Category Archives: چیرۆک

قاقای چەقەڵ

وریا مەزهەر

له خەون ڕاچەنیم. نیوەشەو بوو. گڵۆپەكەم هەڵكرد و یەكسەر چووم بەرەو یەخچاڵەكه. یەك ‏دوو قوم شیری ساردم نۆشی. بۆنێكی پیس بەر لووتم كەوت. بۆنی زبڵەكان بوو. لەبیرم چووبوو بیانبەمە دەرەوه. كۆتەكەم دا بەسەر شانما، نایلۆنی زبڵەكانم گرێ دا و چوومه دەرەوه. هەوا سارد بوو. كیسەی زبڵەكانم خسته ناو زبڵدانی ژووری تایبەت به زبڵەكانەوه و كاتی گەڕانەوە چسكەی چاوی پشیلەیەك لەو تاریكەساتەی نیوەشەودا، هەموو هۆش و هەستمی بەرەو ڵای خۆی ڕفاند. بە ئارامی ڕاوەستام؛ جۆرێك كه پشیلەكه هەست به هیچ مەترسییەك نەكات. ئینجا خۆم له ناوقەدەوه نووشتاندەوه و وەك ئەوەی خواردنێكم بۆ پشیلەكه لەناو لەپی دەستمدا شاردبێتەوه، دەستی ڕاستم برده پێشەوه و گوتم: «پش ‏پش ‏پش، مەترسه وەره پێشەوه!» پشیلەكه هەنگاوێك بەرەو دواوەوه ڕۆیشت و من هەر لەو حاڵەتەی خۆمدا مامەوه. ئینجا بە ئارامی دەستم برده پێشترەوه و گوتم: «پش پش، ئۆخخەی. وەره پێشەوه. كارێكم بە سەرتەوه نییه. دەمەوێ بتبەمەوە ماڵی خۆم. حەزیشت لێی بوو، هەر لەوێدا بنوو. ئاخر له سەرما ڕەق هەڵدێیت ڕۆڵه. وەره، منیش بە تەنیام. دادەنیشین تۆزێكیش پێكەوە دەمەتەقێ دەكەین.»

پشیلەكه چیتر جووڵەی نەكرد. له شوێنی خۆی مایەوه. دەتگوت توانیومه بەو قسانه پشیلەكه كەر بكەم. دەستەكەى تریشم بە هێواشی برده پێشەوه و لەپڕ بە هەردوو دەست گرتم. تەنیا میاوێكی كرد و پاش ئەوه هیچ تەقەڵایەكی تری نەكرد. جەسته گەرم و نەرمەكەی لەناو دەستەكانمدا بوو. هەستم بە ترپەترپی لێدانی دڵی دەكرد. ڵای خۆم بیرم كردەوه: چ بە ئاسانی دەتوانیت پشیلەكانی ئێره كەر بكەیت. پشیلەكانی وڵاتی من تەنانەت ئەگەر سێبەری مرۆڤێكیشیان ببینایە، دەمودەست دەبوون به فیشەك و له چاونووقانێكدا ئاسەواریشیان نەدەما. بیرم كردەوه: ئاخۆ بەم نیوەشەوه، ئەم پشیلەیه دەبێ لێره چ بكا! خاوەنەكەی كێیه! ناشێ ڕای ‏كردبێ؟! ئاخر من تا ئێستا پشیلەیەكی بەرەڵام نەبینیوه، هەر بەوجۆره كه مرۆڤێكی بەرەڵایشم بەرچاو نەكەوتووه. واته ئەو بەرەڵایانەی كه به بۆچوونی ئێمه بەرەڵان و خەریكی خوێڕیگەری و بەرەڵایین، بەرەڵا نین. ڕەنگە كارێكیان هەبێ، كه هەمدیسان بە بۆچوونی ئێمه “كار” نین و قەت حیسابی كاریان بۆ ناكەین، بۆ نموونه پیاسەكردن بەهۆی بێكاری و دەستبەتاڵییەوە بۆ هەڵمژینی هەوای تازه و تەماشای دەرك ‌و دیواری ناو كۆڵانەكان كردنیش بە واتای “بەرەڵایی” نییە؛ بەڵكو بەواتای “پیاسەكردن بەهۆی بێكاری و دەستبەتاڵی بۆ هەڵمژینی هەوای تازه و تەماشای دەرك‌ودیواری ناو كۆڵانەكان كردن”ه. پشیلەكه خەریك بوو پێڵووی چاوەكانی دادەخرا. دەتگوت هەمووی ئەم بیركردنەوانەی منی له مێشكی خۆیدا خوێندبووەوه و له ڵای خۆی بیری دەكردەوه، كه بە خوا ئەم بنیادەمە دەستبەتاڵانەش زۆرجار بیر له چ توڕڕەهاتگەلێ دەكەنەوه. ئاخر خۆ پشیله بیر لەم‏ شتانه ناكاتەوه. نازانم؛ ڕەنگه بیریش بكاتەوه، خۆ ئێمه پشیله نیین هەتا بزانین پشیله بیر لەم‏ شتانه دەكاتەوه، یان نا.

دەموچاوی پشیلەكه لەبەر ئەوەی بە هەردوو دەست له‌ بنباڵییەوه بەرزم كردبووەوه وەكو گونكی هەویر وێك هاتبوو. دەرگای ئاپارتمانەكەم كردەوه و بردمه ژوورەوه. بەرم ‏دایه ناو ماڵەوه با بە ئارەزووی خۆی بگەڕێ و سەیری كەلوكونەكانی ناو ماڵەوه بكات، هەتا تۆزێ هەست ‏به ‏نامۆییكردنی بڕەوێتەوه. لەپێشدا به چاوێكی لێكۆڵەوه لەناو دەرگا نیوەداخراوەكەوه سەیرێكی ژووری نووستنی كرد. لەو ساتەدا من خەریك بووم دەڕۆیشتم كتریی چایەكه بخەمه سەر تەباخەكه. لەسەر كاناپەی ناو هۆڵەكه دانیشتم و بۆ ئەوەی سەرنجی پشیلەكه بۆ نزیكبوونەوه له كاناپەكه ڕاكێشم؛ هەندێ دەنگم لە قوڕگم دەرهێنا، كه لێرەدا ناكرێ بینووسم. دەنگ ناكرێ بینووسیتەوه. ئەگەر بینووسی چیتر دەنگ نییه، وشەیە، قسەیە… بۆ نموونه ئێوه گوێ له وشەی “میاو” بگرن. بەڵێ: “میاو”! بەڵام خۆ پشیله لە ئەساسدا ناڵێ “میاو”، شتێكى تر دەڵێ كه “میاو” نییە، “میاوه”ش نییه. بەڵام ئێمه خۆمان، خۆمان هەڵدەفریوێنین و قەناعەت به خۆمان دێنین كه پشیله گوتوویەتی “میاو” و ئینجا سوێندیش دەخۆین، كه وەڵڵا و بیلڵا دەڵێ “میاو”. دواتریش ئەم دەنگە بەستەزمانه كێش دەكەینه ناو ڕێزمانەوه و وەكو “كردار” مامەڵەی لەگەڵدا دەكەین و دەیكەین به “میاواندن”. زۆرجاریش بە پێی زاراوه دەنووسین “میاوانن” یان “میاوان”، كه دواتر پشیله پێمان پێبكەنێ و ببینه مەسخەرەی دەستی ئەو ئاژەڵه حیزه. من ئەم‏ شتانەم پاش ساڵەها كۆشش و لێكۆڵینەوه وەدەست هێناوه، كەچی پشیله بێ‏ ئەوەی هیچ لێكۆڵینەوەیەكی كردبێ؛ ئەو مافه بۆ خۆی قاییل دەبێ، كه بیر بكاتەوه بنیادەمەكان زۆرجار بیر له چ توڕڕەهاتگەلێ دەكەنەوه. لە ئەساسدا پشیله ئەم مافەی بۆ نییە. نابێ ڕێی ئەوەی پێ بدرێ، كه ئاوها لە بارەی كۆشش و ئارەقڕشتنی زانستییانەی مرۆڤەكان لەسەر بابەتی زمانناسی بڕیاری یەكڵاكەرەوه بدات، بەڵام چیی لێ دەكرێ؛ پشیلەیه، خۆ مرۆڤ نییه. چوزانم؛ ڕەنگه هەبێتیش. خۆ ئێمه پشیله نین، هەتا بزانین پشیله مرۆڤه، یان مرۆڤ نییه.

به نادڵنیاییەوه هاته ناو هۆڵەكەوه. من هەر خەریكی ئەو دەنگ‏ دەرهێنانه بووم له قوڕگم. نزیكبووەوه و پشتی خۆی له كاناپەكه هەڵسوو. بەرزم كردەوه و نامه سەر كاناپەكه. ئینجا دەستم كرده خوتووكەدانی. ئەویش خۆی دەتڵاندەوه و پێ دەچوو خەریكه پێدەكەنێ و دەڵێ “بەسە”، یان دەڵێ “توخوا… ناوزگم بچڕا… بەسه!” هەر وا كه خەریك بوو خۆی لەم ‏شانەوه بۆ ئەو شان دەخست و بە خەیاڵی خۆم دەیشیگوت “بەسە!” یان “هاهاها… توخوا… ناوزگم بچڕا… بەسە!” لەپڕدا چاوم كەوت بەو كلكه نائاساییەی، كه لەژێر دووڵاقییەوه هاتبووەوه دەرێ و وەكو كلكی پشیلەكانى تر سەرەكەی خڕ نەبوو. زۆرتر له كلكی سەگ دەچوو، یان لە سمێڵی ناسرەدین شا (سێهەمین پاشای قەجەڕ له ئێران.)

هێواش ‏هێواش كەوتمه گومانەوه، كه ئەم ئاژەڵەی له دەرەوه دۆزیبوومەوه و هێنابوومه ناو ماڵی خۆم؛ ئایا دەشێ پشیله بێ؟! دەموچاوم برده نزیكییەوه و بە وردی سەیری ناو چاوەكانیم كرد. لە چاوەكانیدا حیزیی چاوی پشیله بەدی دەكرا، بەڵام ئەوانەی ئەو ئێجگار ڕەش بوون؛ ڕەشێكی قەترانی. دەتگوت به كله چاوەكانیان ڕشتووه. سەیر بوو. كەواته ئەمه چ جۆر گیانلەبەرێك بوو؟! بۆ ساتێ موچوڕكەیەك بە لەشمدا هات و هەموو تووكی لەشم ڕەپ بوو. كاتێ چاوم به لمۆزی كەوت جۆرێك دەستم لێى كشاندەوه دەتگوت كارەبای دووسەد و بیست ڤۆڵت گرتوومی. بەڵێ، چاوم به هەڵەی نەدەبینی. ئەو گیانلەبەره چەقەڵ بوو: بێچووه چەقەڵ، یان چەقەڵێكی لاو، یانیش پیرەچەقەڵێك. نەمدەزانی. من تا ئەوكاته چەقەڵم له نزیكەوه نەبینیبوو. له تەلەڤزیۆندا ئەو كاتەیم بینیبوو، كه خەریكی خواردنی گۆشتی لەشی جەنازەیەك بوو. ئەم وێنەیەی چەقەڵ لە مێشكمدا مابووەوه. دەمودەست لەسەر كاناپەكە هەڵسامەوه و چوومه تەنیشتی پەنجەرەكەوه. چەقەڵ بۆ من ئاژەڵێكی نەناسراو و نامۆ بوو. بیرم كردەوه: ئەو لمۆزەی تا چەند ‏دەقه لەمەوبەر پەنجەكانمی خووساندبوو، ڕوون نییه پێش ئەمە خۆی بەناو جەرگ و ڕیخۆڵەی چ مردوویەكدا كردبێ. ئینجا بۆ چەند ساتێ خەیاڵێكم لەڵا دروست بوو: چەقەڵێك لەسەر كاناپەكەم پاڵی داوەتەوه و بەوپەڕی ئاسوودەییەوه، لمۆزی كردووەتە ناوزگی جەنازەكەمەوه. جەنازەكەیشم پشتەوقەفا، لەسەر كاناپەكه بە چاوێكی دەرپۆقیوەوه ڕاكشاوه.

به پەله پەنجەرەی هۆڵەكەم كردەوه. بە مێشكمدا هات ڕابكەم. بەڵام هەر زوو بیرم كردەوه؛ ڕاكردن، ئەویش ڕاكردن لە دەست چەقەڵ كارێكی گەمژانه و پێكەنینداره. بۆیه هەوڵم دا بیر بكەمەوه لەوەی چەقەڵیش گیانلەبەرێكه وەكو هەموو گیانلەبەرانى تر و بە گشتی ئاژەڵێكه ترسنۆك و بێ‏ مەترسی. دەمویست به بیركردنەوه لەم شتانه، تۆزێ ترسی خۆم بڕەوێنمەوه و دڵی خۆم بدەمەوه. بەڵام ئەم‏ شێوازەش سەرنەكەوت. حەپەسابووم. ترس ‏و خۆف بە تەواوەتی بەسەرمدا زاڵ بووبوو و كۆنترۆڵی ئەندامەكانی لەشی خۆم لە دەست دابوو.

دەسكەی پەنجەرە كراوەكەی هۆڵەكەم بە دەستی ڕاستم ڕاگرتبوو و بە دەستەكەی ترم وەكو پۆلیسی ڕێگەوبان هەر هێمام دەكرد بەشكەم له پەنجەرەكەوه دەرچێته دەرەوه.

چەقەڵ… چەقەڵ… خوایە گیان… ئێستاش كه خەریكم ئەمانه دەنووسم، تەنانەت بە نووسینی ناوەكەیشی موچوڕكه بە لەشمدا دێت. بەڵێ، لە هەمان حاڵدا كه دەسكەی پەنجەرەكەم ڕاگرتبوو و بەو دەنگه عەجایبانه، كه له قوڕگمەوه بۆ ترساندنی چەقەڵەكه دەرم دەهێنا و بەو هۆیەی پێشتر نووسیم ناتوانم ئەو دەنگانه لێرەدا بنووسم، بەڵام دڵنیام هیچ لێكچووییەكی لەگەڵ ئەو دەنگه نەوازشكارانەی پێشترمدا نەبوو، بە نائومێدییەوه دەپاڕامەوه، كه تەشریفی ناموبارەكی له ماڵەكەم بچێته دەرەوه. چەقەڵیش كه ترس و دەستەپاچەبوونی بە تەواوەتی له ڕوخسارمدا بەدی كردبوو، دەتگوت شانۆی بۆ دەنوێنم: لەگەڵ هەر جووڵەیەكی دەستی مندا سەری بە هەمان ڵا دەسووڕاندەوه و دواتر كه بێئومێد دەبووم و دەوەستام زیتەزیت چاوی دەبڕییه ناو چاومەوه و قیتەقیت سەیری دەكردم. چیتر نەمدەزانی چبكەم. لەبیرمه یەك ‏دووجاریش بە هۆی زاڵ‏ نەبوون بەسەر ژێیەكانی حەنجەرەمدا دەنگێك وەكو دەنگی پرخه له قوڕگم هاته دەرێ و بەو خەیاڵەی دەنگی چەقەڵە، ئەوەندەی نەمابوو زەندەقم بچێ. بەڵام چەقەڵ؛ هەر دەتگوت هیچ شتێك نەقەوماوه؛ لە شوێنی خوێدا  به خاترێكی ئاسوودەوه پاڵی لێ دابووەوه و پەشۆكی بەخۆی ڕێ ‏نەدەدا. لەو ئانوساتانەدا بوو كه لە دەرگا درا. بە ترسەوه، بەو جۆرەی ڕووم له چەقەڵەكه بێت و پشتم به دیوارەكەوه –قرژاڵئاسا- له هۆڵەكە چوومه دەرەوه و هاتمه ناو ڕاڕەوەكه و دەرگاكەم كردەوه. پیاوێكی بەساڵدا‏كەوتووی سەرڕووتاوه لەوبەری دەرگاكەوه ڕاوەستابوو. چاویلكەیەكی فۆتۆكرۆمیكی له چاودا بوو. به بێ پێشەكی هاته قسه و گوتی:

«تۆزێ پێش ئێستا یەكێك له دراوسێكان پەیوەندیی لەگەڵ كردم و گوتی بینیویەتی چەقەڵەكەی منتان بردووەتە ژوورەوه.»

خاترم ئاسووده بوو. گوتم: «ئاە بەڵێ بەڵێ… هەوای دەرەوه سارد بوو، گوتم ئەگەر ئەو ئاژەڵه بەستەزمانه له دەرەوه بمێنێتەوه، له سەرمادا ڕەق‏ هەڵدێ. بۆیه…»

گوتی: «هیچ گرفتێك نییه. سوپاست دەكەم بیهێنی بۆم!»

گوتم: «له هۆڵەكەدایه، فەرموونه ژوورەوه خۆتان هەڵیبگرن و بیبەنەوه!»

كاتێ چەقەڵەكەی لە باوەش گرت، هەناسەیەكی ڕاحەتم هەڵكێشا. چەقەڵ تەماشای منی دەكرد؛ تەماشایەكی تێكەڵ به توانج و تەشەراوی و پڕ له مەزاق‏ پێهاتن. ئینجا بینیم، كه خەریكه پێدەكەنێ. بەڵێ، بینیم، كه چەقەڵ خەریكبوو بە من پێدەكەنی. دەرگاكەم داخست و لە كونی دەرگاكەوه سەیرم كرد:

چەقەڵ له باوەشی خاوەنەكەیدا سەری هەڵبڕیبوو و دەحیلكایەوه. دەنگی قاقای لەناو ڕاڕەوەكەدا دەزرنگایەوه. تەنانەت چەند‏ كەس له دراوسێكان لەناو دەرگاكانیانەوه سەریان هێنایه دەرەوه، كه بزانن چ مرۆڤێكی بێئەدەب و دوور لە مەدەنییەته ئەوەی خەریكه بەو درەنگەوەخته بە دەنگی بەرز قاقا دەكێشێ، كەچی بەوپەڕی سەیرپێهاتنەوه بینییان، كه چەقەڵە.

پاش ئەو بەسەرهاته چووم له كتێبخانه چەند ‏كتێبێكی جانەوەرناسیم بە ئەمانەت وەرگرت و دەستم كرده خوێندنەوەیان “تایبەتمەندییە ئاكارییەكانی چەقەڵان”. دەمویست هەرچۆنێك بێت، پەرده لەسەر ڕازی قاقالێدانی چەقەڵ ڵابدەم، بەڵام له هیچ شوێنێكی ئەو كتێبانەدا نەنووسرابوو چەقەڵیش دەتوانێ وەكو مرۆڤ قاقا بكێشێ.

بەڵام نە؛ من دڵنیام، ئەوشەوه به هەڵەدا نەچووبووم، بیری هەلەقومەلەق ڕووى تێنەكردبووم. نە سەرخۆش بووم، نە تام لێهاتبوو؛ خۆم بینیم له ڕاڕەوەكەدا سەری هەڵبڕیبوو و قاقا پێدەكەنی. بە من پێدەكەنی، بەوەی كه گاڵتەی پێ كردووم و چەند‏ كاتژمێری تەواو پێمى ڕابواردووه. پێیشى دەچوو بیرەوەرییەكی پێكەنینداری بیر كەوتبێتەوه. خۆ ئێمه چەقەڵ نین هەتا بزانین چەقەڵەكان بە چی پێدەكەنن. پێویستیش نییه بزانین. هەر ئەوەی بزانین چەقەڵەكان پێدەكەنن بەسە.

