک لە ناویانەوە دەنگ هەڵببڕێت و ئەمان بیکەن بە سەردار و پاڵەوانی سەردەمەکەیان.

لە جێگەیەکی تر جیاوازیی چینەکان و قێزەونی سەرمایەدارەکانی وڵات، تا دەگاتە خیانەتی هاوسەرگیرییەک و وێنەگرتنی ئاهەنگێکی ئەرستۆکراتی و نەقڵبوونی بۆ سوریالیستییەک، کە میوانەکان دەبن بە بووکەڵە و گرنگییەکیان نامێنێ.

ئەم پەرتەوازییەی سەرەوە، شێوازی بەردەوامبوونی فلیمەکەیە و پێمان دەڵیت، کە ڕەنگە قورسترین کار ئەوە بێت کایەیەک بە هەموو ڕەهەندەکانیەوە بخەینە ناو چاوی کامێراکەمانەوە، بەڵام ڕەنگە بکرێت پارچە پارچە گشت گۆشەکانت نیشان بدەین، قسە لەوەش نییە کە هیچ هارمۆنییەک لە نێوان دیمەنەکاندا نییە، بەڵام ئایە ژیان و کایەکان و کارەکانمان هارمۆنین؟ ئەوەی کە هارمۆنێتییەک بە کایەکان بدات، ئەوەیە کە هەموو شتەکان خراپن، هیچ شتێک لە هیچ جێگەیەک باش ناڕوات، لەبیری بکە پێویستمان بە هارمۆنییەت نییە، با خۆش بژین و دیمەنەکان پارچە پارچە بن.

پۆستەری سینەمای سەعادەت لە فێستیڤاڵی جیهانیی فەجر پەردەی لەسەر لا درا

 

دیدی من – بەڕێوەبەرایەتیی ڕاگەیاندنی گشتیی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر

 

ئەمساڵ لە بەشی سینەمای سەعادەت، واتە بەشی پێشبڕکێی نێودەوڵەتی بۆ فیلمە درێژەکانی سینەمایی و کورتەفیلمەکان، لەمیانەی سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، دوازدە فیلم لە وڵاتانی چین، تورکیا، کۆلۆمبیا، ئەڕژەنتین، لێتۆنی، پۆڵەندا، هەنگاریا، رووسیا، مەکزیک، ئەندوونێزی، فەڕەنسا و ئیسپانیا، بە هاوڕێیەتی لەگەڵ سێ فیلمی ئێرانی نماییش دەکرێن.

بەپێی یاسا و ڕێسا نوێیەکانی ئەم فێستیڤاڵە، کە ساڵی رابردوودا پلانی بۆ داڕێڕژا و ڕەچاو گیرا، فیلمەکانی بەشی پێشبڕکێی نێودەوڵەتی، لە ناو ئەو فیلمانە هەڵدەبژێردرێن، کە تاکو ئێستا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوەندی ئاسیا نماییش نەکرابێتن.

ئەمساڵ لە سی و پێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، هەندێک لە فیلمەکانی بەشی سینەمای سەعادەت، یەکەمین نماییشی ئاسیای خۆیان لەم فێستیڤاڵەدا دەبینن. لەم ناوەندەدا چەندین فیلم یەکەمین نماییشی نێودەوڵەتییان لە فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر دەبێت و بۆ یەکەمین جار لە دەرەوەی وڵاتی خۆیان و لەم فێستیڤاڵەی ئێران پەردەیان لەسەر لا دەبردرێت.

پێنج دادوەری بیانی و دوو دادوەری ئێرانی فیلمە درێژە سینەمایی و کورتەفیلمەکانی بەشی سینەمای سەعادەت، واتە بەشی پێشبڕکێی نێودەوڵەتی، لە سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر هەڵدەسەنگێنن.