واته ئەمانه هیچیان گرینگ نەبوون، گرینگ ئەوەیە، كه من شێوەی قاقاكێشانی چەقەڵێكم لە نزیكەوه بینیوه و بیستووه. سەیرتر لەمەش ئەوەیە، كه هەركات ئەم بەسەرهاته وەكو خۆی بۆ هاوڕێیانم دەگێڕمەوه، پێم‏ دەڵێن: “واز بێنه” و دەست‏ دەكەنە پێكەنین. قاقا، پێدەكەنن. ڕێك بەو شێوەیەی چەقەڵ پێدەكەنی. هەر دەڵێی هەموویان دوای ئەو ڕۆژه پڕۆڤەی ڵاساییكردنەوەی پێكەنینی چەقەڵیان كردووه. جا با پێیشبكەنن… چ قەیدەكا… كه ئەوان پێدەكەنن منیش لەگەڵیاندا دەكەومه پێكەنین. تەنانەت شەوێكیش كه دابووم له قاقای پێكەنین، لە دەنگی قاقای من چەند‏ دراوسێیەك لەناو دەرگاكانیانەوه سەریان هێنایه دەرەوه؛ هەتا بزانن چ چەقەڵێكه ئەوەی بەو درەنگەوەخته داویه له قاقای پێكەنین؛ واى بۆ دەچوون چەقەڵ بێت، كەچی بەوپەڕی سەیر پێهاتنەوه بینییان، كه منم.

ئینجا خۆیان بۆ ڕانەگیرا و دەستیان كرده پێكەنین. زۆر پێكەنین. هەموویان دەتگوت چەقەڵن و پێدەكەنن. ڕەنگه بۆیان سەرنجڕاكێش و لە هەمان‏ كاتدا جێی باوەڕ پێنەهاتن بووبێت، كه كەسێك توانیویەتی به لێهاتووییەكی ئاوهاوه ڵاسایی قاقاكێشانی چەقەڵ بكاتەوه. خۆ تازه ئەگەر ئەوانیش به دەنگی بەرز پێنەكەنیبانایە و منیش لەگەڵیاندا دەستم نەكردبایەته قاقاكێشان، هیچ‏ یەك له ئێمه بیری نەدەكردەوه كه ئەوەى ترمان چەقەڵە و هەرگیز ئەم چیرۆكه نەدەنووسرا و چەقەڵیش هەرگیز قاقای نەدەكێشا.

کاری سکێچ و دیزاین: ئاریان ئەبووبەکر

چیرۆک: پیرخانه‌

سه‌حه‌ر ڕه‌سایی

به‌یانییه‌کی پایزی ستۆکهۆڵمه‌ و له‌سه‌ر کورسی باخچه‌یه‌ک دانیشتووم، وه‌ک ماندووترین دایک له ‌گه‌ڵای ئه‌و دره‌ختانه‌ ده‌ڕوانم که‌ ده‌یان ڕه‌نگی زه‌ردی جیاوزیان هه‌یه‌، کچه‌که‌م له‌ عه‌ره‌بانه‌که‌یدا خه‌وتووه‌، له‌ شه‌وێوه‌ تا به‌ره‌به‌یان له‌به‌ر ئازاری سکی گریاوه‌ و نه‌یتوانیوه‌ بخه‌وێت، ئێستاش وه‌ک مه‌عسومترین به‌چکه‌ی دنیا به‌هێواشی هه‌ناسه‌ ئه‌دات.

به‌ڵی من ئه‌مویست چیرۆکی ئه‌و خانمه‌تان بۆ بگێڕمه‌وه‌، که‌ باخێکی بچووکی هه‌بوو، باخه‌که‌ی ته‌نها هه‌ر یه‌ک دره‌ختی هه‌ڵوژه‌ی تیابوو، ماڵه‌که‌شی له‌سه‌ر ڕێگای ڕۆیشتنم بوو بۆ سه‌ر کاره‌که‌م.

به‌لای منه‌وه‌ ئه‌و خانمه‌ نازدارترین و جوانترین پیرێژن بوو که‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ساڵانه‌ی له‌م وڵاته‌دا ژیابووم بینیبووم، قژێکی سپی سپی و ده‌موچاوێکی زۆر ساحیرانه‌ و تاڕاده‌یه‌ک جدی هه‌بوو، هه‌میشه‌ که‌ به‌لای ماڵه‌که‌یدا تێئه‌په‌ڕیم له‌ دڵی خۆمدا پێم ئه‌وت: ئه‌بێت شه‌وێک به‌دزییه‌وه‌ هه‌ڵوژه‌یه‌کت لێ بدزم ئه‌ی مارگاریتای جوان، (له‌یه‌کێک له‌و دوانیوه‌ڕوانانه‌ی که ‌بۆ کاره‌که‌م ئه‌چووم و تا شه‌وێکی دره‌نگ کارم ئه‌کرد، گوێم لێبوو دراوسێکه‌ی به‌و ناوه‌وه‌ سڵاوی لێ کرد).

که‌ منداڵ بووم یه‌کێک له‌ چه‌توونترین کوره‌زاکانی نه‌نکم بووم که‌ هیچ هه‌ڵوژه‌ و سێویکم به‌ باخه‌که‌یه‌وه‌ نه‌هێشتبوو، هه‌رچ کاتێک ئه‌چووم بۆ ماڵیان وه‌ختێک تاریکی شه‌و وه‌ک پیاوێکی ته‌ماحکار و نه‌وسن خۆی ئه‌دا به‌سه‌ر حه‌وشه‌که‌دا و هه‌موان خه‌وێکی قوڵ داگیری ئه‌کردن، من هه‌ڵئه‌ستام و ده‌ستم ئه‌کرد به‌ هه‌ڵوژه‌خواردن، تا جارێک نه‌نکم، که‌ ده‌ستم به‌رزکردبووه‌وه‌ بۆ لێکردنه‌وه‌ی مزره‌سێوێک، ناگه‌هان وتی: ئه‌وه ‌تۆیت دزیم لێ ئه‌که‌یت سه‌گباب.

 لێره‌ به‌ ڕۆژدا نه‌ئه‌کرا به‌دزیه‌وه‌ هه‌ڵوژه‌ لێ بکه‌یته‌وه‌ ته‌نانه‌ت گه‌ر ئه‌و دره‌خته‌ موڵکی که‌سیش نه‌بێت، چونکه‌ سویدییه‌کان هه‌رگیز حه‌زیان له‌ لێکردنه‌وه‌ی میوه‌ی ئه‌و دره‌ختانه‌ نییه‌ که‌ له‌سه‌ر رێگاوبانه‌کان یان ته‌نانه‌ت له‌ باخه‌کانیشدان، هه‌میشه‌ به‌ شیوه‌یه‌کی جیاواز سه‌یری ئێمه‌ی په‌ناهه‌نده‌ ئه‌که‌ن که‌ بۆ لێکردنه‌وه‌ی ده‌نکێک گێلاسی کێوی پێمان ئاساییه‌ به‌سه‌ر به‌رزترین دره‌ختیشا سه‌رکه‌وین، به‌ڵێ من دام نابوو شه‌وێک هه‌ڵوژه‌ له‌ باخه‌که‌ی مارگرێتا بدزم، وه‌لێ له‌تاو ناخۆشی و پیسی کاره‌که‌م هه‌میشه‌ له‌ گه‌ڕانه‌وه‌مدا له‌ بیرم ئه‌چوو ئه‌و کاره‌ بکه‌م. شه‌وانه‌ من و هاوڕێکانی کاره‌که‌م له‌تاو بۆنی گوو و ڕاکه‌ڕاک، تانانه‌ت تاقه‌تمان نییه هیچ‌ قسه‌ش له‌گه‌ڵ یه‌کتریدا بکه‌ین.‌ زۆرینه‌ی هاوکاره‌کانم ئافره‌تانی ده‌موچاو هیلاکی وڵاتانی سۆماڵ و عیراق و ئێرانن و تاکوته‌رایه‌کیش سویدیمان تیایه، یه‌کێک له‌و سویدیانه‌ که‌ ناوی لیلیانه‌ شووی به‌ تورکێک کردووه‌ و ئافره‌تێکی قژ ڕووتاوه‌ی خڕه‌ڵه‌یه‌، که‌ پێموایه‌ له‌ مانگێکدا دوو جار خۆی ئه‌شوات، بۆنی زیرگی لێ دێت و هه‌میشه‌ که‌ دێت له‌سه‌ر میزه‌که‌ی ئێمه‌ نان بخوات، من ده‌ست له ‌نان خواردن هه‌ڵده‌گرم، پێنج ڕۆژ له ‌هه‌فته‌یه‌کدا له‌گه‌ڵ مێرده‌که‌یدا شه‌ڕیه‌تی و به‌و حاله‌شه‌‌وه‌ زیڕه‌ی کردووه‌ که‌ مێرده‌که‌ی جێی بێڵیت. یه‌کێکی تریان ناوی لیسه‌لۆته‌ که‌ باریکترین و خاوترین ئافره‌تی سه‌ر گۆی ئه‌م زه‌ویه‌یه‌ به‌ڵام میهره‌بانترینیشیانه‌، به‌ته‌نها له‌گه‌ڵ کوڕه‌که‌یدا ئه‌ژی و هیچ بێز له‌ گووسڕین ناکاته‌وه‌‌، به‌خته‌وه‌رترین کارمه‌ندی ئه‌م پیرخانه‌یه‌یه‌، به‌ڵی دوو ساڵ و دوو هاوین تێپه‌ڕی من له‌تاو هیلاکی بیرم ئه‌چوو هه‌ڵوژه‌که لی بکه‌مه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌مشه‌و بڕیارمداوه‌ که‌ ئیتر ببمه‌وه‌ به‌ مناڵ و له‌ باخه‌که‌ی مارگه‌رێتادا هه‌ڵوژه‌که‌ بدزم.

 ئه‌مشه‌و له‌ جه‌دوه‌لی کاره‌که‌مدا ئه‌و که‌سانه‌م به‌رنه‌که‌وتووه‌ که‌ له‌سه‌ر جێ که‌وتوون و خۆیان پیس ئه‌که‌ن، به‌ڵکه‌ یورگن و ئاسپ و کۆمه‌ڵێکی تر که‌ زۆر باش ئه‌یان ناسم و‌‌‌ هه‌ندێکیان ته‌نها پێویستیان به‌ نانی ئێواره‌ و ده‌رمان وه‌رگرتن هه‌یه‌، یورگن ڕۆشنبیرترین و حه‌کیمترین پیاوی ئه‌م پیرخانه‌یه‌یه‌ و زۆر شێتانه‌ عاشقی من بووه‌، هه‌میشه‌ باسی ئه‌و کتێبانه‌ ئه‌که‌ین که‌ له‌و هه‌فته‌یه‌دا خوێندوومانه‌ته‌وه‌، زۆر جار ئه‌کوتم به‌سه‌ر ده‌سته‌ پیره‌کانیدا و ئه‌ڵێم پێم نه‌وتی نابێت باسی ئه‌و شتانه‌ بکه‌یت، وه‌ک هه‌میشه‌ به‌ڵێنم ئه‌داتێ که ‌هه‌رگیز باسی عه‌شقی خۆیم بۆ نه‌کات، به‌ڵام هه‌ر پاش چه‌ند چرکه‌یه‌ک ده‌ست ده‌کاته‌وه‌ به‌ گیڕانه‌وه‌ی خه‌ونه‌کانی. یورگن خۆشه‌ویسترین پیاوی ئه‌م پیرخانه‌یه‌یه‌ و ته‌مه‌نی نه‌وه‌دوچوار ساڵه‌.

ئاسپ ئافره‌تێکی حیله‌باز و جانانه‌یه‌، که‌ کێشی سه‌د و په‌نجا کیلۆیه‌ و هه‌میشه‌ دوو که‌سین که‌ ئه‌چین بۆ لای، به‌ به‌رزکه‌ره‌وه‌یه‌کی کاره‌بایی له‌ جێگه‌که‌ی خۆی به‌رزی ئه‌که‌ینه‌وه ‌و ئه‌یجوڵێنین، زۆر حه‌زی له‌ فیله‌ و هه‌موو ماڵه‌که‌ی پڕه‌ له‌ فیل، فیلی هه‌یه‌ چه‌رخه‌ و جگه‌ره‌ی پێ دائه‌گرسێنێ هه‌یه‌تی کوپه‌ و قاوه‌ی تیا ئه‌خواته‌وه‌، فیلی هه‌یه‌ کورسییه‌ و له‌سه‌ری دائه‌نیشیت، هه‌میشه‌ شووشه‌یه‌ک بۆن که‌ له‌ شێوه‌ی فیلدایه‌ لای ته‌ختی خه‌وه‌که‌یدا دانراوه‌، فیلێکی بچووکی ئاڵتوونیشی له‌ملدایه‌، زۆرینه‌ی شه‌وان خۆی پیس ئه‌کات به‌ڵام ئه‌مشه‌و وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ هه‌موو شته‌کان له‌بار بن بۆم ته‌نانه‌ت میزیشی نه‌کردووه‌ به‌ خۆیدا، هه‌ر له‌ خۆمه‌وه‌ دڵم خۆشه‌ و هه‌ست ئه‌که‌م هه‌مان کچه‌ بچکۆله‌که‌ی بیست ساڵ له‌وه‌وپێشم، هێشتا نه‌نکم پێی نه‌زانیوم و ئه‌توانم چاوم بنۆقینم و تامی هه‌ڵوژه‌ترشه‌کان بێنمه‌وه ‌ژێر زمانم، هه‌شت ساڵانم و قژم کورته‌ و عه‌زییه‌کی په‌ڕپه‌ڕه‌شم له‌به‌ردایه، ‌بڕیاره‌ گه‌ر عه‌رز و عاسمان له ‌یه‌ک بده‌ن من کاری خۆم بکه‌م، له ‌شوێنی کاره‌که‌مه‌وه‌ تا باخه‌که‌ی مارگه‌رێتا ڕائه‌که‌م، چه‌ند مه‌ترێکم ماوه‌که‌ بگه‌م ئه‌بینم ئه‌مبولانسێک له ‌به‌رده‌می حه‌وشه‌که‌ی مارگرێتادا ڕاوه‌ستاوه‌، هه‌ر له‌ خۆمه‌وه‌ دڵم ئه‌که‌وێته‌ په‌له‌په‌ل و ئه‌ڕۆمه‌ پێشه‌وه‌ و له‌ یه‌کێک له‌ په‌رستاره‌کان ئه‌پرسم که‌چی ڕوویداوه‌، به ‌خوێنساردییه‌کی له‌ ڕاده‌به‌ده‌ره‌وه‌ وه‌ک ئه‌وه‌ی که‌ ته‌نیا له‌م دنیایه‌دا بۆ ئه‌وه‌ دروسبووبێت که‌ ئه‌م هه‌واڵگه‌له‌ بگه‌یه‌نێت ئه‌ڵێت: دڵی وه‌ستاوه‌، ئه‌یناسیت؟ سه‌رم به‌نیشانه‌ی نه‌ء ڕائه‌وه‌شێنم.

 ئیتر من هه‌شت ساڵان نیم، ئه‌وه‌ستم تا ئه‌مبولانسه‌که‌ دوور و دوورتر ئه‌که‌وێته‌وه‌، به‌هێواشی وه‌ک ئه‌وه‌ی ئافره‌تێکی پیربم و هیزی ڕۆیشتنم نه‌مابێت به‌لای باخه‌که‌یدا تێئه‌په‌ڕم، لائه‌که‌مه‌وه‌ دره‌خته‌که‌ بایه‌کی مه‌رگاویی به‌هێواشی ئه‌یله‌رێنێته‌وه‌ و چه‌ند هه‌ڵوژه‌یه‌ک ئه‌که‌وێته‌خواره‌وه‌. مارگه‌رێتا له‌ویایه‌ له‌ناو گوڵه‌باخه‌سووره‌کاندا به‌ ده‌موچاوی پڕ له ‌میهریه‌وه‌، وه‌ک ئه‌وه‌ی ده‌مێک بێت بمناسیت، ده‌سێکی ماڵئاواییم بۆ به‌رز ئه‌کاته‌وه‌.

چیرۆک: خەتە سپییەکانی ئوتووبان

سیروان کەریم


پێشتر لە هێڵێکی گواستنەوەدا کاری دەکرد. ڕۆژانە لەگەڵ نیوەی نەفەرەکاندا دەمەقاڵێی بوو. درەنگ درەنگ ڕۆنی پاسەکەی دەگۆڕی. بە قسەی دایکم زۆر تاقەتی فیتەری نەبووە. پاسێکی مۆدیل‌کۆن بوو، تەنانەت هۆڕنەکەیشی لەکار کەوتبوو. باوکم گوتبووی: ”نان لە تایەکانیدایە.“ باوکم بە بۆینباخێکەوە گوتبووی نان لە تایەکانیدایە. ئێمە دەمانزانی سوکان بە کەڵکی باوکم نایەت. دایکم هەر کە پاسەکەی بینیبوو، قسەی لەسەر ڕەنگەکەی کردبوو. دایکم لە کۆڵان گوتبووی: ”ئەم ڕەنگە بە کەڵکی گەرما نایەت.“ گوتبووی: ”ئەم پاسە بۆ ڕێی دوور نابێت.“

ڕۆژبەڕۆژ بێتاقەتییەکانی زیادی کرد و جووڵە ئەنیمەیشنەکەی کەم بووەوە. باوکم دەڵێ: ”شۆفێری پاس هەر چەند ساڵێک خۆشە، چەند ساڵێکی کەم.“ باوکم لە بەردەم قاپێک سپاگێتیدا ئەم قسانەی کرد، گوتی: ”لە دوای وازهێنان لە پاس، بیری نەفەرەکانی دەکەیت. ئەو نەفەرانەی فریا نەدەکەوتن ددانیان بشۆن. پەلەیان بوو بگەن بە دەوام، پەلەیان بوو بگەن بە ماڵەوە، پەلەیان بوو دابەزن.“ بە بۆچوونی باوکم، ڕێگاکان گەرمایان بێت یان سەرما، یان تەڕ بن، هەر ناخۆشە.

لەودیوی پەنجەرەکەوە پایسکیلێک هەیە. پایسکیلێکی تەزیو. باوکم پایسکیلیشی خۆش دەوێت، خۆی گوتی، پایسکیلیشم خۆش دەوێ. دوێنێ پایسکیلەکەم شۆرد. کاتێک بە کۆڵاندا دەڕۆم پایسکیلەکە لە نزیکی پاسەکەوە تێدەپەڕێت. کۆڵانەکە تێدەپەڕێنم، پاسەکە جێ دەمێنێت. باوکم گوتی: ”پایسکیل بیرمان دەخاتەوە قاچمان هەیە.“ باوکم لە سەربازگەوە پایسکیلی خۆش ویستبوو. خۆی گوتی: ”لیواکەمان پایسکیلێکی لێ بوو. پایسکیلێکی تایەباریک.“ دایکم هیچ قسەیەکی لەسەر پایسکیل نییە. کۆڵانەکەمان دوو پایسکیلی تریشی تێدایە. دوو پایسکیل شەوان بە شۆستەکاندا تێدەپەڕن…

کێشەی دایکم ئەوەیە زۆر لە حەمامدا دەمێنێتەوە، باوکم ئەمەی پێ خۆش نییە. دایکم دەڵێ: ”هەر قژم نیو سەعاتی دەوێ.“ باوکم دەڵێ: ”ئاخر قژ ئەو هەموو کاتەی دەوێ!“ دایکم باوکمی خۆش ناوێت، باوکیشم هەر دایکمی خۆش ناوێت.

لە کوشنێک نووسراوە: (خۆزگە جارێکی تر لەم پاسەدا دەمبینیتەوە.) لە کوشنی دواوە نووسراوە: (پیاوی کەر ئەو کەسەیە، دووجار سواری ئەم پاسە دەبێت!) باوکم دەڵێ: ”کەس نییە بەسەر کوشنێکەوە، شتێکی جێ نەهێشتبێت.“ باوکم ڕاست دەکات، بەردەوام کلیل و چەرخ و قسە بەسەر کوشنەکانەوە جێ دەمان.