پۆستەری بەشی سینەمای سەعادەت لە فێستیڤاڵی فیلمی فەجر

لەم بەشەدا، یەک تەندیسی سیمورغی زێڕین بە باشترین فیلم و هەروەها پێنج سیمورغی سیمین لە لقەکانی دەرهێنان، سیناریۆ، ئەکتەری پیاو، ئەکتەری ئافرەت و خەڵاتی تایبەتی دەستکەوتی هونەری لە یەکێک لە بوارەکانی وێنەگرتن، مونتاژ، موزیک، دیزاینی جلوبەرگ و یان دیزاینی سەحنە پێشکەش دەکرێت.

سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، بە بەڕێوەبەریی گشتیی سینەماکاری ئێرانی ڕەزا میرکەریمی و بەشداریی بەرهەمی وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان، لە چەندین بەشی جۆراوجۆری پێشبڕکێی و دەرەوەی پێشبڕکێی، لە ڕۆژانی ٢١-٢٨\٤\2017 لە کۆمەڵەی سینەمایی پەردیسی چارسوو، لە شاری تاران بەڕێوە دەچێت.

سەد و چل فیلم لە پەنجاوهەشت وڵاتی جیهان لە فێستیڤاڵی جیهانیی فەجر بەشداری دەکەن

دیدی من – بەڕێوەبەرایەتیی ڕاگەیاندنی گشتیی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر

ئەمساڵ پەنجاوهەشت وڵاتی جیهان بە فیلمەکانیان، لە سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر بەشداری دەکەن، کە لەم ناوەندەدا وڵاتی ئێران بە سیوپێنج فیلم و وڵاتی فەڕەنسا بە حەڤدە فیلم، زیاترین رێژەی بەشدارییان لەم فێستیڤاڵەدا هەیە.

ئەم وڵاتانەی کە بە فیلمەکانیان لە سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر بەشدارن، بریتین لە فەڕەنسا بە حەڤدە فیلم، ئیسپانیا، ڕووسیا، ئەڵمانیا، ژاپۆن، کۆریای باشوور و تورکیا بە شەش فیلم، ئەمەریکا، چین، لیتۆنی و پۆڵەندا بە چوار فیلم، کۆماری چیک بە سێ فیلم، میسڕ، ئستۆنی، ئەرژەنتین، هەنگاریا، میانمار، هۆنگ کۆنگ، هیندیستان، ئیتاڵیا، قەزاقستان، لیتۆنی، مەکسیک، رۆمانیا، سوید، سویسڕا و بەڕیتانیا بە دوو فیلم.

پۆستەری فێستیڤاڵی فیلمی فەجر

هەروەها وڵاتانی ئوستوراڵیا، هۆڵەندا، بەلژیکا، ئەفغانستان، بەنگلادش، بۆسنی و هێرزێگۆڤین، جۆرجیا، کرۆواسی، بڕازیل، کۆلۆمبیا، کامبۆج، ئێکوادۆر، مۆلداوی، ئەندۆنێزی، عێراق، کەنەدا، ئۆردۆن، فینلەندا، مالێزی، مۆغۆلستان، نیجریە، نۆروێژ، پاکستان، پرۆ، فیلیپین، دانماڕک، عەڕەبستان، سەنگاپوور، ئۆکڕاین و ئیماڕات، بە یەک فیلم لە بەشە جۆراجۆرەکانی فێستیڤاڵەکەدا بەشداری دەکەن، هەڵبەت هەندێک لە فیلمەکان بەرهەمی هاوبەشی چەندین وڵاتن.

سیوپێنجەمین خولی فێستیڤاڵی جیهانیی فیلمی فەجر، بە بەڕێوەبەریی گشتیی سینەماکاری ئێرانی ڕەزا میرکەریمی و بەشداریی بەرهەمی وڵاتانی جۆراوجۆری جیهان لە چەندین بەشی جۆراوجۆری پێشبڕکێی و دەرەوەی پێشبڕکێی، لە رۆژانی ٢١-٢٨\٤\2017، لە کۆمەڵەی سینەمایی پەردیسی چارسوو لە شاری تاران بەڕێوە دەچێت.

سینەمای کوردی، گیرخواردووی تەڵزگەی چیرۆک و جووڵە مردووەکان، بەشی دووەم و کۆتایی

دیدی من
چێنەر بەدری

جووڵە

”ئەو کاتەی بابەتی جووڵە هاتە ناو دونیای فەلسەفەوە و فەیلەسووفەکان هەوڵیان دەدا بۆ تەفسیرکردنی، سینەما هاتە بوون.”

                                 ژیل دولوز

خاڵی بەهێزی دەرهێنەرانی قوتابخانەی سینەمای نوێی فەڕەنسی، کۆنسێپتی جووڵە و گرتەگرتنێتی، کە بۆیان دڵی سینەمایە وئامانجی بەرهەمهێنانی فیلم و جیاوازی لەگەڵ فۆڕمە هونەرییەکانی تردا لێرەوەیە، هەروەها بۆ ئەدیب و ڕۆماننووسە جیهانییەکانیش هەمیشە خاڵێک بووە بۆ لەسەروەستان و هەوڵ بۆ تێگەیشتنی پەیوەندی لەگەڵ کردار و دەروون و ئەو گۆڕانکارییانەی کە لەسەر خود و بەرانبەر دروستی دەکات،  ئەمەش لە پزیشکی لادێ و ئەمەریکای کافکادا دەگاتە ئەو ئاستەی، کە تەواوی بابەتە ورووژاوەکانی تر بۆ ئەوە بەکار دێت، بەردەوام بیر لە جووڵە بکەینەوە،  بەتایبەتی ڕۆمانی ئەمەریکا، کە بە ئەو پیاوەی کە وون بووش ناسراوە (١٩١١-١٩١٤)، بۆ مارکسیش (زۆرترین سەردەممان لە بیرکردنەوەدا بردووەتە سەر و ئێستا کاتی کارە)م کاریش لێرەدا هەستانە لەسەر کورسییەکان و دروستکردن و ئەنجامدانی جووڵەیە

جووڵە پڕۆسەیەکە لەگەڵ مۆدێرنەدا دێتە ناو دونیای فیکر و شیکردنەوەی بۆ دەکرێت و ڕەهەندەکانی دەستنیشان دەکرێت، تا مۆدێرنە ئامادەیی خۆی ڕانەگەیەنێت و شێوەی خۆی دەرنەخات، ئەستەمە قسە لەسەر جووڵە بکەین وەک کایەیەکی هزری و جێی تێڕامان. لێرەوە ئێمەیەک کە لە چوارلاوە تەوق دراوین بە ترادیشناڵ و ژیانکردنی سوننەتی، سینەمای ئێمە وا لێ دەکات کامێرایەکی چەقبەستوو و  وێنەیەکی وەستاومان بۆ بەرهەم بێنین، لەبری جووڵە و خێرایی. تاقانە وێنە بخەینە سەر شریتی فیلم و بەدیار دیمەنێکەوە دابنیشین، لەبری وێنەی بەردەوام و بازدان بەسەر پێگرەکاندا.