بەفرگرەکە دەکەمەوە و کۆلایەک دەردێنم، ساردە، سەرم دەتەزێ. بەردەوام لە بەفرگرەکەماندا کۆلا و سپاگێتی هەیە. سپاگێتی خواردنی سەرەکیی باوکمە. باوکم دەڵێ، لە گەراج دەمخوارد و خووم پێوە گرتووە. دەڵێ، من و غوڵام زۆر حەزمان لێ بوو. دەڵێ، غوڵام ئێستا لە شەقامی ٣٧ دوکانی شەربەتی هەیە. دەڵێ، حەفتەی دەعمێکی دەکرد. باوکم سپاگێتی بخوات زۆر باسی غوڵام دەکات. دەڵێ، تا ئەم دواییانەیش فێر نەبووبوو پاسەکەی لە گەراجدا پارک بکات.

دایکم ماوەیەک ویستی بۆ سەمای بالییە بڕوات، حەزی کردبوو هەندێک جووڵەی عەنتیکە فێر بێت. نەڕۆیشت. دەبوایە سێ گەراجی بکردایە. دەیگوت: ”ئەم سەمایە بە زۆری لەسەر پەنجەکانی پێ دەکرێت.“ پوورم پێی گوتبوو: ”ئەم سەمایە بە زۆری لەسەر پەنجەکانی پێ دەکرێت.“ پوورم شانزە ڕۆژ لای پیاوەکەی مابووەوە. بۆ شوێنە گشتییەکان تەنوورە لە پێ دەکات، تەنوورەی کورت لە پێ دەکات. دایکم هەر ئەو ڕۆژە، لە کاتی زەڵاتەکردندا گوتبووی: ”پیاوەکان ئوتومبێلەکانیان دەگۆڕن، ژنەکانیان دەگۆڕن، خانووەکانیان دەگۆڕن، هەر دڵیان خۆش نابێت.“ زەڵاتەکەی بۆ دابەزاندنی کێشی بوو. لە ماوەی مانگێکدا کیلۆیەک و چوارسەد گرام کەمی کردبوو. باوکم گوێی لەو قسانەی نەبووبوو، لەو کاتەدا ڕۆیشتبوو بیجامەکەی بگۆڕێت. دوایی کە گەڕابووەوە، شۆرتێکی درێژی خەتخەتی لە پێ کردبوو.

باوکم دەڵێ: ”من و دایکت تەنانەت لەسەر شۆستەیەکیش هاوشانی یەک ناڕۆین. لە کارگەیەکی ڕستن‌وچنیندا، عاشقی یەک بووین و دوایی لە پارکێکدا بڕیاری هاوسەرگیریمان دا.“ دەڵێ، دایکت لە ماڵی خۆیشیان حەزی بە ئوتووکردن و قاپشۆردن بوو. دەڵێ، کە هاتە ئێرەیش سێ فەردە جل و پاپووجی لەگەڵ خۆیدا هێنا.

دایکم ڕۆژێکیان تازە لە مۆڵ گەڕابووەوە، گوتی: ”باوکت جلی خۆش ناوێت.“ باوکم لەم دواییانەدا بۆینباخ و گۆرەویی زۆر بوو. یانزە بۆینباخی هەبوو. یانزە بۆینباخی جۆراوجۆر. دایکم ڕقی لە بۆینباخی سەرپانە. دایکم ناتوانێت ڕێکپۆش بێت و دوو جل بە یەکەوە بگونجێنێت. جلەکانی دایکم دەڵب و گرانبەهان.

لەودیوی پەنجەرەکەوە چۆلەکەیەک بەسەر دارتێلەکەوە دەنیشێتەوە. باوکم بە دیار تیڤییەوە تەماشای کەناڵێکی وەرزشی دەکات، پشیلەیەک لە دواوەی پاسەکە هەڵقون هەڵقونیەتی. چۆلەکەکە دەفڕێت. باوکم یەک‌یەک کەناڵەکان دەگۆڕێت. لە کەناڵێک دەیوەستێنێ و باسی خواردنی بەسەرچوو دەکەن. لە پاسەکە پشیلەیەک دێتە دەرەوە. یەکێکیان لەسەر کورسییەک دەخولێتەوە و دەڵێ، ئەم وڵاتە خواردنی بەسەرچوو کوشتوویەتی. بێژەرەکە پرسیارێکی بێمانا دەکات و باوکم کەناڵەکە دەگۆڕێ. پشیلەکە دەچێتەوە ناو پاسەکە.

لەم ماوەیەدا گورچیلەی لای ڕاستی وەستا و دەریان هێنا. حەزی بەوەیش هەیە بچێتە لای چاویلکەساز. دایکم ئەم ماوەیە کەمتر گوێ لە ڕادیۆ دەگرێ، بەڵام لە حەمامدا وەک جاران هەر زۆر دەمێنێتەوە. ئاوێنەی حەمامەکەمان تەڵخ بووە و بەردەوام بۆڵەی دێت. ڕاست دەکات، بە ڕووتییش ئاوێنەکە جوان نیشانت نادات. باوکم لەسەر قەرەوێڵەکەوە گوتی: ”لەم حەفتەیەدا ئاوێنەیەک دێنم. ئاوێنەیەکی گەورە.“ نەیهێنا. ئینجا باسی ئەو لەتەئاوێنەیەی کرد لە سەربازگە پێیان بووە: ”لەتەئاوێنەیەک لە سەنگەرێکدا جێ دەمێنێ و چەند سەربازێکیش لەو سەنگەرەدا بە دیل دەگیرێن.“ باوکم ئەو شەوە بە یەک گورچیلەوە ئەم قسانەی کرد!

هەموو شتەکان لەم ماڵەدا ساردن، پاسەکە لە کۆڵانەکەدا ساردە، کاشی و کەوانتەر و دیوارەکان ساردن. تەنانەت قاوەکانیش بە گەرمی ساردن! باوکم ماوەیەک خەونی فڕینی هەبوو، دەیگوت: ”گوو بە عەدالەت، مێش دەفڕێت.“ باوکم ئەو ماوەیە قسەی زۆری کرد و نەفڕی. دایکم قسەی لەسەر فڕینەکانی باوکم نەبوو. دایکم دەیزانی، ئەم قسانە قسەی سەر قەرەوێڵەن. باوکم لەسەر کوشنەوە هاتە سەر قەرەوێڵە. باوکم پێشتر دوو نەشتەرگەریی تریشی بۆ کرابوو، بەڵام بۆ ئەو دوو نەشتەرگەرییە نەچووە سەر قەرەوێڵە.

ماوەیەک یاریزانی تۆپی‌پێ بوو. کە تووشی پێکان بووبوو، وازی لە یاری هێنابوو. جارێکیش لە لایەن ڕاهێنەرەوە داوا کرابوو بگەڕێتەوە، ڕەتی کردبووەوە. ئێستایش شۆرت و فانیلەکانی ماوە. لە هێڵی بەرگری لای ڕاست یاریی دەکرد. باوکم بەستەرەشانەی یەکێک لە ئەژنۆکانی پچڕابوو. دەیگوت: ”حەزم بەوە بووە یاریزان بکەمە ئۆفسایدەوە.“ دەیگوت: ”لە گۆڕەپان چوار_ سێ_ سێ یاریمان دەکرد.“

گوتم: خەریکە زەمەنی تۆپ بەسەر دەچێت.

گوتی: ڕاهێنەرەکەمان کڵاوی لەسەر بوو.

گوتم: گۆڕەپان هەموو کەسێک قبووڵ ناکات.

گوتی: ڕاهێنەرەکەمان گەڵابە شێلای.

ڕاهێنەرەکە لای باوکم نا، لای یاریزانە یەدەکەکان گوتبووی، بەخێزانیی یاریزانە ئەورووپییەکان دەناسم… ڕاهێنەرەکەیان بەرامبەر بە تۆپ دڵێکی ناسکی هەبووە. بدۆڕانایە دەگریا، لە نزیک یاریزانەکان دەگریا. پێشتر دوکانی سکرابخانەی هەبووە، یەک- دوو جاریش پارچەی ئوتومبێل کەوتبوو بە سەریدا؛ نەمردبوو. لای باوکم گوتبووی، تۆپ دڵێکی ڕەقی دەوێ. باوکم گوتبووی، بەم دڵە کچانەوە ڕاهێنەرایەتی ناکرێت. ئەوان وایانزانیبوو، لە ناوەڕاستی یارییەکی دێربیدا، لەسەر خەتە سپییەکە دەمرێت. ئەو لەسەر خەتە سپییەکانی ئوتووبانێک مرد.

ئەم بەیانییە تەماشایەکی ناو پاسەکەی کرد، بایەک بەنێو کوشنەکاندا دەڕۆیشت. دوو بەچکەپشیلە لە پاسەکەوە دەرچوون. دەمزانی کەمێکی تر پشیلەکان دەگەڕێنەوە. باوکم بێتاقەتە، دایکم بە پلیکانەکاندا سەر دەکەوێت. باوکم هەر لە تەنیشت پاسەکەیە. پاسەکە هیچ تایەیەکی لەژێردا نییە و ژەنگ خەریکە دەیخوات. دایکم جلەکان بە تەنافەکەوە هەڵدەخات. باوکم هەر لە تەنیشت پاسەکەیە. با، بایەکی سارد لە تەنافەکە دەدات، یەکەمجار شۆرتێکی خەتخەتی درێژ دەجووڵێتەوە، ئینجا بۆینباخێکی سووری سەرپان.

لەم ڕۆژانەدا زوو زوو دەچێتە وێستگەی پاسەکان و دەگەڕێتەوە، تەنیا تەماشای چاوەڕوانی و سواربوونی خەڵکەکە دەکات. دایکم دەڵێ: ”باوکت تەواو بووە، ئاخر ئەو ئیشە تۆ تەماشای خەڵکی بکەیت چۆن سواری پاس دەبن، سوار دەبن و تەواو.“ باوکم ئێستا کەمتر لەسەر قەرەوێڵە دەمێنێتەوە. ئەگەر لەسەر قەرەوێڵەیش بمێنێتەوە، هەر دایکمی خۆش ناوێت. قسە ناکات. تەنیا ئەو جارانە قسە دەکات، کە دایکم چێشتەکانی بەسەر تەباخەکەوە دەسووتێت. دایکم هیچ ناکات و شپرزەیە. کێشی سێسەد گرامی تر کەمی کردووە. هەندێک جار ئەو تەڵە سپییانە دەبڕێ کە کەوتوونەتە ناو قژیەوە. پووریشم هەر وا دەکات، ئەو تەڵە سپییانە دەبڕێ، کە کەوتوونەتە ناو قژیەوە. دایکم بەو تەمەنەوە یاریی کاندی کڕەش دەکات و بە قسەی خۆی، قۆناخێکی باشی لەو یارییە بڕیوە.

لە سوپادا چەندین وێنەی گرتووە، لە تەنیشت تەشتی خواردن و قۆریی گەورەوە وێنەی گرتووە. لە وێنەیەکدا دوو سەگ مەنجەڵێکی گەورە دەلێسنەوە. ئەو وێنەیەی زۆر خۆش دەوێ، دەڵێ: ”سەگ لە تەنیشت مەنجەڵەوە زۆر جوانە.“ باوکم زۆر جار ئەلبوومەکە دەردەهێنێت و ئەو وێنانە دەبینێ و ئەلبوومەکە هەڵدەگرێتەوە. لە وێنەیەکدا لە پاڵ زیلێکدایە، شۆفێری زیلەکە، سەری لە جامەکەوە هێناوەتە دەرەوە و بە پەنجەکانی دەستێکی هێمای حەوتی کردووە، لەو وێنەدا یەک کۆمەڵ تەلەزی و چینکۆ و گوێنی دەرچووە. جلێکی عەسکەری کە ڕەنگە شۆرابێت، دراوە بەسەر تەلەزییەکەدا.

پایسکیلەکەم لە حەوشکەدایە. لەسەر پایسکیلەکەم. جانتایەکم لە شانە و دەڕۆم. دایکم لە بازاڕە. دایکم دەیگوت: ”پاس بۆ خۆشویستن نابێت.“ باوکم ئەو ڕستەیەیەی  پێ خۆش نەبوو. باوکم چەند ڕۆژێک بەر لە ئێستا لەسەر پلیکانەکان بەر بووەوە. دایکم بۆی گریا. منیش بۆی گریام. ئەو بەیانییە بۆینباخەکانی بەسەر مێزی تەوالێتەکەوە بوون. بەیانییەکی سارد بوو… ئوتومبێلەکان بە تەنیشتمدا دەڕۆن. شۆفێرەکان ڕەماش لێ دەدەن، هۆڕن لێ دەدەن. قسە دەهاون. بە پایسکیلەکەمەوە دەڕۆم. لە کۆڵانێک پێچ دەکەمەوە، کۆڵانەکەی خۆمان. لە چاومدا پاسەکە بەسەر قیرەکەدا دەڕوات. لە چاومدا باوکم لەسەر پلیکانەکانە و دوو بەچکەپشیلەی پێیە، باوکم قسە دەکات، پشیلەکان تەماشای دەکەن. باوکم لە بیجامەیەکی سادەدا، لەم ڕۆژانەدا لەسەر پلیکانەکان بەر بووەوە و مرد.

چیرۆک: به‌رنامه‌یه‌كی ئێزگه‌یی

دیدی من

زه‌كه‌ریا تامر
لە عەرەبییەوە: عه‌لی نارێنی


بێژه‌ر: ناوت چییه‌ برا؟

گه‌نج: عه‌بدولمونعیم حه‌له‌بی.

بێژه‌ر: خێزانداری؟

گه‌نج: سه‌ڵتم.

بێژه‌ر: چ کارەی؟

گه‌نج: بێكارم.

بێژه‌ر: ئه‌ی بۆ كار ناكه‌ی؟ ده‌وڵه‌مه‌ندی یان ڕقت له‌ کارە؟

گه‌نج: نه‌ ده‌وڵه‌مه‌ندم و نه‌ ڕقیشم له‌ كاره‌. من ساڵانێكه‌ به‌دوای كاردا ده‌گه‌ڕێم.

بێژه‌ر: چی ئاواتێكت هه‌یه‌ و خوازیاری به‌دیهێنانیت؟

گه‌نج: هه‌ر ئێستا بمرم.

بێژه‌ر: گوێگرانی خۆشه‌ویست، گومانی تێدا نییه‌‌ كاک عه‌بدولمونعیم حه‌له‌بی نیشتیمانپه‌روه‌رێكی به‌وه‌فایه‌. کە ده‌یبینن خوازیاری مردنه‌، ئەوە ئاره‌زووی سزادانی خۆی ده‌كات، چونكه‌ به‌شداریی له‌ بونیادنانی كۆمه‌ڵگە پێشكه‌وتووه‌كه‌مان، كه‌ له‌ به‌ره‌وپێشچووندایه‌، ناكات.


له‌ كۆمه‌ڵه‌چیرۆكی دوژمنان

تێبینی: ئەم چیرۆکە لە ژمارە چواری گۆڤاری ئیلیان، هاوشانی مەلەفێکی تایبەتی ئەم چیرۆکنووسە بڵاو کراوەتەوە

چیرۆک: کەس نازانێ خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەکوژێ

عەزیز مەحمودپوور

ئەوەی بە چ هۆیەك بە وەها ئاكامێك گەیشت مەعلووم نییە و لەوانەیە قەتیش مەعلووم نەبێ. بەڵام ئەوەی ڕوون و ئاشكرایە و كەس ناتوانێ دوودڵ بێ لە ڕاست‌بوونی، ئەوەیە كە خاڵم پیاوێك نەبوو گەڵاڵەیەك بۆ كارێك داڕێژێ بە بێ ئەوەی مەنتق و بەڵگەیەكی قایمی بۆ كارەكەی هەبێ. هەرچەند كەس لێی نەبیستبوو بۆچی دەیهەوێ خۆی بكوژێ، بەڵام تەواوەتی بنەماڵەكەمان لێیان عەیان بوو قسەیەكی خاڵم بیكا لەخۆڕا نییە و ئەلعانیش كە كوتبووی: «خۆم دەكوژم.» هەموو دەیانزانی قسەی خۆی دەباتەسەر. بەڵام كەس نەیدەزانی چۆناوچۆن. هەربۆیەش نەخشەی خۆكوژیی خاڵم شاخ و باڵێكی زۆری لێ ببۆوە.

باوەگەورەم، بابی دایكم، دەڵێ: « من كوڕی خۆم باش دەناسم، تاڵ‌ترین و پیاوانەترین مەرگ بۆخۆی هەڵدەبژێرێ.» ئەو پێیوایە خاڵم لە شەوێكی تاریك‌دا كە هەموو خەومان لێ كەوتووە، بە دەنگی تەقەیەك ڕامان‌دەچڵەكێنێ و وەختایەك دەچینە دیوەكەی، دیوارە سپییەكەی پشت سەری پڕ بووە لە پنۆكی سوور و ئێمە پشتەسەری خاڵم دەبینین گوللە هەڵیگرتووە.

هەموو پێیانوایە ئەوە حەقی باوەگەورەمە كە بەو جۆرەی پێی خۆشە چارەنووسی خۆكوژیی خاڵم دیاری كات و كەسیش پێموانییە گلەییەكی هەبێ، و تەنانەت لەوانەیە بۆ خۆشیان سەریان لێی بوخرێ لەم‌بارەوە بدوێن.

مەسەلەن نەنكم دایكی خاڵم پێیوایە ئەم‌جۆرە خۆكووژییە ـ یانی بە تفەنگ ـ باوی نەماوە و پیاو دەبێ بە دوای ڕێی تازەدا بگەڕێ. دەبێ ئەوەش بڵێم باوەگەورەم وەبیری نایە قسەیەكی كردبێ و دایەگەورەم بەرهەڵستی نەدابێتەوە و پاش ئەو هەموو ساڵە بۆی دەركەوتووە خۆ گێل‌كردن و بێ‌دەنگی لەحاست قسەی نەنكم كە جارجار بۆنی تەوسیشی لێوە هاتووە لە هەمووشتێك باش‌ترە. لە مەسەلەی خۆكوژیی خاڵم‌دا نەنكم دەیكوت: «ئەوە قسەیەكی قۆڕە كە پێتوابێ كوڕی خۆت باش ناسیوە و ڕاست بەوجۆرەی كە پێت خۆشە دەبێ خۆی بكوژێ، تازە گریمان هەرواش خۆی كوشت، ئەوە چی دەسەلمێنێ؟ مەگین غەیری ئەوەیە تۆ كوڕی خۆت باش نەناسیوە؟»

نەنكم پاشان چاوی وەك زاركی تورەكەیەك وێك دێنێتەوە و بە چەشنی فەیلەسووفێك كە بیهەوێ بۆچوونێكی تازە دەرببڕێ دەڵێ: «كوڕی من ئاشقی ڕێی تازەیە و پێموانییە بە ڕێیەك‌دا بڕوا كە هەزاران جار بەتاقی كراوەتەوە. من دڵنیام بۆ خۆشی ئاگادارییەكی وای بەسەر ئەو ڕێیەدا نییە و لەوانەیە لە نیوەشەوێك‌دا پێی ئیلهام ببێ.»

بەڵام باپیرم بە بێ ئەوەی چاوی لە چاوی نەنكم بڕیبێ بە تووڕەییەوە كوتبووی: «داییم بۆوەی گرینگی قسەكانی نیشان بدات بە پێچ‌وپەناوە قسە دەكا، دەنا چۆن كوڕی من بە بێ ئەوەی بزانێ چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ وەها بڕیارێكی داوە.»

 كەچی نەنكم سەرمەستانە لووتی هەڵێنابوو و بێ‌دەنگییەكی تاڵی بەسەر باوەگەورەم‌دا پژاندبوو. بێ‌دەنگی نەنكم نیشانەی ئەوەبوو، قسەی كابرا وەها نەبووە كە شیاوی وڵام‌دانەوە بووبێ. هەربۆیەش باوەگەورەم لەحاست خۆی تلیسایەوە و چیدی نەكوت.

من دڵنیام پێشنیاری پوورم كە تازە خۆی ناسیوە و هەڕەشەی كردووە حەزلێ‌كردوویی بكا، لە هەموویان بێ‌تام‌تر بوو.

پوورم دەیكوت: «من دەزانم كاكم دەچێتە حەمامەوە و پووتێك نەوت بە خۆی‌دا دەكا و جا ئەوجار دەس دەكا بە هەڵكردنی شەمچەكە.»

دایكم پێیوایە خاڵم پیاوێك نییە بە هاسانی خۆی بكوژێ و بیروبۆچوونەكانی ئێمە بەوجۆرەی بە كەیفمانە وەدی بێنێ. دایكم قەت ئەو شتەی لە دڵی‌دایە دەس‌بەجێ نادركێنێ، بەڵكوو شێر و رێوییەكی زۆرت بۆ دێنێتەوە و پاشان چكەچكە لێت مەعلووم دەكا مەبەستی چی بووە.

لە دایكم وایە خاڵم ڕۆژێك كە سەری مانگ دەبێ و تازە پووڵی مانگانەی وەرگرتووە دەم بە بزەوە وەژوور دەكەوێ و پێمان ڕادەگەیەنێ بۆ نەهار میوانی ئەوین و دەمانبا بۆ قەراغ دەریا. خاڵم دوو شەوی ئاخری حەوتە لە قەراغ دەریا دەمێنێتەوە و شەوێكی مانگەشەو بێت هەتا درەنگانێك لەنێو ئاودا مەلە دەكا. خاڵم عەجەب مەلەوانێكە.

دایكم دەڵێ: «هەر یەكێك لەو ڕۆژانە دەبێ ئێمەش لەگەڵ خۆی دەبا بۆ قەراغ دەریا» و ڕاست لەو جەنگەیەدا كە خەریكی كەباب برژاندنین خاڵم دەچێتە بن ئاو و ئیدی نایەتەوە دەرێ؛ یانی مەبەستی ئەوەیە خۆی دەخنكێنێ و بە بڕوای دایكم ئەم‌جۆرە خۆكوژییە خۆش‌ترین مەرگە بۆ خاڵم.

بابم كە بە وردی گوێی دابووە قسەی دایكم و بە چاوی‌دا دیاربوو شانازی پێوە دەكا، لای وابوو مەسەلەی خۆكوژیی خاڵم شتێكی شەخسییە و چ دەخڵێكی بەو نەداوە و نابێ دەم لە شتێكەوە وەردا كە چ پەیوەندییەكی بەوەوە نییە. بەڵام باوەگەورەم، بابی دایكم، پێی ڕاگەیاند ئەویش حەقی ئەوەی هەیە لەم‌بارەوە بدوێ و دەبێ بەم‌جۆرە حەقی ڕفیقایەتی خۆی دەرحەق بە خاڵم بەجێ بێنێ.

بابم لە منداڵی‌ڕا لەگەڵ خاڵم ڕفیق بووە و لەوانەیە بزانێ خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ، هەربۆیە تەنانەت نەنكم كە كەم‌وابووە داوای شتێك لە كەسێك بكا، لە بابمی ویست هەڵوێستی خۆی دیاری بكا و دڵنیا بێ كە هیچ كاممان لەو كارەی دڵمەند نابین.

بابم بەپێی ئەو زەینییەتەی لە منداڵی‌ڕا لە خاڵمی هەبوو، بۆچوونێكی یەگجار جیاوازی دەربڕی.

ئەو دەیكوت: « وەك ڕۆژ عەیانە لە قەرەباڵغی ئێوارەیەك‌دا كە نازانێ چ ئێوارەیەك دەبێ، خاڵم دەچێتە سەربانی ئیدارەكەی خۆی.» ئەو ئیدارەی خاڵم كارمەندیەتی شەش تەبەقەیە. هەموو پێمانوابوو دەڵێ: «لەوێ‌ڕا خۆی بەردەداتەوە» و هەمووشتێك تەواو دەبێ، كەچی كوتی: «هەر لە تەبەقەی یەكەم‌دا بەم ئاكامە گەیشت ژیان بایەخی ئەو هەمووە چەرمەسەرییەی نییە و دەبێ خۆی لە چنگ ڕزگار كا. لە تەبەقەی دووهەم‌دا بە دڵی‌دا دێ خۆكوژی هەڵبژارادنێكی تاقانەیە، یانی تەنیا شتێكە كە پیاو دەتوانێ بە ئاكامی بگەیەنێ، جا ئەگەروایە بۆ سەر نەكەوێ؟»

 لە تەبەقەی سێ‌دا خاڵم بیری لە ڕابردوو كردۆتەوە و بەم ئاكامە گەیشتووە داهاتووش لەوانەیە هەروابێ و مەجبوور نییە درێژە بە وەها ژیانێكی بێ‌تام و دووپاتە بدات و بۆ گاڵتەش بێ دەبێ پەندێك بە سەر ئەم ژیانە مەلعوونە بێنێ. لە تەبەقەی چواردا بە خەیاڵی‌دا هاتووە، پیاوێكی وەك ئەو، بوون و نەبوونی بۆ ئەم دنیا بەرینە وەك یەك وایە و پێیوانییە جیهان بە ‌بێ ‌ئەو زەرەرخوردە ببێ. ئەو وەختە دێنێتە بەر زەین وا دنیا ئەوی تێدا نییە و بە بێ‌ ئەوەی هەست بە نەبوونی بكردرێ هەڵدەسووڕێ و هەڵدەسووڕێ.

لە تەبەقەی پێنج‌دا ئەم مەسەلەیەی لە زەینی‌دا شی كردۆتەوە كە بێتوو ڕۆژێك دنیا ئەوی تێدا نەبێ چی بەسەر دێ؟ دڵنیا دەبێ شتێكی سەیر ڕوو نادا. تەنیا لەوانەیە كاروباری ئیدارە بە ڕێك‌وپێكی بە‌ڕێوە نەچێ و لە ماڵێش مەودای چاوەڕوانییان هێندێك درێژ بێتەوە و بەبێ ‌ئەو نەهار نەكەن، بەڵام بەهەرحاڵ عادەتی ماڵێ و ئیدارە تێك‌دەچێ جا با ڕۆژێكیش بێ.

لە تەبەقەی شەش‌دا بەم یەقینە گەیشتووە ژیان بەو جۆرەی ئەو كۆڵی پێوە هەڵگرتووە ناخۆش نەبووە، یانی بیانوویەكی بۆ زیندووبوون هەبووە. شایەد هەر لەبەر ئەوەش بووبێ هەستی كردووە سەیر ئیشتیای لە مەلەیە و مەودا نەماوە. لە سەربان‌ڕا چاوی لە ئاپۆرەی خەڵك لە پێ‌یانەڕێی خیابان بڕیوە و دیویەتی وەك جۆگەلەیەكی لیخن تێك‌ئەنگواون و شەپۆلیان داوە. لە لێواری سەربان نزیك بۆتەوە هەتا خۆی هەڵدێرێ و كوت‌وپڕ چاوی بە دیمەنێكی سەیر كەوتووە و هەستێكی نەناسراو لە دەروونی‌دا سەری‌هەڵداوە.

هەموو چاوەڕوان بووین بابم ڕازی ئەو هەستە نەناسراوەمان بۆ بدركێنێ. تەنانەت نەنكم كە ژنێكی لەسەرەخۆیە و زۆر كەم وا هەیە مەسەلەیەك سەرنجی ڕاكێشێ، كەوتبووە جووڵەجووڵ و بەم شێوەیە بێ‌قەراری خۆی دەدركاند.

بەڵام ئێستاش هەر پێموایە بابم نەدەبوو قسەكانی لەلای ئەوان و بەتایبەت ئەو ئاگا لەخۆبڕاوەی پوورم درێژە پێ‌دابا؛ بەڵام دەڵێی چی بابم ئاوایە و خەڵكیش كەیفی خۆیانە. ئەو دەڵێ: خاڵم «لە سەربانی ئیدارەكەی‌ڕا چاوی بە حەمامی ماڵێك دەكەوێ» كە كچێك لەوێ‌دا خەریكی خۆشتن بووە. خاڵم بە دیتنی ئەندامی كچە خۆكوژیی لەبیر چۆتەوە و دڵی پڕ بووە لە خورپە، لە لێواری سەربانەكە دوور كەوتۆتەوە و كاسەسەری لەنێو هەرتك لەپی دەستی‌دا ڕێك كوشیوە. بیرێكی تازە حەجمانی لێ هەڵگرتووە: «ژن»

ئەو قەت بیری لەم دنیایە نەكردبۆوە و قەت پێیوانەبوو وەها پرسیارێك لە بەر دەمی‌دا، ئەویش ڕاست لەم حەلەدا، قوت ببێتەوە. «ژن» لە ژیانی خاڵم‌دا شتێك بووە سەر بە دنیای خەون و خاڵم كەم‌تاكورت لە مانگ‌دا سێ جاری خەون بە «ژن»ەوە دیوە. ئێستاش ڕوخساری ئەو ژنەی بۆ یەكەم‌جار خەونی پێوە دیوە هەر لەبیر ماوە. كەچی ئێستا كە بە چاوی خۆی ئەندامی سەهۆڵینی ژنێكی لە تەم‌ومژدا دیبوو، بیری لەوە كردبۆوە «ئایا دروستە بە بێ ئەوەی ئەم دنیا نەناسراو و نامۆیە تەجرەبە كات خۆی بكوژێ؟» ئەو پێیوابوو ئەم ئەزموونە بایەخی ئەوەی هەیە بۆ ماوەیەك گەڵاڵەی خۆكوژی خۆی دوورخاتەوە. هەربۆیەش بۆ جارێكی دیكە پڕ بە چاو لە دەلاقەی حەمامەكەی ڕوانیوە و پڕاوپڕی پرسیارێكی سووتێنەر بووە. بەڵێ كەس تەنانەت خاڵیشم ناتوانێ حاشا لەوە بكات. «ژن» پرسیارێكی گەورەیە و دەڕوات هەتا وڵامێكی بۆ وەبینێ.

خاڵم لە نهۆمی شەش‌دا بڕیار دەدا بچێ بۆ سەلمانی و دەستێك بە سەروڕدێنی‌دا بێنێ. لە نهۆمی پێنج‌دا بە دڵی‌دا دێ لەلای كەس ئەم مەسەلەیە نەدركێنێ هەتا نەبێتە بیانوویەك بۆ ئەوانەی پێیانوایە دەستی لە خۆكوژی شتۆتەوە. لە نهۆمی چواردا هاتۆتەوە بیری، كچە یەگجار جوان بووە و پێی سەیر دەبێ هەتا ئەمڕۆ دەرفەتی ئەوەی نەبووە یان نەیویستووە بیر لە جوانی «ژن» بكاتەوە. لە نهۆمی سێ‌دا بە زەینی‌دا دێ بێتوو بۆ چەند مانگیش گەڵاڵەی خۆكوژییەكەی وەپاش كەوێ، وانییە گەردێك لەسەر بڕیاری پیاوانەی بنیشێ و هەركەس حەقی ئەوەی هەیە بەپێی ئەو دۆخە تازەیەی تێی كەوتووە هەل‌ومەرجەكان شی كاتەوە. لە نهۆمی دوودا هەست دەكا تەمی خۆكوژی ڕەویوە و دڵەخورپە دەروونی تەنیوە. لە نهۆمی یەك‌دا بەم یەقینە دەگات و تەنانەت سوێندیش دەخوات بێتوو نەتوانێ ئەو كچە تەماوییە بێنێ لەڕێوە خۆی بكوژێ!

بە پەلە لە درگای ئیدارەكەیان دەردەكەوێ و خۆ بە سەلمانییەك‌دا دەكا. دێتەوە ماڵێ. حەمام دەكا و جوان‌ترین كۆت‌وشاڵوارەكەی لەبەر دەكا.

 بابم دەڵێ: «بەیانی مەرەخەسی وەردەگرێ و دەچێتە بەردەركەی ماڵی ئەو كچەی لە سەربانی ئیدارەكەیان‌ڕا دیبووی.»

هەتا ئێوارێ لە بەردەركەكەیان بۆتە سینگ و چاوەڕوان ماوە بەشكم بێتە دەرێ.

هاتۆتە دەرێ و خاڵم گەرووی پاك كردۆتەوە و كوتوویەتی: «خانم ببەخشن، دەمویست شتێكتان عەرز كەم.» كچەكە سەر كوڵمەكانی ئاڵ بوون و بۆنێكی خۆشی لێوە هاتووە، بە سەرسووڕمانەوە كوتوویەتی: «پێموانییە جەنابتان بناسم.» خاڵیشم مەند و لەسەرەخۆ كە تایبەتمەندی هەموو كارمەندێكە كوتوویەتی: «بەڵێ، بەڵێ هەروایە، بەڵام ئەوە گرینگ نییە من ناناسن، بەڵكوو گرینگ ئەوەیە من هەست دەكەم ئێوەم خۆش دەوێ».

كچە بۆنی خۆشی دوو هێندە بووە و كوتوویەتی: «پێموانییە ئەم كارە ئیشكالێكی هەبێ، بەڵام نافەرموون چ كارەن؟»

خاڵیشم كوتوویەتی: «كارمەندی ئەو ئیدارەیەم وا ڕووبەڕووی ماڵی ئێوەیە».

كچە چاوێكی لە نهۆمی شەشی ئیدارەكەی خاڵم بڕیوە و بزەی هاتۆتێ و سەر کوڵمەکانی هێندەی دیش سوور هەڵگەڕاون.

بابم دەڵێ:‌ «خاڵم هەر ئەو شەوە دەچێتە خوازبێنی و ماڵی كچە لەوەی زاواكەیان كارمەندە یەگجار دڵ خۆشن» و پاش حەوتوویەك كە خاڵم بە باشی «ژن» دەناسێ زەماوەند دەكا و چركەیەك پاش ئەوەی دەبێ بە زاوا لە باوەشی بووك‌دا خۆی دەكوژێ.

هەرچەند ئەم ڕستەیەی ئاخر هەتا ڕادەیەک هەمووانی تووشی سەرسووڕمان کرد، بەڵام دیسانیش تێك‌ڕا دەیانزانی پاش ئەو هەموو ڕیس‌وگوریسە هیچیان نازانن خاڵم چۆناوچۆن خۆی دەكوژێ.

ئەوە تایبەتمەندی خاڵمە كە قەت پێشبینی ناكرێ. دەكرێ بڵێی وەك گوریسی نێو هەمبانە وایە و كەس سەرەندەری كاری ناكا.

ئێستاش كە ماندوو و هیلاك لە ئیدارە گەڕاوەتەوە، هەموو سیرەی چاویان داوەتێ. هەموویان تەنانەت پوورم پێیانوایە بە دانەیەك لەو داوانەوە دەبێ كە بۆیان ناوەتەوە و بەم‌جۆرە پێشبینییەكانیان وەڕاست دەگەڕێ. بەڵام لەوانەیە بۆخۆشیان بزانن خاڵم پیاوێك نییە بەم ئاوانە قولی تەڕ بێ، ئاخر هەموو دەیبینن زۆر لەسەرەخۆ دەمانچەكەی لە گیرفانی دەردێنێ و بە كەڕاكەسەری باپیرمییەوە دەنێ و مێشكی بە وڵات‌دا بڵاو دەكاتەوە. پاشان نەنكم دەكوژێ. ئەوجار بە تاسەوە دەس دەكاتە ملی بابم و گوللەیەك لە سەر دڵی دەدا. دوایەش بەرەو دایكم و پوورم دەچێ كە لە سووچێك خزاون و دەقیژێنن، بە دوو تەقە ئەوانیش بێ‌دەنگ دەكا، دوای ماوەیەك تەرمی هەموویان لەپاڵ یەك‌دا ڕیز دەكا و هۆن‌هۆن فرمێسكیان بە سەردا دەڕێژێ و دەمانچەكەی دەخاتەوە باغەڵی.

پەڕاوی سالنجەر: بۆ ئێزمە، بە خۆشه‌ویستی و پیسییەوە

جه‌ی دی سالنجه‌ر

لە ئینگلیزییەوە: ژوان جەلال

هه‌ر له‌م دوایییانه‌دا، داوه‌تنامه‌ی زەماوەندێکم له‌ ڕێی پۆستی ئاسمانییه‌وه پێگه‌یشت، که‌ له‌ ئینگلته‌ره‌، له‌ 18ـیه‌می ئه‌یپڕڵدا، ساز ده‌بێت.‌ جا‌ زەماوەندێکه‌ زۆرم لا مه‌به‌ست بوو‌ ئاماده‌ی بم و سه‌ره‌تایش که‌ داوه‌تنامه‌که‌ گه‌یشت، بیرم کرده‌وه‌، دەتوانم بە فڕۆکه‌ سه‌فه‌ر بکەم بۆ ئەوێ، ئەگەر زۆریشی تێ بچێت. بەڵام، کاتێک له‌گه‌ڵ ژنه‌که‌مدا، که‌ کچێکی زۆر ژیره‌، گفتوگۆی زیاترمان له‌ باره‌ی بابه‌ته‌که‌وه‌ کرد، بڕیارمان به‌ نه‌کردنی دا- له‌به‌ر ئه‌وه‌ی، من ته‌واو له‌ یادم چووبوو، که‌ خه‌سووم، به‌ نیاز بوو دوو حه‌فته‌ی کۆتاییی مانگی ئه‌یپڕڵ له‌گه‌ڵ ئێمه‌دا به‌سه‌ر به‌رێت. له‌ ڕاستیدا دایه‌ گرێنشه‌ زۆر نابینم و ئه‌ویش ئیتر گه‌نج نابێته‌وه‌. ته‌مه‌نی په‌نجاوهه‌شت ساڵه‌. (هەروەکوو خۆی یه‌كه‌م كه‌س دەبێت ددانی پێدا بنێت.)

          بەهەرحاڵ، هیچ لە مەسەلە نەدەگۆڕا، من له‌ هه‌رکوێ بم، پێم وا نییه‌ له‌و جۆرانه‌ بم، که‌ بۆ خۆشکردنی زەماوەندێك، په‌نجەیەک‌ ناجووڵێنن. له‌وه‌وه‌‌ شانم پێدا کرد و هه‌ندێ یادداشتم له‌ باره‌ی بووکێوه‌، که‌ شه‌ش ساڵێک له‌وه‌وبه‌ر ناسیبووم، به‌ یه‌کدا دا، ئه‌گه‌ر یادداشته‌که‌م، خوله‌کێ یان دووی سه‌خت، له‌سه‌ر زاوا، که‌ نایناسم، بکه‌وێته‌وه‌، ئه‌وا زۆر باشتر. لێره‌دا که‌س له‌ هه‌وڵی دڵخۆشکردندا نییه‌. ڕاستییه‌که‌ی زیاتر بۆ ڕێنیشاندان و بۆ فێرکردنه‌‌.

له‌ ئه‌یپڕڵی 1944ـدا، له‌ نێوانی ئاوا شه‌ست که‌سێکی به‌سه‌ربازگیراوی ئه‌مه‌ریکیدا بووم، که‌ کۆرسێکی مەشقکردنی تا ڕادەیەک تایبەتمەندی به‌ر له‌ هێرشکردنمان وه‌رگرت، ده‌زگای سیخوڕیی به‌ریتانی ئاراسته‌ی ده‌کرد، له‌ دێڤن، ئینگلته‌ره‌. ئێستا که‌ بیری لێ ده‌که‌مه‌وه‌، وای ده‌بینم ئێمه‌ هه‌ر شه‌ستمان تا ڕاده‌یه‌ک تایبه‌تی بووین، له‌وه‌دا یه‌کێکمان تێدا نه‌بوو له‌ هه‌موو پێڕه‌که‌دا که‌مێک کۆمه‌ڵایه‌تی بێت. هه‌موو لە بنەڕەتەوە ئەهلی نامه‌نووسین بووین، ئیتر کاتێکیش له‌ ده‌ره‌وه‌ی واجبدا، قسه‌مان پێکه‌وه‌ بکردایه‌، عادەتەن بۆ ئه‌وه‌ بوو بزانین یەکێکمان مرەکەبی هەیە پێویستی پێی نەبێت. کاتێکیش خه‌ریکی نامه‌‌نووسین نه‌ده‌بووین یان بۆ پۆل نه‌ده‌چووین، ئیتر هه‌ریه‌که‌مان به‌ ڕێی خۆیدا ده‌ڕۆی. ڕێی من هه‌میشه‌ له‌ ڕۆژی ساماڵدا، له‌ شێوه‌ی بازنەیەکدا بۆ‌ ده‌وری شاری ده‌بردم. ڕۆژانی باراناوی، به‌ گشتی له‌ جێیه‌کی وشکدا داده‌نیشتم و کتێبێکم ده‌خوێنده‌وه‌، زۆر جار هه‌ر بە مەودای درێژیی ته‌ورێک له‌ مێزێکی پینگ پۆنگه‌وه‌، دوور.