دونیای ئێمە، دونیای زۆربڵێیی و ورتەورتە نەبڕاوەکانە، ئەمەش بە هەمان شێوەی خاڵی پێشوو، پەیوەندیی بە ژیانکردنی مۆدێرنانە و ترادیشناڵەوە هەیە؛ دونیای مۆدێرنە  دونیای ئەکتەکانە، پرەنسیپەکان و هەڵسەنگاندنەکان لەگەڵ ئاکتدا تاووتوێ دەکات، بەڵام دونیای ئێمەی ترادیشناڵ هەمیشە لە قسەکردن و مەنەلۆگدا گیرخواردووی ئەوەیە، کە ئایا زیاتر بدوێین یان کاتێکی نادیاری داهاتوو پێشنیاربکەین بۆ ئاکت، هاوشێوەی  سیفەتی کارەکتەرەکانی نووسەری ئێمە، کە بێگومان گواستنەوەی واقیعی تاکی ئێمەیە بۆناو کتێبەکان، هەمیشە لە ورتەورتێکی نەبڕاوە و خۆدواندایە، دانیشتنە لەسەر هەمان کورسی بێ جووڵە یان دروستتر، دەستگرتنە بە کورسییەکەی ژێریەوە و توندگیرکردنی پێیەکانی لە زەوی. هەر هەوڵێکیش بۆ خستنەبەر کامێرای ئەم جیهانە و نماییشکردنی لەسەر سکرینەکان، دیمەنی کامێرایەکی چاودێری دەگوازێتەوە، نەک کامێرا و چاوێکی سینەمایی.

وەک بەرچاو ڕوونییەک بۆ خوێنەر، کارێکی گرنگ بۆ بەراوردی ڕەخنە و بەرهەمی ئامادە ئاماژە بە چەند فیلمێک بدەین و لەگەڵ ئەو پرسانەی لە بابەتەکەدا ورووژێندراون، بەراورد بکەین:

– فیلمی ژانی گەل، ڕۆمانێکە لە نووسینی نووسەر و سیاسەتمەدار، ئیبراهیم ئەحمەد و جەمیل ڕۆستەمی کاری دەرهێنانی بۆ کردووە و لە لایەن کۆمپانیای سولی فیلمەوە کاری بەرهەمهێنانی بۆ کراوە. ئەوەی کە وای کردووە ئەم فیلمە ببێت بە بابەت بۆ قسەکردن و بەراوردەکەمان، دوو خاڵی سەرەکیین:

١- ئاشکرایە کە لە دونیای سینەمادا و قۆناغی یەکەمی، کە سیناریۆیە، پڕۆسەی داڕشتنەوەی فۆڕمە ئەدەبییەکانی وەک شیعر و چیرۆک و ڕۆمان و ئەفسانە، دەگۆڕدرێن بۆ دیمەن و شێوازی تایبەتی ئەکادیمی، بەگشتییش نووسەری داڕێژەرەوە بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و بەرچاو شێواز و ئایدیا تایبەتییەکانی خۆی تێکەڵ بە بابەتەکە دەکات، تا ئەو ئاستەی لە زۆربەی حاڵەتەکاندا تەواو خۆی جودا دەردەخات لە بەرانبەر نووسینە ئۆرگیناڵەکەدا، ئەمەش بە هۆی

 کاری  نووسەرەوە و گوێزەرەوە، کە تەنها لە شێوازە داڕشتنەوە ئەکادیمییەکەدا قەتیس نابێت، بەڵکو گۆڕینی وێنەی هزرییە بۆ وێنەی ڕاستی و دونیابینیی ئایینی، تا بتوانێت لە ڕێیەوە گرتنی بە چاوی کامێراکان و بەوێنەکردنی ئایدیاکان کارێکی کردەیی بێت، هەروەک کە لە فیلمی ڕۆمیۆ و جولیێتی باز لورماندا (١٩٩٦) دەیبینین؛ لورماند وەک دەرهێنەر و داڕێژەرەوەی دەقی شانۆی ڕۆمیۆ و جولیێتیی شەکسپیر تا ئەو سنوورە دەڕوات، کە ئەگەر کەسێک بەرهەمەکانی بەرگوێ نەکەوتبێت و بە جارێک بیانخەیتە بەردەستی، بێگومان کەمترین هاوشێوەیی و لێکچوون دەبینێت لە نێوانیاندا، بە هۆی گۆڕینی کات و شوێن و شێوازی ژیان و و دیکۆر و لۆکەیشنەوە، کە سەد لە سەد جودایە لەوەی کە شەکسپیر وێنای کردووە و نوسیوویەتی.