کۆرسی مه‌شقکردنه‌که‌، سێ حه‌فته‌ی خایاند، له‌ شه‌ممه‌یه‌کدا ته‌واو بوو، بارانێکی زۆر دەباری. بەرنامەمان بۆ دانرابوو، له‌ سه‌عات حه‌وتی ئەو شه‌وەدا، کە دواشەومان بوو، هه‌موو گرووپه‌که‌مان، سواری قیتار ببێت بۆ له‌نده‌ن، دەنگۆکە وا بوو، له‌وێ به‌سه‌ر هێزی پیاده‌ و هێزی ئاسمانیدا، که‌ بۆ D Day[1] کۆ کرابوونه‌وه، دابەش بکرێین.‌ له‌ سه‌عات سێی پاشنیوه‌ڕۆدا، هەموو کەلوپەلەکانم له‌ تووره‌که‌ سه‌ربازییه‌که‌مدا پێچانەوە، به‌و گونیه‌ خامەی گازماسکەکەیشەوە، کە پڕ بوو لەو کتێبانەی له‌وبه‌ره‌وه‌‌ هێنابوومن. (گازماسکه‌که‌ خۆیم چه‌ند حه‌فته‌ له‌مه‌وبه‌ر لە کڵاوڕۆژنەی کەشتیی‌ مۆریته‌ینیاوە لە دەست خزا، ته‌واو ئاگادار لەوەی ئەگه‌ر دوژمن به‌ڕاستی گازی به‌ کار بهێنایە، هه‌رگیز ڕانەدەگەیشتم ئەو شتە نەفرەتییە ببەستم.) بیرم دێت بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ، له‌به‌ر په‌نجه‌ره‌یه‌کی پشته‌وه‌ی کوخه‌ ئاسنینه‌که‌ماندا وه‌ستابووم، له‌ بارانه‌ شه‌فتوور و دڵپه‌ستکه‌ره‌که‌م ده‌ڕوانی، په‌نجه‌ی په‌له‌پیتکه‌م به‌ جۆرێک هه‌ستی پێ بکه‌م و نه‌که‌م له‌ خورووی دابوو. له‌ پشتسه‌رمه‌وه‌ گوێم له‌ کیڕه‌ی زۆر پێنووسی مه‌ره‌که‌ب، له‌سه‌ر زۆر لاپه‌ڕه‌ی کاخه‌زی نامه‌ بوو. ناکاوێک، به‌بێ بوونی هیچێکی دیاریکراو له‌ خه‌یاڵمدا، له‌ په‌نجه‌ره‌که‌ دوور که‌وتمه‌وه‌ و قاپووته‌که‌م، شاڵه‌ کشمیرییه‌که‌م، گاڵۆشه‌كانم، ده‌ستکێشه‌ خورییه‌کان و کڵاوەکه‌مم، پۆشین (دوایین کڵاو بوو، که‌ ئێستایش پێم ده‌ڵێن، هه‌ر خۆم به‌و جۆره‌ گۆشه‌لاره‌ دەمکردە سەرم‌- که‌مێک له‌ خوار دامده‌نا له‌سه‌ر هه‌ردوو گوێم.) دواتر، سه‌عاته‌ ده‌ستییه‌که‌مم له‌گه‌ڵ سه‌عاتی ئاوده‌ستخانه‌ گشتییه‌که‌دا میقات کرد، به‌ گرده‌ به‌ردڕێژه‌‌ ته‌ڕ و دوورودرێژه‌که‌دا بۆ ناوبازاڕ ڕۆیشتم. گوێم نەدایە فلاشە برووسکەیییەکانی دەوروپشتم، ئیتر یان ئه‌وه‌یه‌ ژماره‌که‌تیان پێیه‌، یان نا.

له‌ ناوجه‌رگه‌ی بازاڕدا، که‌ ڕه‌نگه‌ ته‌ڕترین شوێنی شار بووبێت، له‌ به‌رده‌می کڵێسه‌یه‌کدا، بۆ خوێندنه‌وه‌ی ته‌خته‌ی بڵاوکراوه‌کان وه‌ستام، زیاتر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ژماره‌ به‌رجه‌سته‌کراوه‌کان، سپی له‌سه‌ر ڕه‌ش، سه‌رنجیان بردم، به‌ڵام به‌شێکیش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی، دوای سێ ساڵ بوونم له‌ سوپادا، به‌ خوێندنه‌وه‌ی ته‌خته‌ی بڵاوکراوه‌کان، هۆگر بووبووم. بە پێی تەختەکە، له‌ سه‌عاتی سێ و پازده‌ خولەکدا، منداڵان پرۆڤه‌ی خوێندنی سروودی به‌کۆمه‌ڵیان ده‌کرد. سه‌یری سه‌عاته‌که‌ی ده‌ستم و ئینجایش سەیری ته‌خته‌ی بڵاوکراوەکانم کرده‌وه‌. لاپه‌ڕه‌یه‌کی کاخه‌زی هه‌ڵواسرابوو، ناوی ئه‌و منداڵانه‌ لیسته‌ کرابوون، که‌ چاوه‌ڕوان ده‌کرا به‌شداری بکه‌ن. له‌ بارانه‌که‌دا وه‌ستام و هه‌موو ناوه‌کانم خوێندنه‌وه‌، دواتر چوومه‌ کڵێسه‌که‌وه‌.

له‌ نێوانی ته‌خته‌ درێژه‌کانی کڵێسه‌که‌دا، دەرزەنێک یان شتێکی وا زەلامی گەورە دانیشتبوون، ژماره‌یه‌کیان جووتەپێڵاوی بن­لاستیکی بچووکیان، سەرەوبن، له‌ کۆشیاندا دانابوو. به‌ لایاندا تێپه‌ڕیم و له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌دا دانیشتم. له‌سه‌ر مینبه‌ره‌که‌، نزیکه‌ی بیست منداڵ، له‌ سێ ڕیز کورسیی پێکه‌وه‌نووساوی تایبه‌ت به‌ نمایشکاریدا، دانیشتبوون، زۆربه‌یان کچ بوون، ته‌مه‌نیان له‌ ده‌وری حه‌وت بۆ سێزده‌ساڵاندا ده‌بوو. له‌و ساته‌دا، ڕاهێنه‌ره‌که‌یان، کە ژنێکی پانوپۆڕ بوو، بە جلێکی خورییەوە، ئامۆژگاریی ده‌کردن له‌ کاتی چڕیندا ده‌میان زیاتر بکه‌نه‌وه‌. پرسی، که‌ستان هه‌رگیز بیستووتانه‌، چۆله‌که‌یه‌کی بچکۆله‌ وێرابێتی گۆرانییه‌ شیرینه‌که‌ی بچڕێت، بێ ئه‌وه‌ی سه‌ره‌تا ده‌نووکه‌ بچکۆلانه‌که‌ی گه‌وره‌، گه‌وره‌، گه‌وره‌، بکاته‌وه‌؟ دیاره‌ هه‌رگیز که‌س نه‌یبیستبوو. ڕوانینێکی نه‌گۆڕ و ناڕوون تێیانڕوانی. به‌رده‌وام بوو و گوتی، له‌ هه‌موو منداڵانی خۆی ده‌‌وێت، له‌ مانای ئه‌و وشانه‌ی ده‌یچڕن تێبگه‌ن، نه‌ک ته‌نیا وه‌ک تووتیی بێمێشک ده‌م بجووڵێنن. دواتر نۆته‌یه‌کی بە پیچپایپە[2]کەیدا فوو کرد و منداڵه‌کان، وه‌ک زۆربه‌ی ئه‌و هه‌رزه‌کارانه‌ی یاریی ئاسن ده‌که‌ن، سروودنامه‌کانیان به‌رزکردنه‌وه‌.

بێ ئه‌وه‌ی هیچ ئامێری مۆسیقایان له‌گه‌ڵدا بێت، ده‌یانچڕی، یان وردتر بڵێم، له‌و حاڵه‌ته‌ی ئه‌واندا، بێ هیچ ده‌ستتێخستنێک. ده‌نگیان بێ ئەوەی لە هەستوسۆزەوە بێت، به‌ ڕاده‌یه‌ک خۆشنه‌وا بوو، که‌ ڕەنگه‌ پیاوێکی شتێک له‌ من مه‌زهه‌بیتر، بێ زۆرله‌خۆکردن، بەو دەنگە قاچی لە عەرز ببڕایە. ئاوا دوان له‌ منداڵه‌کان، تۆسقاڵێک پێش ئه‌وانی تر که‌وتبوون، به‌ڵام به‌ جۆرێک بوو، مه‌گه‌ر ته‌نیا دایکی ئاوازدانه‌ره‌که‌ هه‌ڵه‌که‌‌ی تێدا بدۆزیبایه‌وه‌. من بە هیچ جۆرێک گوێم لە سروودەکە نەبوو، به‌ڵام به‌رده‌وام هیوام ده‌خواست ئه‌مە دانەیەک بێت بە‌ دوازدە دێڕ یان زیاترەوە. به‌ ده‌م گوێگرتنه‌وه‌، چاوم به‌ ڕووخساری هه‌موو منداڵه‌کاندا گێڕا، به‌ڵام یه‌کێکیانم به‌ تایبه‌تی ته‌ماشا کرد، ئه‌وه‌یان که‌ له‌ منه‌وه‌ نزیکترینیان بوو، له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ی ئه‌مپه‌ڕ، له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌دا. کچێکی ته‌مه‌ن سێزده‌ساڵان ده‌بوو، قژێکی خاوی زه‌ردی-خۆڵه‌مێشیی هه‌بوو، درێژییه‌که‌ی له‌سه‌ر نه‌رماییی گوێچکه‌ی، ته‌وێڵێکی بڵند و دوو چاوی بێباک، که‌ پێم وا بوو دەشێت هۆڵه‌که‌یان تێدا جێ ببێته‌وه‌، ده‌نگی به‌ تایبه‌تی جیاواز بوو له‌ ده‌نگی منداڵه‌کانی تر، ئه‌وه‌یش هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوو که‌ له‌ منه‌وه‌ نزیکترینیان بوو. باشترین به‌رزه‌تۆن، شیرینترین سه‌دا، دڵنیاترین ده‌نگی هه‌بوو و له‌ خۆوه‌ڕا ده‌بووه‌ پێشه‌نگ. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا، خانمه‌ گه‌نجه‌که‌، وا دیار بوو که‌مێك له‌گه‌ڵ توانای چڕینی خۆیدا بێزار بێت، یان له‌ کات و شوێنه‌که‌؛ دوو جار، بینیم له‌ نێوان دێڕەکاندا باوێشکی ده‌دا. باوێشکدانه‌که‌ی خانمانه‌ بوو، باوێشکدان به‌ ده‌مداخراوی، به‌ڵام هەر دەتبینی؛ په‌ڕه‌ی کونه‌لووته‌کانی ئاشکرایان ده‌کرد.

هه‌مان ساته‌وه‌ختی ته‌واوبوونی سرووده‌که‌، ڕاهێنه‌ری کۆرسه‌که‌ کەوتە شیکردنەوەی دیدوبۆچوونی خۆی بە دوورودرێژی سه‌باره‌ت به‌و خه‌ڵکانه‌ی له‌ کاتی گوتاردانی قه‌شه‌دا ناتوانن خۆیان له‌سه‌ر پێ ڕابگرن و ده‌میان توند دادووراوه‌. تێگەیشتم، که بەشی گۆرانیگوتن لە پرۆڤەکەدا تەواو بوو، ئیتر به‌ر له‌وه‌ی ئەو ئه‌فسوونه‌ی چڕینی منداڵه‌کان به‌خشیبووی، بە ده‌نگی ناجۆری ڕاهێنه‌ره‌که‌، به‌ ته‌واوه‌تی لە بەین بچێت، هه‌ستام و کڵێسه‌که‌م به‌جێ هێشت.

باران قایمتر ده‌باری. به‌ شه‌قامه‌که‌دا داگه‌ڕام و له‌ په‌نجه‌ره‌ی ژووری پشوودانی خاچی سووره‌وه‌ ڕوانیم، به‌ڵام سه‌ربازه‌کان بە دووـ سێ ڕیز‌، له‌ به‌رده‌م مێزی قاوه‌فرۆشتنه‌که‌دا ڕاوه‌ستابوون، ئینجا، تەنانەت لەمدیوی‌ شووشه‌کەیشە‌وه‌ گوێم له‌ هه‌ڵبه‌زودابه‌زی تۆپی پینگ-پۆنگ بوو له‌ ژوورێکی تردا. له‌ شه‌قامه‌که‌ په‌ڕیمه‌وه‌ و چوومه‌ چاخانه‌یه‌کی مه‌ده‌نییه‌وه‌، که‌ که‌سی لێ نه‌بوو، جگه‌ له‌ ژنه‌گارسۆنێکی ته‌مه‌ن مامناوه‌ند، که‌ وه‌ها ده‌هاته‌ پێش چاو، زیاتر حەزی بە کڕیارێکی قاپووت­وشک بێت. هێنده‌ی ده‌کرا، به‌ ناسکی، عه‌لاگه‌ی چاکه‌تهه‌ڵواسینه‌که‌م به‌ کار هێنا و ئینجا له‌سه‌ر مێزێک دانیشتم و داوای چایه‌ک و تۆستێکی دارچینیم کرد. ئه‌وه‌ یه‌که‌مین جار بوو، له‌ هه‌موو ڕۆژه‌که‌دا، له‌گه‌ڵ یه‌کێک قسه‌ بکه‌م. ئینجا دواتر، به‌ هه‌موو گیرفانه‌کانمدا، به‌وه‌ی قاپووته‌که‌یشمه‌وه‌، گه‌ڕام و دواجار دوو نامه‌ی کۆنەم بۆ دووباره‌خوێندنه‌وه‌ دۆزینه‌وه‌، یه‌کێک له‌ هاوسه‌ره‌که‌مه‌وه‌، له‌کارکه‌وتنی شرافتسی[3]‌ شه‌قامی هه‌شتاوهه‌شتی بۆ باس کردبووم و دانه‌یه‌کیش له‌ خه‌سوومه‌وه‌، به‌ تکاوه‌ داوای ئه‌وەی لێ کردبووم، له‌ یه‌که‌مین ده‌رفه‌تدا که‌ له‌ “ئوردووگا” ده‌چمه‌‌ ده‌ره‌وه، هه‌ندێک ڕێسی کشمیریی بۆ بنێرم.

من هێشتا له‌ خواردنه‌وه‌ی چای یه‌که‌ممدا بووم، ئەو خانمه‌ گه‌نجه‌ی له‌ سروودخوێندنه‌که‌دا ته‌ماشایم کردبوو و گوێم لێ گرتبوو، هاته‌ چاخانه‌که‌وه‌. قژی له‌ ته‌ڕیدا خووسابووه‌وه‌ و نه‌رماییی هه‌ردوو گوێی به‌ده‌ر که‌وتبوون. له‌گه‌ڵ کوڕێکی زۆر بچووکدا بوو، بێ ئه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ هه‌ڵبگرێت برای بوو، کچه‌که‌ تەپلەی کوڕەکەی، وه‌ک ئه‌وه‌ی نموونه‌ی تاقیگه‌ بێت، به‌ دوو په‌نجه‌ هەڵبڕی و بۆی لا دا. ئه‌وه‌ی له‌ دوایانه‌وه‌ هات، ژنێکی بە دیمه‌ن گورجوگۆڵ بوو، به‌ شه‌پقه‌یه‌که‌وه- له‌ دایه‌نیان ده‌چوو. ئه‌ندامی کۆرسه‌که‌، به‌ ده‌م ڕۆیشتنییه‌وه‌ چاکه‌ته‌که‌ی داکه‌ند، مێزێکی هه‌ڵبژارد- یه‌کێکی باش بوو به‌ ڕای من، چونکه‌ ڕاسته‌وخۆ هه‌شت یان ده‌ پێ له‌ بەردەمی منەوە بوو. ئه‌و و دایه‌نه‌که‌ی دانیشتن. کوڕه‌ بچووکه‌که‌، که‌ ته‌مه‌نی پێنج ساڵ ده‌بوو، جارێ دانەنیشت. خۆی دزییه‌وه‌ و چاکه‌ته‌که‌ی فڕێ دا؛ ئینجا به‌ سیمای وشک و بێڕۆحی که‌سێکه‌وه‌، که‌ هه‌ر جه‌هه‌نده‌میی له‌ دایک بووبێت، که‌وته‌ بێزارکردنی دایه‌نه‌که‌ی، بە پاڵنان و ڕاکێشانەوەی یەک لەسەر یەکی کورسییەکە بۆ چەند جارێک و ئینجایش ته‌ماشای ده‌موچاوی ده‌کرد. دایه‌نه‌که‌، به‌ ده‌نگی نزم دووـ سێ جارێک پێی گوت، که‌ دابنیشێت و واز له‌و‌ ئیشه‌ مه‌یموونانه‌یه‌ بهێنێت، به‌ڵام تا خوشکه‌که‌ی قسه‌ی له‌گه‌ڵدا نه‌کرد، سه‌ربار نه‌هات و پشته‌ بچووکه‌که‌ی به‌ کورسییه‌که‌وه‌ پاڵ نه‌دا. یه‌کسه‌ری، ده‌سڕی سه‌ر مێزه‌که‌ی هه‌ڵگرت و نایه‌ سه‌ر سه‌ری. خوشکه‌که‌ی لای دا و کردییه‌وه‌ و له‌سه‌ر کۆشی بۆی دانا.

له‌وه‌دا بوو چایه‌که‌یان بۆ ده‌هێنان، ئه‌ندامی کۆرسه‌که‌ چاوتێبڕینه‌که‌می گرت. ئه‌ویش له به‌رامبه‌ردا، به‌و چاوانەی هۆڵێکیان تێدا جێ دەبووەوه‌، چاوی له‌ من بڕی، ئینجا، له‌ پڕێکدا خه‌نده‌یه‌کی بچکۆله‌ و نه‌رمی بۆ کردم. وەک هەندێك جار، هەندێ خەندەی بچووک و نەرم، سه‌یر دەدرەوشێنەوە، وەها پڕ لە خۆشی بوو. خه‌نده‌م بۆ کرده‌وه‌، زۆر که‌متر لەوی ئەو درەوشاوە، لێوی سه‌ره‌وه‌م به‌سه‌ر پڕکردنه‌وەیەکی ڕه‌شی-خه‌ڵووزیی کاتیی دداندا گرتبوو، که‌ له‌ نێوانی دوو ددانی پێشه‌وه‌مدا به‌ده‌ر ده‌که‌وت. هه‌ر ئه‌وه‌نده‌م زانی، خانمه‌ گه‌نجه‌که‌، به‌ ویقارێکه‌وه‌ کە ئیرەیی پێ ده‌برا، له‌ ته‌نیشتی مێزه‌که‌مدا وه‌ستابوو. عه‌زییه‌کی، بڕوام وایه‌، تارتن[4]– تارتنی کامبێڵی، له‌ به‌ردا بوو. له‌ چاوی مندا، بۆ کچێکی تازەپێگەیشتوو، عه‌زییه‌کی زێده‌جوان بوو، که‌ له‌ ڕۆژێکی باراناوی باراناویدا، له‌ به‌ریدا بێت.

  • وامده‌زانی، ئه‌مه‌ریکایییه‌کان ڕقییان له‌ چایه‌.

وای گوت.

          ئه‌وه‌ تێبینیی که‌سێکی گاڵته‌بازی ڕووقایم نه‌بوو، به‌ڵکوو هیی که‌سێک بوو ڕاستی یان ئاماری خۆش ده‌وێت. له‌ وه‌ڵامدا گوتم، هه‌ندێک له‌ ئێمه‌ هه‌رگیز هیچ ناخۆنه‌وه‌ چا نه‌بێت. داوام لێ کرد، گه‌ر پێی خۆشه‌، له‌گه‌ڵم دابنیشێت.

گوتی:

  • سوپاس. ڕه‌نگه‌ هه‌ر بۆ که‌متر له‌ دەقەیەک دابنیشم.

هه‌ستام و کورسییه‌کم بۆ ڕاکێشا، ئه‌وەی به‌رامبه‌رم بوو، ئه‌ویش له‌سه‌ر چاره‌کی لێواری کورسییه‌که‌ دانیشت، بڕبڕه‌ی پشتی، ئاسان و جوان، ڕێک ڕاگرتبوو. گه‌ڕامه‌وه-به‌ په‌له‌- بۆ کورسییه‌که‌ی خۆم. من له‌ لایه‌ن خۆمه‌وه‌، زۆر‌ په‌رۆش بووم‌ گفتوگۆکه‌مان بەردەوام بێت، به‌ڵام که‌ دانیشتم بیرم بۆ هیچ نه‌ده‌چوو بیڵێم. دیسان خەندە‌م کرد، هێشتا پڕکردنەوە‌ ڕه‌شه‌ خه‌ڵووزییه‌که‌م کردبوو به‌ژێر لێومه‌وه‌. به‌وه‌ دوام، به‌ دڵنیایی، ئه‌مڕۆ ئاووهەوای دەرەوە زۆر ناخۆشه‌.

  • به‌ڵێ، زۆر.

میوانه‌که‌م، به‌ ده‌نگێکی ڕوون و هه‌ڵه‌هه‌ڵنه‌گری که‌سێکه‌وه‌، که‌ ڕقی له‌ گفتوگۆیه‌ له‌ باره‌ی شتی ڕۆژانه‌ و بێبایەخەوە، وه‌های گوت‌‌. وه‌ک که‌سێك له‌ کۆڕی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ ڕۆحی مردواندا دانیشتبێت، په‌نجه‌کانی به‌ ڕێکی له‌سه‌ر لێواری مێزه‌که‌ دانان، ئینجا، له‌ پڕ، ده‌سته‌کانی نووقاندن- نینۆکه‌کانی تا سه‌ر گۆشته‌که‌ی کرۆژرابوون. سه‌عاتێکی له‌ ده‌ستدا بوو، له‌ شێوه‌ی سه‌عاتی سه‌ربازی، که‌ زیاتر له‌ کاتپێوی ده‌ریاوانی ده‌چوو. قه‌باره‌که‌ی بۆ مه‌چه‌که‌ قه‌ڵه‌مییه‌کانی ئه‌و زۆر گه‌وره‌ بوو.

ئاسایی بوو، که‌ گوتی:

  • تۆ له‌ پرۆڤه‌ی سروودخوێندنەکە بوویت، بینیمیت.

گوتم، به‌ دڵنیایی له‌وێ بووم و جیاواز له‌ناو ده‌نگی ئه‌وانی تردا، گوێم لە دەنگی ئەو گرتبوو.

سه‌ری له‌قاند:

  • ده‌زانم. من ده‌بمه‌ گۆرانیبێژێکی پرۆفیشناڵ.
  • به‌ڕاست؟ ئۆپرا؟
  • ئاسمان، نا. من له‌ ڕادیۆ گۆرانیی جاز ده‌ڵێم و به‌ بار پاره‌ په‌یدا ده‌که‌م. دواتر، که‌ ته‌مه‌نم بووه‌ سی، خانه‌نشین ده‌بم و له‌ کێڵگه‌یه‌کدا له‌ ئۆهایۆ ده‌ژیم.

به‌ له‌پی ده‌ستی، ده‌ستێکی له‌ سه‌ره‌وه‌ی‌ قژه‌ ته‌ڕه‌ خووساوه‌که‌ی دا.

پرسی:

  • ئۆهایۆ ده‌زانی؟

گوتم، چه‌ندجارێک به‌ قیتار پێیدا تیپه‌ڕیوم به‌ڵام به‌ ته‌واوی شاره‌زای نیم. پارچه‌یه‌ک له‌ تۆسته‌ دارچینییه‌که‌م پێشکه‌ش کرد.

گوتی:

  • نا، سوپاس، له‌ ڕاستیدا من بە قەد چۆله‌که‌یه‌ک ده‌خۆم.

خۆم قه‌پێکم له‌ تۆسته‌که‌ گرت و گوتم‌ ده‌وروبه‌ری ئۆهایۆ، شوێنی یەجگار ناشرینی لێیە.

  • ده‌زانم. ئه‌مه‌ریکایییه‌کم ناسی، پێی گوتم. تۆ یازده‌یه‌مین ئه‌مه‌ریکایییت که‌ بتناسم.

ئیتر دایه‌نه‌که‌ی که‌وته‌ ئاماژه‌پێدانی تا بگه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر مێزه‌که‌ی خۆی- بۆ ئه‌وه‌ی کابرا ناڕه‌حه‌ت نه‌کات. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌‌، میوانه‌که‌م، به‌ هێمنی، کورسییه‌که‌ی ئینجێک یان دوان جووڵاند، تا پشت بکاته‌ هه‌ر جۆره‌ په‌یوه‌ندییه‌کی تر له‌گه‌ڵ مێزه‌که‌ی خۆیاندا.

به‌ ساردییه‌وه‌ پرسی:

  • تۆ له‌و قوتابخانه‌یەی سیخوڕیی نهێنیی سه‌ر گرده‌که‌ی، وا نییه‌؟

لەبەر پاراستنی ئەمنییەت، وەک لە دواییشدا کردم، وەها وه‌ڵامم دایه‌وه‌، که‌ من بۆ ته‌ندروستیم، سه‌ردانی دێڤنشام کردووه‌.

گوتی:

  • به‌ڕاست؟ خۆ من دوێنێ له‌ دایک نه‌بووم، ده‌زانی.

گوتم، دڵنیام لەوەیاندا نا. تۆزێک له‌ چایه‌که‌م خوارده‌وه‌. که‌مێک وریا بوومه‌وه‌ و کەمێك ڕێکتر له‌سه‌ر کورسییه‌که‌م دانیشتم.

میوانه‌که‌م به‌ تێفیکرینه‌وه‌ گوتی:

  • تۆ له‌ چاو ئه‌وه‌دا ئه‌مه‌ریکایییت، زۆر ئاقڵ دیاری.

پێم گوت، ئه‌گه‌ر یەک تۆز بیری لێ بکه‌یته‌وه‌، ئه‌وه‌ قسەیەکی زۆر له‌خۆبایییانه‌یه‌ و هیوام وا بوو لە تۆ نەوەشایەتەوە.

له‌ شه‌رمدا سوور هه‌ڵگه‌ڕا- ڕاسته‌وڕاست ئه‌و ویقارە کۆمه‌ڵایه‌تییه‌ی پێ دامەوە‌، که‌ له‌ ده‌ستم دابوو.

  • ئێ، زۆربه‌ی ئه‌و ئه‌مه‌ریکایییانه‌ی من ناسیومن، وه‌ک ئاژه‌ڵ ڕه‌فتار ده‌که‌ن. به‌ درێژاییی کات هه‌ر بۆکس لە یەکتر دەدەن و جنێو به‌ هه‌رچیی که‌سه‌ ده‌ده‌ن و- ده‌زانی دانه‌یه‌کیان چیی کرد؟

سه‌رم ڕاوه‌شاند.

  • دانه‌یه‌کیان بوتڵێکی ویسکیی به‌تاڵی له‌ په‌نجه‌ره‌که‌ی پوورم گرتبوو. خۆشبه‌ختانه‌ په‌نجه‌ره‌که‌ کراوه‌ بوو. به‌ڵام ئایا به‌ لای تۆوه‌، ئه‌وه‌ له‌ ئاقڵییە‌وه‌یه‌‌؟

ئه‌و دانه‌یه‌ بە تایبەت ئاقڵانه‌ نه‌بوو، به‌ڵام من وام نه‌گوت. گوتم، زۆر له‌ سه‌ربازه‌کان، له‌ سه‌رانسه‌ری جیهاندا، زۆر دوورن له‌ نیشتیمان و ژماره‌یه‌کی که‌میان ژیانێکی باش ژیاون‌. گوتم، من وام ده‌زانی زۆرینه‌ی خه‌ڵکی بۆ خۆیان له‌وه‌ تێده‌گه‌ن.

  • لەوانەیە وا بێ‌.

میوانه‌که‌م بێ ئه‌وه‌ی قایل بووبێت، وای گوت. دووباره‌، ده‌ستی بۆ سه‌ره‌ ته‌ڕه‌که‌ی به‌رز کرده‌وه‌، دەستکاریی چه‌ند تاڵێکی له‌ قژه‌ زه‌رده‌ ته‌ڕ و شلوشێواوه‌که‌ی کرد بۆ ئەوەی نه‌رمه‌گوێیه‌ ڕووتەکانی پێ داپۆشێت.

گوتی:

  • قژم له‌ ته‌ڕیدا خووساوه‌، ده‌ڵێی ده‌عبام. قژم کە وشک دەبێ زۆر شه‌پۆلاوییە.
  • ئەوە دیارە، دیارە کە وایە.

گوتی:

  • لوول نییه‌ له‌ ڕاستیدا، به‌ڵام زۆر شه‌پۆلاوییه‌. ژنت هه‌یه‌‌؟

گوتم، هه‌مه‌‌.

سه‌ری له‌قاند:

  • تۆ زۆر به‌ قووڵی ژنه‌که‌تت خۆش ده‌وێ؟ یان من زۆر خۆم لە‌ ژیانت هەڵقورتاندووە‌؟

گوتم، گه‌ر وای کرد پێی ده‌ڵێم.

          ده‌ست و مه‌چه‌که‌کانی له‌سه‌ر مێزه‌که زیاتر‌ هێنانه‌ پێش و بیرمه‌ ده‌مویست له‌ باره‌ی سه‌عاته‌ زله‌که‌ی ده‌ستییه‌وه‌ شتێک بکه‌م- ڕەنگە پێشنیاری ئه‌وه‌م بکردایە هەوڵ بدا بیکاته‌ که‌مه‌ری.

  • عاده‌ته‌ن، من زۆر کۆمه‌ڵخواز نیم.

وای گوت و ته‌ماشای منی کرد، تا بزانێت گه‌ر من مانای وشه‌که‌ بزانم. به‌ڵام، منیش به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک، هیچ ئاماژه‌یه‌کم نه‌دایه‌.

  • من بەس له‌به‌ر ئه‌وه‌ هاتمه‌ لات، چونکه‌ زێده‌ ته‌نیا دیار بووی. ڕووخسارێکی زێده‌ هه‌ستیارت هه‌یه‌.

پێم گوت، ڕاست ده‌کات، که‌ هه‌ستم به‌ ته‌نیایی ده‌کرد و زۆر خۆشحاڵ بووم که‌ هاته‌ لام.

گوتی:

  • من‌ خۆم لەسەر ئەوە ڕادەهێنم میهره‌بانتر بم. پوورم ده‌ڵێ من که‌سێکی یه‌جگار ساردم.

وای گوت و ده‌ستی به‌سه‌ر سه‌ریدا هێنایه‌وه‌.

  • له‌گه‌ڵ پوورمدا ده‌ژیم، که‌سێکی زێده‌ میهره‌بانه‌. له‌وه‌ته‌ی دایکم مردووه‌، هه‌رچیی له‌ توانادا بووه‌‌ کردوویه‌تی، تا من و چارڵز هه‌ست به‌ کەمی نەکەین.
  • خۆشحاڵم.
  • دایکه‌ که‌سێکی زێده ئاقڵ بوو، زۆر هه‌سته‌وه‌ر بوو، له‌ زۆر ڕووه‌وه‌.

به‌ جۆرێک لە‌ تیژییه‌کی ڕووقایمانه‌وه‌ ته‌ماشای کردم.

  • به‌ لای تۆوه‌ زۆر‌ ساردم؟

پێم گوت، نا به‌ هیچ جۆرێک، له‌ ڕاستیدا زۆر به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. ناوی خۆمم پێ گوت و ناوی ئه‌ویشم پرسی. دوودڵ بوو.

  • ناوی یه‌که‌مم ئێزمەیه‌. پێم وا نییه له‌م ساته‌دا ناوی ته‌واومت پێ بڵێم. له‌قه‌بێکم هه‌یه‌ و له‌وانه‌یه‌ تۆ ته‌نیا به‌ لەقەب سه‌رسام بیت. ئه‌مه‌ریکایییه‌کان وان، ده‌زانی.

پێم گوت، پێم وا نییه‌ من وا بم، به‌ڵام ئه‌وه‌یان که‌ جارێ پێم نه‌ڵێت، ڕه‌نگه‌ بیرۆکه‌یه‌کی باش بێت.

          هه‌ر ئا له‌وێدا، هه‌ستم به‌ هه‌ناسه‌ی گه‌رمی که‌سێک، له‌سه‌ر پشتی ملم کرد. ئاوڕم دایه‌وه‌ و یه‌ک تۆزی مابوو، لووتم به‌ لووتی برا بچکۆله‌که‌ی ئێزمەدا بچێت. خۆی لە من نەگەیاند، به‌ ده‌نگێکی تیژی کونکه‌رانه‌، ڕوو له‌ خوشکه‌که‌ی گوتی:

  • مس مه‌یگلێ گوتی ده‌بێ بێیت و چایه‌که‌ت ته‌واو بکه‌ی!

په‌یامه‌که‌ی گه‌یاند، له‌سه‌ر کورسیی نێوان من و خوشکه‌که‌ی، له‌ لای ڕاستمه‌وه‌، لێی دانیشت. من به‌ بایه‌خێکی زۆره‌وه‌ سه‌رنجم دا. زۆر جوان بوو، به‌‌ شۆرتی قاوه‌ییی شێتلاند، بلووزی لۆکه‌ی شینی تۆخ، کراسی سپی و که‌ره‌واته‌ی خه‌تخه‌ته‌وه‌. ئه‌ویش به‌ چاوه‌ سەوزە زۆر گه‌وره‌کانییه‌وه‌ چاوی تێ بڕیم.

  • بۆچی خه‌ڵک له‌ فیلمه‌کاندا له‌سەر لا یه‌کتر ماچ ده‌که‌ن؟

گوتم:

  • لەسەر لا؟

ئه‌وه‌ گرفتێک بوو، منیش له‌ منداڵیمدا سه‌رم پێی سووڕمابوو. گوتم، وای بۆ ده‌چم له‌به‌ر ئه‌وه‌ بێت، لووتی ئه‌کته‌ره‌کان له‌وه‌ زلتره‌ بتوانن ڕووبه‌ڕوو یەکتر ماچ بکه‌ن.

ئێزمه‌ گوتی:

  • ناوی چارڵزه‌. له‌ چاو ته‌مه‌نی خۆیدا زۆر زرنگه‌.
  • به‌ دڵنیایی چاوه‌کانی سه‌وزن. وا نییه‌ چارڵز؟

چارڵز به‌ دڕدۆنگییه‌که‌وه‌ که‌ پرسیاره‌که‌م شایسته‌ی بوو، ته‌ماشایه‌کی کردم، ئینجا له‌ کورسییه‌که‌یدا خواروژوور خۆی لوول کرد، تا هه‌موو له‌شی ژێر مێزه‌که‌ که‌وت، جگه‌ له‌ سه‌ری، که‌ له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ به‌ پشته‌وه‌یدا چه‌قاندبوو.

به‌ زۆرله‌خۆکردنه‌وه‌، گوتی:

  • پرته‌قاڵین.

ڕووی قسه‌ی له بنمیچه‌که‌ بوو. سووچێکی سفره‌ی سه‌ر مێزه‌که‌ی هه‌ڵگرت و له‌سه‌ر ده‌موچاوه‌‌ جوان و بێڕوحه‌ چکۆلانه‌که‌ی داینا.

ئێزمه‌ گوتی:

  • هه‌ندێجار زرنگه‌ و هه‌ندێ جاریش وا نییه‌، چارڵز هه‌سته‌وه‌ دانیشه‌!

چارڵز لە جێی خۆی جووڵەی نەکرد‌، له‌وه‌ ده‌چوو هه‌ناسه‌ی خۆی گرتبێت.

  • زۆر بیری باوکمان ده‌کا. له‌ باکووری ئافریکا کوژرا.

په‌ژاره‌ی خۆم به‌ بیستنی ئه‌وه‌ بۆ ده‌ربڕی.

ئێزمه‌ سه‌ری له‌قاند.

  • بابه بۆی دەمرد.

له‌ کاردانه‌وه‌دا پێستی مردووی په‌نجه‌گه‌وره‌ی ده‌کرۆشت.

  • زۆر له‌ دایکم ده‌چێ- مەبەستم چارڵزە. من ڕێک له‌ باوکم ده‌چم.

به‌رده‌وام بوو له پێستکرۆشتن.

  • دایکم ژنێکی زۆر به‌سۆز بوو. کراوه‌ بوو. بابه‌ داخراو بوو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا زۆر باش گونجابوون، لە ڕووکەشدا. بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر ڕاستگۆ بم، بابه‌ زۆر پێویستی به‌ هاوده‌مێکی له‌ دایه‌ ڕۆشنبیرتر بوو. له‌ زیره‌کیدا زێده‌ به‌هره‌مه‌ند بوو.

چاوه‌ڕێی وه‌رگرتنی زانیاریی زیاترم کرد، به‌ڵام هیچ نه‌بوو. سەیری چارڵزم کرد لە خوارەوە، که‌ لایه‌کی ده‌موچاوی له‌سه‌ر جێی دانیشتنی کورسییه‌کەی خۆی دانابوو‌. که‌ بینی ته‌ماشای ده‌که‌م، خەواڵووانە و فریشتەئاسا چاوی داخست، ئینجا زمانی- کلکەزمانێکی لە درێژیدا دڵداخورپێن- ده‌رهێنایە ده‌رێ و ئەوەی لێ دا، کە لە وڵاتی مندا بۆ ناوبژیوانێکی کوێری بەیسبۆڵ لێ دەدرێت. ته‌واوێک چایخانه‌که‌ی هێنایه‌ له‌رزین.

ئێزمە بێ په‌شۆکان، گوتی:

  • وا مەکە. ئەوە ئەمەریکایییەکی بینی لە دوکانێکی ماسی و چپس لە سەرەکەدا ئاوای کرد، ئیتر ئێستا ئه‌میش هه‌ر که‌ بێتاقه‌ت ده‌بێ ده‌یکاته‌وه‌. ئێستا به‌سی­که‌، یان ڕاسته‌وڕاست بۆ لای مس مه‌یگلێت ده‌نێرمه‌وه.

چارڵز چاوه‌ گه‌وره‌کانی کرده‌وه‌، وه‌کوو ئاماژه‌یه‌ک بۆ ئەوەی گوێی له‌ هه‌ڕه‌شه‌ی خوشکه‌که‌ی بووە، بەڵام وای پیشان نەدا زۆر گوێقۆڵاغی بووبێت. دووباره‌ چاوه‌کانی داخستنه‌وه‌ و هه‌روا لاته‌نیشتی ده‌موچاوی له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ هێشته‌وه‌.‌

باسی ئەوەم کرد، ڕه‌نگه‌ وا پێویست بێت هه‌ڵیبگرێت- مه‌به‌ستم جڕته‌که‌ بوو- بۆ کاتێک کە ئیتر لەقەبە‌که‌ی به‌ کار ده‌هێنێت. ئه‌وه‌ له‌ کاتێکدا گه‌ر ئه‌ویش لەقەبی هه‌بێت.

          ئێزمە نیگایه‌کی ساردی بێڕەنگ و درێژی کردم.