بە داخەوە فیلمی ژانی گەل هیچ خاسییەتێکی لەوانەی تێدا نییە، لەبری ئەوەش دەرهێنەر و نووسەری داڕێژەرەوە، هێند بە ئەقڵێکی ترادیشناڵی و بەبڤەزانینی گۆڕینی دەق کاری کردووە، کە خوێندنەوە و تەماشاکردنی فیلمەکە هەمان وێنە و هەمان دونیابینی و دیکۆر و لۆکەیشن و تەسەوری سەردەمی خۆی دەگوازێتەوە، ئەمە ئەگەر نەڵێین کەمتر دەگوازێتەوە، وەک ڕاو بۆچوونی ئەو کەسانەی کە دەقە ئۆرجیناڵ و وێنە سینەماییەکەیان بەراورد کردووە.

ژانی گەل لە کەڤەری گۆڤارە ئێرانیەکان

٢- لە لایەکی تریش، شێوازی گرتەکان وێڕای ئەو ژمارە بێشومارەی بڕین و پێکەوەگرێدانەوە و گۆڕینی لۆکەیشن و ڕێکردنی بەردەوامی ئەکتەرەکان، نەتوانراوە جووڵە وەک پرۆسەی گواستنەوە و جووڵە وەک کاری کامێرا نماییش بکات، لەم سۆنگەیەوەیە وێڕای بودجەیەکی زەبەلاحی تەرخانکراو، کە بێگومانم بە هۆی هۆکاری تایبەتەوە لە چەندین ملیۆن دۆلاری کەمتر بۆ تەرخان نەکراوە  و ئەکتەرانی تا ڕادەیەک لە باشترین ئەکتەرەکانی سەرشاشەکانمان، نەیانتوانیوە سادەترین خەڵات و ڕێزلێنان بەدەست بێنن و فیلمەکە  وەک هەڵبژێردراوێک لە فێستیڤاڵەکاندا  قبووڵ بکرێن، زیاتر بە هۆی ئەوەی لە سەرەتاوە ئەم بەرهەمە هێندە ئامانجێکی تایبەت و داخوازییەکی تاکەکانەیە، ئامانجێکی سینەمایی و هونەری نییە.

  • فیلمی بێکەس (٢٠١٢)، نووسین و دەرهێنانی کارزان قادر و بەرهەمهێنانی ساندرا هارمس و کارە تەکنیکییەکانیشی لە لایەن کاستێکی سویدی ئەنجام دراوە و وێنە گیراوە، هەر بۆیە تا ڕادەیەکی زۆر باش توانراوە جووڵە و دونیابینیەکان هاوتایی فیلمێکی سینەمایی ڕێ بکەن، کە بێگومان ئەم فیلمە دەتوانین پێی بڵێین تاقانە فیلمی سینەمای کوردی، بەڵام ئەوەی جێی سەرنجی من بوو، بابەت و ناوەڕۆکی فیلمەکە و کۆتاییەکەیەتی.

سەرەتا لە سینەمای مۆدێرنی ئەورووپی بەگشتی و سینەمای فەڕەنسی، کە تەنها ڕکابەرێکی هۆڵیوودە، چیرۆک و گێڕانەوە وەک بیانوویەک بەکار دەهێنرێت بۆ نماییشکردنی ئایدیا وێنەکان و خێرایی و جووڵە و گرتە، لە ژانری جوانیناسی، ئەمەش بە زەقی لە سینەمای رۆبێرت بریسۆن و جان لۆک گۆدارد و فرانسیس تروفاوت و ئەوانی تر، کە لە دوای جەنگی دووەمی جیهانی و تایبەتتر دوای ساڵی ١٩٥٥، پاش چەقبەستن و گیاندانی سینەمای ئەورووپیدا، بڕیاریان دا هەوڵ بدەن بۆ ئەنجامدانی باشترین فیلم و قووڵترین ئایدیا، بە کەمترین کەرەستە و کەمترین تێچوون، ئەمەش کۆمەڵە بەرهەمێکی لێ کەوتەوە کە تا هەنووکە و لە دوای پێشکەوتنە پێشبینینەکراوەکانی تەکنەلۆجیای تایبەت، هێشتاکە لە پێشەنگی باشترین فیلمەکانی جیهاندان.