به‌ کزۆڵه‌یییه‌وه‌، گوتی:

  • تۆ له‌ گاڵته‌کردندا زۆر تەنزبازی، وا نییه‌؟ بابه‌ ده‌یگوت من گاڵته‌ هه‌ر نازانم. ده‌یگوت من که‌ره‌سته‌ی پێویستم بۆ ژیان پێ نییه‌، چونکه‌ گاڵته‌ نازانم.

به‌ ته‌ماشاکردنییه‌وه‌، جگه‌ره‌یه‌کم داگیرساند و گوتم من وای نابینم گاڵته‌کردن هیچ که‌ڵکی هه‌بێت له‌ ته‌نگانه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه‌دا.

  • بابه‌ ده‌یگوت هه‌یه‌تی.

ئه‌مه‌ گفتێک بوو له‌ بیروباوه‌ڕه‌وه‌ نه‌ک به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ بێت، ئیتر من به‌ په‌له‌ بامدایەوە. سه‌رم له‌قاند و گوتم، ڕه‌نگه‌ باوکی دووری ڕوانیبێت، له‌ کاتێکدا من کورتم بینیوە (نایشزانم مانای ئه‌وه‌ چییه.)‌

ئێزمە دوای خوله‌کێک گوتی:

  • چارڵز زیاد له‌ ڕاده‌ بیری ده‌کا. پیاوێکی زیاد له‌ ڕاده‌ خۆشه‌ویست بوو. زێده‌ قۆزیش بوو. مەسەلە ئه‌وه‌ نییه‌، دیمه‌نی که‌سێک یه‌جگار گرنگ بێ، به‌ڵام ئیتر ئه‌و قۆز بوو. دوو چاوی یه‌جگار تیژی هه‌بوون، له‌ چاو ئه‌وه‌دا که‌ خۆی پیاوێکی میهره‌بان بوو.

سه‌رم له‌قاند. گوتم وێنای ده‌که‌م باوکی فه‌رهه‌نگێکی وشەی فره‌ گه‌وره‌ی هه‌بووبێت.

ئێزمه‌ گوتی:

  • ئۆهـ، به‌ڵێ؛ به‌ دڵنیایییه‌وه‌، گەنجینەی وشە بوو.

له‌و کاته‌دا، هه‌ستم به‌‌ تێکوتانێکی له‌سه‌ریه‌ک له‌سه‌ر قۆڵم کرد، مسته‌کۆڵه‌یش بوو زیاتر، له‌ ئاراسته‌ی چارڵزه‌وه‌. ئاوڕم لێ دایه‌وه‌. ئێستا له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ی تا ڕاده‌یه‌ک ئاسایی دانیشتبوو، ئه‌وه‌ نه‌بێت ئه‌ژنۆیه‌کی نابووه‌وه‌ ژێر خۆی.

به‌ قیڕاندنه‌وه‌ پرسی:

  • دیواره‌که‌ چی گوت به‌ دیواره‌که‌ی تر؟ ئه‌وه‌ مه‌ته‌ڵه‌!

له‌ کاردانه‌وه‌مدا، چاوم ڕووه‌و بنمیچه‌که‌ هه‌ڵخولانده‌وه‌ و پرسیاره‌که‌م به‌ ده‌نگی به‌رز گوته‌وه‌. ئینجا به‌ واقوڕماوی ته‌ماشای چارڵزم کرد و گوتم ته‌سلیم بووم.

  • له‌ قوژبنه‌که‌دا ده‌تبینم!

وه‌ڵامی مه‌ته‌ڵه‌که‌ی به‌ هەرە‌به‌رزترین ئاستی دەنگی خۆی گوت.

چارڵز خۆی عه‌جیب که‌یفی پێ هات، وه‌ختەبوو دەبوورایەوە لە تاو پێکەنین. لە ڕاستیدا ئێزمە هەستایە لای و وه‌ک نۆبه‌کۆکه‌ی بۆ هاتبێت، به‌ پشتیدا کێشا.

گوتی:

  • ئیتر به‌سه‌.

چووه‌وه‌ سه‌ر کورسییه‌که‌ی خۆی.

  • به‌ هه‌رچیی که‌س بگا، هه‌مان ئه‌م مه‌ته‌ڵه‌ی لێ داده‌هێنێ و هه‌موو جارێکیش ده‌داته‌ پێکه‌نین. دایمه‌ که‌ پێده‌که‌نێ، لیک به‌ ده‌میدا دێته‌ خوارەوە. ئێستا، به‌سیکه،‌ تکایه‌.
  • به‌هه‌رحاڵ ئه‌وه‌ یه‌ک له‌ باشترین مه‌ته‌ڵه‌کانه‌ بیستبێتم.

وام گوت و ته‌ماشای چارڵزم ده‌کرد، که‌ زۆر له‌سه‌ره‌خۆ پێکەنین بەری دەدا‌. له‌ وه‌ڵامی ستایشەکەمدا قووڵتر له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ی خزا و دیسان به‌ سووچێکی سفره‌ی سه‌ر مێزه‌که‌ ڕووخساری تا ئاستی چاوه‌کانی پۆشی. ئینجا به‌ چاوه‌ زەقەکانییەوە ته‌ماشای کردم، که‌ پڕ بوون له‌ دامرکانەوەی هێواشی کەیفوزەماوەند و شانازیی که‌سێک، که‌ مه‌ته‌ڵێک یان دوانی باش ده‌زانێت.

ئێزمه‌ لێی پرسیم:

  • بۆم هه‌یه‌ بپرسم به‌ر له‌ سوپا له‌ کوێ کارت ده‌کرد؟

گوتم له‌ هیچ شوێنێک کارم نه‌کردووه‌، هەر ساڵێک دەبێت له‌ کۆلێج ته‌واو بووم، بەڵام پێم خۆشه‌ خۆم به‌ کورته‌چیرۆکنووسێکی پرۆفیشناڵ بزانم.

به‌ ڕێزه‌وه‌ سه‌ری له‌قاند. پرسی:

  • شتێكت بڵاو كردووه‌ته‌وه‌؟

پرسیارێکی ئاشنا به‌ڵام هه‌میشه‌ هه‌ستیار بوو، پرسیارێک که‌ هه‌ر جارێک و دوان و سیان نه‌بوو وه‌ڵامم دابێته‌وه‌. ده‌ستم کرد به‌ ڕوونکردنه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی له‌ ئه‌مه‌ریکا زۆرینه‌ی بڵاوکاره‌کان کۆمه‌ڵێک-

  • باوکم جوان ده‌ینووسی.

ئێزمە قسه‌که‌ی پێ بڕیم.

  • ژماره‌یه‌ک له‌ نامه‌کانیم بۆ نه‌وه‌کانی هه‌ڵگرتووه‌.

گوتم ئه‌وه‌ له‌ بیرۆکه‌یه‌کی باش ده‌چێت. ڕێم که‌وتێ دووبارە ته‌ماشای سه‌عاته‌ زلە ده‌ستییه‌که‌ی بکه‌م، کە لە کاتپێوی دەریاوانی دەچوو. پرسیم ئەگەر ئه‌وه‌ هیی باوکی بووبێت.

بە دڵگیرییەوە ته‌ماشای مه‌چه‌کی کرد. گوتی:

  • به‌ڵێ هیی ئه‌و بوو. هه‌ر به‌ر له‌وه‌ی من و چارڵز تەنیا بکا، پێی دام.

به‌ وشیارییەوە، ده‌سته‌کانی له‌سه‌ر مێزه‌که‌ لا بردن، گوتی:

  • هەر بۆ یادگاری.

گفتوگۆکه‌ی به‌ لایه‌کی تردا برد.

  • زۆرم پێ خۆش ده‌بێ ئه‌گه‌ر له‌ کاتێکدا چیرۆکێک به‌ ته‌نیا بۆ من بنووسی. من خوێنه‌رێکی به‌رچاوبرسیم.

پێم گوت به‌ دڵنیایی بۆی ده‌نووسم، گه‌ر بتوانم. پێم گوت یه‌جگار ئه‌وه‌نده‌یش به‌بڕشت نیم.

گوتی:

  • مه‌رج نییه‌ ئه‌وه‌نده‌ش به‌بڕشت بێ! هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ بێمانا و ساویلکانه‌ نه‌بێ. زیاتر حه‌ز به‌ چیرۆک له‌ باره‌ی پیسێتییەوە‌ ده‌که‌م.

خۆم کێشایه‌ پێش، گوتم:

  • له‌ باره‌ی چییه‌وه‌؟
  • پیسێتی. من زێده‌ سه‌رسامم به‌ پیسێتی.

خه‌ریک بووم زۆری بکه‌مە سەر بۆ زانیاریی زیاتر، به‌ڵام هه‌ستم به‌ چارڵز کرد، به‌ قایمی نوقورچی له‌ قۆڵم ده‌گرت. کەمێک سڵەمیمەوە، ئاوڕم لێ دایه‌وه‌، ڕاست له‌ ته‌نیشتمەوە وه‌ستابوو.

  • دیوارێک چی به‌ دیوارێکی تر گوت؟

شێوازی پرسیارەکەی نائاشنا نەبوو.

ئێزمە گوتی:

  • ئه‌وه‌ت لی پرسی، به‌سه‌ ئیتر.

چارڵز خۆی لە خوشکه‌که‌ی نەگەیاند و له‌سه‌ر پێیه‌کم ڕاوه‌ستا و پرسیاره‌که‌ی دووباره‌ کرده‌وه‌. تێبینیم کرد گرێی کەرەواتەکەی جوان نەبەسترابوو. ڕێکم کرده‌وه‌ و ئینجا ڕێک سه‌یری چاویم کرد و گوتم:

  • له‌ قوژبنه‌که‌دا ده‌تبینم؟

هه‌ر که‌ گوتم، خۆزگه‌م خواست نه‌مگوتایه‌. چارڵز ده‌می داچه‌قا، وام هه‌ست کرد من بە دەمیمدا کێشابێت. له‌سه‌ر پێیه‌کانم چووە خوارەوە و به‌ شکۆیەکی گڕگرتووەوە، بێ ئەوەی ئاوڕ بۆ دوا بداتەوە،‌ ڕۆیشته‌وه‌ سه‌ر مێزه‌که‌ی خۆی.

ئێزمە گوتی:

  • زۆر تووڕه‌یه‌، زۆر هه‌ڵده‌چێ. دایکم حه‌زی دەکرد زۆری بدا به‌ ده‌مه‌وه‌. باوکم ته‌نیا که‌س بوو به‌ ده‌میه‌وه‌ نه‌ده‌دا.

من هه‌ر ته‌ماشای چارڵزم ده‌کرد، که‌ دانیشتبوو و ده‌ستی کردبووه‌ خواردنه‌وه‌ی چایه‌که‌ی، کووپه‌که‌ی به‌ هه‌ردوو ده‌ستی گرتبوو، به‌و هیوایه‌ بووم ئاوڕ بداته‌وه‌، به‌ڵام نه‌یدایه‌وه‌.

ئێزمه‌ هه‌ستایه‌ پێ.

به‌ هه‌ناسه‌هه‌ڵکێشانێکه‌وه‌ گوتی:

  • ئی فوکو ژو باغتو سی،[5] فه‌ڕه‌نسی ده‌زانی؟

به‌ هه‌ستێکی تێکه‌ڵ له‌ په‌ژاره‌ و دوودڵییه‌وه‌ له‌سه‌ر کورسییه‌که‌م هه‌ستام. من و ئێزمه‌ ته‌وقه‌مان کرد؛ ده‌ستی ئه‌و، وه‌ک من گومانم برد، ده‌ستێکی شپرزه‌ بوو، له‌پی شێدار. به‌ ئینگلیزی پێم گوت، زۆر به‌ هاوده‌میی خۆشحاڵ بووم.

سه‌ری له‌قاند.

گوتی:

  • زانیم، هەر وا ده‌بێ، له‌ چاو ته‌مه‌نی خۆمدا تا ڕاده‌یه‌ک زۆربڵێم.

ده‌ستێکی پشکنه‌رانه‌ی تری له‌ قژی دایه‌وه‌.

گوتی:

  • زۆر به‌ داخه‌وه‌م بۆ قژم، ڕه‌نگه‌ ته‌ماشاکردنم ناخۆش بووبێ.
  • نا به‌ هیچ جۆرێ! ڕاستییه‌که‌ی، وا بزانم زۆر له‌ شه‌پۆله‌کان وا ده‌ردەکەونەوه‌.

خێرا ده‌ستێکی تری له‌ قژیه‌وه‌ دا.

پرسی:

  • وەک بزانی به‌م نزیكانه‌ دێیته‌وه‌ بۆ ئێره‌؟ ئێمه‌ هه‌موو شه‌ممه‌یه‌ک، دوای مه‌شقی سروودخوێندن دێینه‌ ئێره‌.

وه‌ڵامم دایه‌وه‌، که‌ هیچ شتێک نییه‌ له‌وه‌ زیاترم پێ خۆش بێت، به‌ داخه‌وه‌، زۆر دڵنیام ناتوانم جارێکی تر بێمه‌وه‌.

ئێزمە گوتی:

  • بە دەربڕینێکی تر، ناتوانی جووڵه‌کانی سوپا باس بکەیت.

له‌ جێی خۆی لە تەنیشتی مێزەکەوە جووڵه‌ی نەکرد. به‌ڵکوو پێیه‌کی به‌سه‌ر ئه‌وی تریدا ڕاستوچەپ دانا، سه‌ری داگرتبوو، نووکی پێڵاوه‌کانی لە ڕێکی یەکدا جووت کردن. نمایشێکی بچکۆلانه‌ی جوان بوو، چونکه‌ گۆره‌ویی سپیی له‌ پێدا بوو و پێوقولێکی نازی هه‌بوون. له‌ پڕ ته‌ماشای منی کرد.

به‌ شەوقوزەوقێکەوە له‌ ڕووخساریدا، پرسی:

  • حه‌ز ده‌که‌ی بۆت بنووسم؟ من زێده‌ پاراو نامە دەنووسم لە چاو تەمەنم-
  • خۆشحاڵ ده‌بم.

پێنووس و کاخه‌زم ده‌رهێنا و ناو، پله‌، ژماره‌ی زنجیره‌ و ژماره‌ی سندووقی پۆستی سه‌ربازییه‌كه‌مم بۆ نووسی.

به‌ ده‌م وه‌رگرتنیه‌وه‌ گوتی:

  • یه‌که‌مجار من بۆت ده‌نووسم، بۆ ئه‌وه‌ی ئیتر تۆ به‌ هیچ جۆرێ هه‌ست نه‌که‌ی بە کەمتر لە مافی خۆت قایل بووی.

ناونیشانه‌که‌ی له‌ گیرفانی عه‌زییه‌که‌ی نا.

  • خواحافیز.

وای گوت و بۆ سه‌ر مێزه‌که‌ی خۆیان گه‌ڕایه‌وه‌.

قۆرییه‌ک چای ترم داوا کرد و دانیشتم ته‌ماشام کردن، تا ئه‌وان و مس مەیگلێی بێزار، هه‌ستان بڕۆن. چارڵز پێشیان که‌وت، تراژیدییانه‌، وه‌ک پیاوێک قاچێکی چه‌ند ئینج له‌وی تری کورتتر بێت، هەڵدەشەلی. ته‌ماشای لای منی نه‌کرد. مس مەیگلێ دوای ئه‌و ڕۆیشت، ئینجا ئێزمە، که‌ بایبای بۆ کردم. منیش له‌گه‌ڵ نیوه‌هه‌ستانێک له‌سه‌ر کورسییه‌که‌م، بۆم کردەوە. ساتەوەختێکی سۆزداریی سه‌یر بوو بۆ من.

پاشی که‌متر له‌ خوله‌کێک، ئێزمە گەڕایەوە بۆ‌ چایخانه‌که‌، چارڵزی به‌ قۆڵی چاکه‌ته‌ که‌شتیوانییه‌که‌ی گرتبوو، به‌ دوای خۆیدا کێشی ده‌کرد.

گوتی:

  • چارڵز ده‌یه‌وێ بۆ خواحافیزی ماچت بکا.

یه‌کسه‌ر کووپه‌که‌م دانا و گوتم ئه‌وه‌ زۆر جوانه‌، به‌ڵام ئایا ئه‌و‌ دڵنیایه لەوە‌؟

به‌ شتێک گرژومۆنییه‌وه‌ گوتی:

  • به‌ڵێ.

قۆڵی چارڵزی به‌ر دا و پاڵێکی توندی به‌ ئاراسته‌ی مندا پێوه‌ نا. ئه‌ویش به‌ ده‌موچاوی تووڕه‌وتاڵه‌وه‌ هاته‌ پێش، شڵپه‌ی ماچێکی ته‌ڕی له‌ژێر گوێی ڕاستم هه‌ستاند. به‌ دوای ئه‌م دادپرسییه‌دا، ملی‌ ڕێیه‌کی ڕاسته‌وخۆی به‌ره‌و ده‌رگاکە‌ و ڕێیه‌کی که‌متر بەسۆزی بۆ ژیان گرتە بەر، به‌ڵام نیوه‌پشتێنی دواوه‌ی چاکه‌ته‌که‌یم گرت و به‌رم نه‌دا و لێم پرسی:

  • دیوارێک چی به‌ دیواره‌که‌ی تر گوت؟

ده‌موچاوی هه‌ڵایسا.

  • له‌ قوژبنه‌که‌دا ده‌تبینم!

زریکاندی و به‌ ڕاکردن ده‌رچووه‌ ده‌ره‌وه‌، ڕەنگە لە هیستیریاوە بووبێت‌.

ئێزمە دیسان به‌ دوو قوله‌پێی ڕاستوچەپ دانراویه‌وه‌، وەستابوو.

پرسی:

  • تۆ زۆر دڵنیای بیرت ناچێ چیرۆکه‌که‌م بۆ بنووسی؟ مه‌رج نییه‌ به‌ تایبه‌ت بۆ من بێ. ده‌شێ-

گوتم هیچ ئەگەری لەبیرچوونی ئەوەم نییە. پێم گوت هه‌رگیز چیرۆکێکم بۆ هیچ که‌سێک نه‌نووسیوه‌، به‌ڵام واش پێ ده‌چێت ڕێک کاتی خۆی بێت ئەوە بکەم.

سه‌ری له‌قاند.

پێشنیاری کرد:

  • با زێده‌ پیسوپۆخڵ‌ و بزوێنه‌ر بێ، تۆ بە هیچ ئاشنایه‌تییەکت له‌گه‌ڵ پیسێتیدا هه‌یه‌؟

گوتم به‌ ته‌واوه‌تی نا، به‌ڵام به‌رده‌وام لەوەدام به‌ شێوه‌یه‌ک له‌ شێوه‌کان ئاشنایه‌تیم باشتر ببێت و هه‌رچییشم له‌ توانادا بێت ده‌یکه‌م، تا به‌و ئەدگارانەی ئەو دەیەوێت ده‌ریبهێنم. ته‌وقه‌مان کرد.

  • حه‌یف نییه‌ له‌ بارودۆخێکی هێمنتردا یه‌کترمان نه‌ناسی؟

گوتم حه‌یفه‌، گوتم به‌ دڵنیایییه‌وه‌ حه‌یفه‌.

ئێزمە گوتی:

  • ماڵئاوا، هیوادارم تۆ و هه‌موو هێزەکەتان به‌ سه‌لامه‌تی له‌ جه‌نگ بگه‌ڕێنه‌وه‌.

سوپاسیم کرد و چه‌ند وشه‌یه‌کی تریشم گوت، ئینجایش ته‌ماشایم کرد لە ژوورەکە ڕۆیشت. به‌ ده‌م بیرکردنه‌وه‌وه‌، سه‌رتاڵه‌کانی قژی ده‌پشکنی تا بزانێت وشک بوونه‌ته‌وه‌، هێواش ژووره‌که‌ی به‌جێ هێشت.