بابەتی فیلمی بێکەس وەک هەر بابەتێکی ناو دونیای ئێمە، گیرخواردووی یادکردنەوە و خەیاڵێکی نۆستالژییە و تەواو سیخناخە بە دیمەنی جێی بەزەیی، ئەمەشە وای کردووە ختووکەی هەستی جەماوەر و بینەرەکانی بدات و هیچ ڕەخنەیەک یان کەمترین ڕەخنە ئاڕاستەی فیلمەکە کرابێت. لە بەرانبەردا نووسەر و دەرهێنەر، کە لە ناو جیهانی ڕۆژئاوا و سینەمای ئەورووپیدایە و ڕۆژانە بەریان دەکەوێت، دەیتوانی بە شێوازێکی جیاواز دەروونشیکاری بۆ تاک و کۆمەڵی کوردی بکردایە و لە کارەکتەرەکانیدا ڕەنگیان بدایەتەوە.

تێڕامانێکی تر، کە هەر یەکێک لە ئێمە بۆی دروست بووە، شێوازی کۆتاییپێهاتنی فیلمەکەیە، کە تیایدا هەوڵ دراوە بە شێوازێکی مۆدێرنانە و فۆڕمێکی نوێی گرتن لە چرکەیەکی ناچاوەڕوانکراو، هێشتنەوەی بۆشاییەکی بیری بۆ بینەر کۆتایی پێ بهێنرێت، بەڵام من پێم وابوو کە تەواو بوون و بەکارهێنانی ئەو تەکنیکە یەکەم کارە، کە لە لایەن کۆمپانیای سویدی و بە ناوی وڵاتی سویدەوە بڵاو دەبێتەوە و ژێرنووسی سویدییشی بۆکراوە، دەبوایە دەرهێنەر وریایانەتر دەستی بۆ تەکنیکێکی لەم شێوەیە ببردایە و لەو چیرۆکە لۆکاڵیانەدا دایبماڵیایە، کە تەنها لەهزری ئێمەدا بوونیان هەیە . دووەم، شوێن و چوارچێوەی چیرۆکەکە لە شوێنێکدا کۆتاهات، کە زیاتر بۆ ئەوەیە بینەر وا لێ بکات چاوەڕێی بەشی تر بێت، وەک لەوەی ببێت بە بەشێک لە پرۆسەی بەرهەمهێن و ئایدیا و دونیابینییە جیاوازەکان قسە لەسەر کۆتایی بکەن.

لەگەڵ ئەم سەرنجانەشدا، تا شوێنێک دەتوانین  فیلمێکی لەم شیوەیە وا وەسف بکەین، توانای ئەوەی هەبێت کە تەکانێک بە ڕەوتی سینەمای کوردی بدات و لەو قوڕاوە دەری بێنێت و جێی هیوا بێت و چاوپۆشی بکەین لەوەی کرێی تێچوونی فیلمەکە دوو ملیۆن یۆرۆیە، کە دەکاتە دوو ملیارد و پێنجسەد وسی و نۆ ملیۆن و نۆسەد و حەفتا و شەش هەزار و حەوتسەد دیناری عێراقی، کە بێگومان سەرمان دەسووڕمێت فیلمێک بەو دونیا بچووک و بەکارهێنانی لۆکەیشنی ئاسایی و بەکارنەهێنانی هیچ ئەکتەرێکی ناسراو، چۆن پارەیەکی وای پێویست بووە لە بەرهەمهێنانی.