ئه‌مه‌یە به‌شی پیسوپۆخڵ، یان بزوێنه‌ری چیرۆکه‌که‌ و شوێنی ڕووداو‌ ده‌گۆڕێت. خه‌ڵکه‌کانیش هه‌روه‌ها. من هه‌ر لێره‌م، به‌ڵام لێره‌ به‌ دوا به‌ هۆکارگه‌لێک مافی ئاشکراکردنیانم نییه‌، زۆر لێزانانه‌ ده‌ماخم کردووه‌، که‌ ته‌نانه‌ت زیره‌کترین خوێنه‌ریش، له‌ ناسینه‌وه‌مدا شکست بهێنێت.

نزیکی ده‌ و سی خوله‌کی شه‌و بوو، له‌ گاوفورت، باڤاریا، چه‌ند ڕۆژێک پاش ڕۆژی “V.E.”[6]، ڕه‌قیب ئه‌وه‌لX ، له‌ ژووره‌که‌یدا بوو، له‌ نهۆمی دووه‌می ماڵێکی مه‌ده‌نیدا، که‌ ئه‌و و نۆ سه‌ربازی تری ئه‌مه‌ریکی، به‌ر له‌ وه‌ستانی جه‌نگ، تێیدا دابه‌زێنرابوون. له‌سه‌ر کورسییه‌کی ته‌خته‌، کە قەد دەکرایەوە، له‌سه‌ر مێزێکی نووسینی جه‌نجاڵ و بچووک دانیشتبوو، به‌ ڕۆمانێکی به‌رگکاخه‌زینی له‌ دووره‌وه‌ هاتووەوە، به‌ کراوه‌یی له‌ به‌رده‌میدا، که‌ گرفتێکی گه‌وره‌ی له‌ خوێندنه‌وه‌یدا هه‌بوو. گرفته‌که‌ له‌ودا بوو، نه‌ک ڕۆمانه‌که‌. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی، که‌ ئه‌و پیاوانه‌ی له‌ نهۆمی یه‌که‌مدا ده‌ژیان، سەرەتا کتێبەکانیان دەقۆستەوە، کە هه‌موو مانگێک له‌ لایه‌ن خزمەتگوزاری تایبەتی سەربازییەوە ده‌نێردران، وا دیاره‌ هه‌میشه‌ X ئه‌و کتێبه‌ی بۆ ده‌مایه‌وه،‌ که‌ خۆیشی هەر ڕەنگە ئەوەی هه‌ڵبژاردایە. به‌ڵام ئه‌و پیاوێکی گه‌نج بوو، که‌ هه‌موو هێزەکە‌یان به‌ ساغی ده‌رنه‌چووبوون و زیاتر له‌ سه‌عاتێک بوو سێ جار لەسەر یەک په‌ره‌گراف په‌ره‌گراف ده‌یخوێنده‌وه‌ و ئێستا کردبوویه‌ ڕسته‌ ڕسته‌. ناکاوێک، بێ ئه‌وه‌ی شوێنه‌که‌ی دیاری بکات، کتێبەکەی داخست. بۆ ساتێک، بە ده‌ستی چەتری بۆ چاوی دروست کرد، تا پرشنگی توندی یەکواتی گڵۆپی ڕووتی سه‌ر مێزه‌که‌، لە چاوی نەدات.

جگه‌ره‌یه‌کی له‌ پاکه‌تێک له‌سه‌ر مێزه‌که‌ ده‌رهێنا و بەو پەنجانەی نەرم و بێ هەدادان دەلەرزین، دایگیرساند. که‌مێک پاڵی دا به‌ کورسییه‌که‌یه‌وه‌ و بێ ئەوەی هیچ هه‌ست به‌ تامێک بکات، کێشای. چه‌ند حه‌فته‌ بوو جگه‌ره‌ی به‌ جگه‌ره‌ داده‌گیرساند. پووکه‌کانی به‌ که‌مترین به‌رکه‌وتنی سه‌ری زمانی خوێنیان لێ ده‌هات، ئەویش بە دەگمەن لێی دەگەڕا؛ وەک یارییه‌کی بچکۆله‌ی لێ کردبوو، هەندێك جار سەعاتی دەخایاند. خوله‌کێک دانیشت جگه‌ره‌ی کێشا و یاریی بە پووكی کرد. ئینجا، ناکاو، وه‌ک پێی ڕاهاتبوو و وه‌ک هه‌میشه‌، بێ ئاگادارکردنه‌وه‌، هه‌ستی کرد مێشکی له‌ق ده‌بێت و له‌ یه‌ک ده‌ترازێت، وه‌ک جانتایه‌کی سه‌فه‌ر له‌سه‌ر ڕه‌فه‌یه‌کی به‌رز. به‌ په‌له‌ ئه‌وه‌ی کرد که‌ چه‌ند حه‌فته‌ بوو بۆ ڕێککردنه‌وه‌ی شته‌کان ده‌یکرد: توند ده‌ستی نا به‌ سەرووی لاجانگه‌کانیدا. خوله‌کێک توند گرتی. سه‌روقژی هاتبووه‌وه‌، چڵکنیش بوو. له‌ ماوه‌ی دوو حه‌فته‌ مانه‌وه‌ی له‌ نه‌خۆشخانه‌یه‌کدا له‌ فرانکفۆرت، له‌سه‌ر ڕووباری ماین، سێ یان چوار جاری شتبوو، به‌ڵام له‌ ڕێی دوورودرێژ و خۆڵاویی گه‌ڕانه‌وه‌یدا بۆ گاوفۆرت، به‌ جێب، پیس بووبووه‌وه‌. عه‌ریف Z، که‌ بۆ لای بۆ نه‌خۆشخانه‌ چووبوو، هێشتا هه‌ر جێبێکی سه‌ربازیی پێ بوو، سەقفەکەی لە جامی پێشه‌وه‌ی دادرابووەوە، ئیتر جه‌نگ بوایه‌ یان نا. به‌ هه‌زاران سه‌ربازی نوێ بۆ ئه‌ڵمانیا هاتبوون. عه‌ریف Z وای دەخواست، بە‌ هاژووتنی جێبه‌ سه‌ربازییه‌که‌ی بە جامی دادراوەوە، ئەوە پیشان بدات، کە ئه‌و بە هیچ جۆرێک، یه‌ک له‌و کوڕی قه‌حبه‌ تازانەی‌‌ E.T.O.[7] نییە.

ده‌ستی که‌ له‌ سه‌ری به‌ر دا، X ڕوانینی له‌سه‌ر ڕووی مێزی نووسینه‌که‌ گیر کرد، که‌ بووبووه‌ گەنجینەی لانیکه‌م دوو ده‌رزه‌ن نامه‌ی نه‌کراوه‌ و لانیکه‌میش پێنج تا شه‌ش پاکه‌تی هه‌ڵنه‌پچڕاو، هه‌مووی بۆ ئه‌و نێردرابوون. ده‌ستی بۆ پشت پاشماوە پەرشوبڵاوەکان درێژ کرد و کتێبێکی هه‌ڵگرت، که‌ به‌ دیواره‌که‌وه‌ هه‌ڵپه‌سێردرابوو. کتێبێکی گۆبلس بوو، به‌ ناوی “دی زایت ئۆنه‌ باشبیل”[8]. کتێبی کچه‌ ته‌مه‌ن سیوهه‌شت ساڵه‌ بەشوونەدراوەکەی ئه‌و ماڵه‌ بوو، که‌ تا چه‌ند حه‌فته‌ له‌وه‌وبه‌ر، له‌ خانووه‌که‌دا ده‌ژیان. کچه‌که‌ فه‌رمانبه‌ری یاسایی بوو، له‌ پارتی نازیدا، به‌ڵام له‌ پله‌یه‌کی به‌رزی وه‌هادا، که‌ به‌ پێوەری پەیڕەوییەکانی سوپا، له‌و جۆرایه‌تییه‌ بوو، ده‌ستبه‌سه‌رکردنی بێ ئه‌ملاولا بیگرێته‌وه‌. X خۆی دەستگیری کردبوو، ئێستا جاری سێیه‌م بوو له‌ هه‌مان ڕۆژدا له‌وه‌ته‌ی له‌ نه‌خۆشخانه‌ گه‌ڕابووه‌وه‌، کتێبی ئه‌و ژنه بکاته‌وه‌ و ئه‌و گوتە کورته‌ی سه‌ر په‌ڕه‌ ساده‌که‌ی هه‌وه‌ڵ بخوێنێته‌وه‌. به‌ مه‌ره‌که‌ب، به‌ ئه‌ڵمانی، به‌ ده‌ستخه‌تێکی ورد و لە ڕاستگۆییدا هیوابڕاو‌، وشه‌کانی “خوایه‌ گیان! ژیان دۆزه‌خه.‌” نووسرابوون. بێ پێشەکی و پاشەکی. وشەکان و تەنیایییان لە‌سه‌ر په‌ڕه‌که، له‌ خامۆشیی ده‌ردهێنه‌ری ژووره‌که‌دا، حوکمێکی نووسراوی تانه‌هه‌ڵنه‌گر و ته‌نانه‌ت دێرینیشیان پێوە دیار بوو. X بۆ چه‌ند خوله‌کێک ته‌ماشای له‌ وه‌ره‌قه‌که‌ گیر کرد، هه‌وڵی دەدا نەچێتە ژێر باری ئه‌گه‌ره‌ قورسه‌کانه‌وه‌. ئینجا به‌ دڵگەرمییەکی زیاتر لەوەی، که‌ چه‌ند حه‌فته‌ بوو بۆ هەرشتێکی هەبووبێت، قه‌ڵه‌مڕه‌ساسێکی هه‌ڵگرت و له‌ژێر گوتەکەدا به‌ ئینگلیزی نووسی، “باوکان و مامۆستایان، من بە وردی بیر ده‌که‌مه‌وه‌ دۆزه‌خ چییه‌؟ سوورم لەسەر ئەوەی، کە کێشانی ئەو ئازارەیە توانای خۆشویستنت نەبێت.” ده‌ستی به‌وه‌ کرد ناوی دۆستۆیۆڤسکی له‌ژێر گوتەکەدا بنووسێت، به‌ڵام بینی– به‌ ترسێکه‌وه‌ که‌ بە هه‌موو گیانیدا دەهات و دەچوو- که‌ ئه‌وه‌ی نووسی تەقریبەن هیچی نه‌ده‌خوێنرایه‌وه‌. کتێبه‌که‌ی داخست.

به‌ په‌له‌ له‌سه‌ر مێزه‌که‌ شتێکی تری هه‌ڵگرت، نامه‌یه‌ک له‌ برا گه‌وره‌که‌یه‌وه‌ له‌ ئه‌ڵبه‌نی. ته‌نانه‌ت پێش ئه‌وه‌یش له‌ نه‌خۆشخانه‌دا بخه‌وێنرێت، ئه‌و نامه‌یه‌ هه‌ر له‌سه‌ر مێزه‌که‌ی بووبوو. زه‌رفه‌که‌ی کرده‌وه‌، بە بڕیارێکی لەقەوە کە ڕێک هه‌موو نامه‌که‌ بخوێنێته‌وه‌، به‌ڵام ته‌نیا نیوه‌ی سه‌ره‌وه‌ی په‌ڕه‌ی یه‌که‌می خوێنده‌وه‌. له‌ دوای ئه‌م وشانه‌وه‌ وه‌ستا “ئێستا که‌ جه‌نگی g.d. ته‌واو بووه‌ و ڕه‌نگه‌ کاتی زۆرت له‌وێ به‌ ده‌سته‌وه‌ بێت، چۆنه‌ دوودانه‌یەک نێزە یان لۆگۆی پارتی نازی بۆ منداڵه‌کان بنێری…” دوای ئه‌وه‌ی دڕاندی، سه‌یری پارچه‌کانی له‌ سه‌به‌ته‌ی خۆڵه‌که‌دا کردن. بینی سەرنجی نەداوەتە ئەو وێنه‌ خێرایەی پێوه‌ی نووسێنراوە، ئه‌وه‌نده‌ی لێ هه‌ڵێنجا، پێی که‌سێک بوو له‌ چیمه‌نێکدا له‌ شوێنێک، ڕاوه‌ستابوو.

قۆڵی له‌سه‌ر مێزه‌که‌ دانان و سه‌ری له‌ سه‌ریان دانا. له‌ تەوقی سه‌ریه‌وه‌ تا بنی پێی ئازاری هه‌بوو، ئازارەکانی یەکپارچە بوون. بگره‌ له‌ دره‌ختێکی کریسمس ده‌چوو، که‌ ئەگەر یەک گڵۆپی بسووتێت، هەموو ڕووناکییە بە وایه‌ر پێکەوەبەستراوەکه‌ی، به‌ یه‌کجار خامۆش ده‌بێت.

ده‌رگا‌که‌، بێ لێدان، به‌ زرمه‌یه‌ک واڵا بوو. X سه‌ری هه‌ڵبڕی و عه‌ریف Zـی له‌ناو ده‌رگا‌که‌دا بینی. عه‌ریف Z، هاوجێبی X و هاوده‌می به‌رده‌وامی بوو، له‌ D Dayـه‌وه‌ بە درێژاییی هه‌ر پێنج هێرشبردنه‌که‌ی جه‌نگ. له‌ نهۆمی یه‌که‌مدا ده‌ژیا و هه‌رکات قاوه‌قاوێک یان بۆڵه‌بۆڵێکی له‌ سکدا بوایه‌‌ هه‌میشه دەهاتە سەرەوە لای X خاڵیی بکاتەوە. کوڕێکی گه‌نجی بیستوچوار ساڵی که‌ته‌ و جوانخاس بوو. له‌ سه‌روبه‌ندی جه‌نگدا، گۆڤارێکی نه‌ته‌وه‌یی، له‌ جه‌نگه‌ڵی هۆرتگن وێنه‌یان گرتبوو، هەر دەستێکی قەلێکی جەژنی سوپاسگوزاریی لەسەر بوو، زیاد له‌ پێویست پۆزی لێ دابوو.

له‌ Xـی پرسی:

  • نامه‌ ده‌نووسی؟ بۆ خاتری مه‌سیح، ترسناکه‌ ئێره‌.

هه‌میشه‌ پێی خۆشتر ده‌بوو بچێته‌ ژوورێکه‌وه‌، کە گڵۆپی سه‌قفه‌کەی‌ داگیرسابێت.

X له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ی، خۆی وه‌رسووڕاند و داوای لێ کرد بێته‌ ژووره‌وه‌ و ئاگادار بێت پێ به‌ سه‌گه‌که‌دا نه‌نێت.

  • چییه‌که‌؟
  • ئاڵڤن. ئه‌ها ڕێک له‌ژێر پێتایه، کله‌ی‌! ئه‌ی چۆنه‌ گڵۆپه‌ نه‌فره‌تییه‌که‌ هه‌ڵکه‌ی؟

کله‌ی سویچی گڵۆپه‌که‌ی دۆزییه‌وه‌ و دایگیرساند. به‌ ژووره‌ بچووکەکە‌دا، که‌ به‌ قه‌باره‌ی ژووری خزمه‌تکاران ده‌بوو، هه‌نگاوی نا و له‌سه‌ر لێواری ته‌خته‌خه‌وه‌که‌، به‌رامبه‌ری خانه‌خوێ دانیشت. ئەوەندەی ئاو لە قژه‌ قاوه‌یییه‌ سوورباوه‌ تێر و تازه‌شانه‌کراوه‌که‌ی دابوو جوان بوەستێت، لێی دەچۆڕایەوە. شانه‌یه‌ک و گیره‌ی پێنووسێکی مه‌ره‌که‌ب، ئاسایی له‌ گیرفانی ده‌سته‌ڕاستی کراسه‌ زه‌یتوونییه‌ سه‌ربازییه‌که‌یه‌وه‌،‌ سه‌ریان ده‌رکردبوو. له‌سه‌ر گیرفانی ده‌سته‌چه‌پی، باجێکی سه‌ربازانی پیاده‌ی هه‌ڵواسیبوو (که‌ لە ڕاستیدا بۆی نه‌بوو هه‌ڵیبواسێت،) لەگەڵ شریتی مه‌دالیای شانۆی ئه‌ورووپیدا به‌ پێنج ئه‌ستێره‌ی برۆنزیی نه‌به‌ردیی جەنگەوە (له‌ جیاتی یه‌ک دانه‌ی زیوین، که‌ هاوتای پێنج دانه‌ی برۆنز بوو)، هه‌روه‌ها شریتی مه‌دالیای خزمه‌تی پریپێرڵ هاربه‌ریشی بە خۆیەوە کردبوو. هه‌ناسه‌یه‌کی قورسی هه‌ڵکێشا و گوتی:

  • مه‌سیحی پایه‌دار.

هیچ واتایەکی نه‌بوو؛ سوپا بوو ئیتر.

له‌ گیرفانی کراسه‌که‌ی پاکه‌تێک جگه‌ره‌ی ده‌رهێنا، دانه‌یه‌کی ده‌رکرد، ئینجا پاکه‌ته‌که‌ی خسته‌ لاوه‌ و سه‌رگیرفانه‌که‌ی داخسته‌وه‌. به‌ ده‌م جگه‌ره‌کێشانه‌وه‌ به‌ ژووره‌که‌دا بێ ئیشوکار هه‌ڵی ڕوانی. دواجار ڕوانینی له‌سه‌ر ڕادیۆیه‌ک گیرسایه‌وه‌.

گوتی:

  • هۆی، به‌رنامه‌یه‌کی خۆشیان هه‌یه‌ له‌ ڕادیۆ، دوو دەقەی تر ده‌ست پێ ده‌کا، بۆب هۆپ و هه‌موو ئه‌وانه‌.

X پاکه‌تێکی تازه‌ی جگه‌ره‌ی کرده‌وه‌ و گوتی ئێستا ڕادیۆکه‌ی کوژاندووه‌ته‌وه‌.

بێ ئه‌وه‌ی دڵگیر بێت، کله‌ی ته‌ماشای Xـی ده‌کرد، جگه‌ره‌که‌ی داده‌گیرساند.

به‌ دڵگه‌رمیی ته‌ماشاکه‌رێکه‌وه‌، گوتی:

  • عیسا، سەیری ده‌سته‌ نه‌فره‌تییه‌کانت بکە‌. کوڕه‌، تووشی له‌رزین بووی. تۆ ئەوە ده‌زانی؟

X جگه‌ره‌که‌ی داگیرساند، سه‌ری له‌قاند و گوتی کله‌ی چاوی تیژە.

  • هۆی، مه‌یکه‌ به‌ گاڵته‌.‌ بەناخێرم خه‌ریک بوو ببورێمه‌وه‌ که‌ له‌ نه‌خۆشخانه‌ بینیمی. له‌ لاشه‌یه‌کی مردووی نه‌فره‌تی ده‌چووی. کێشت چه‌ند دابه‌زیوه‌، چه‌ند پاوه‌ن؟ ده‌زانی؟
  • نازانم. نامەونامەکارییەکەت چۆن بوو که‌ من لێره‌ نه‌بووم؟ لۆریتا نامەی بۆ ناردیت؟

لۆریتا دنکی کله‌ی بوو. بە نیاز بوون لە نزیکترین دەرفەتدا زه‌واج بکەن. بەردەوام نامه‌ی بۆ ده‌نووسی، له‌ خه‌یاڵی پڵاو و بۆشەوە بە سێ دانه‌ نیشانه‌ی سه‌رسووڕمان و بۆچوونگەلی نادروستەوە. به‌ درێژاییی ماوه‌ی جه‌نگ، کله‌ی هه‌رچیی نامه‌ی لۆریتا بوو، به‌ ده‌نگی به‌رز بۆ Xـی ده‌خوێنده‌وه‌، ئیتر هه‌رچه‌نده‌ تایبەتیش بوایه‌- له‌ ڕاستیدا تا تایبەتیتر بوایه‌ باشتریش. عاده‌تی بوو، له‌ دوای هه‌ر خوێندنه‌وه‌یه‌ک، داوا له‌ X بکات گه‌ڵاڵه‌ی وه‌ڵامنامه‌که‌ی بۆ دابڕێژێت و بە هه‌ندێك قسه‌ی باقوبریق بۆی بڕازێنێته‌وه‌، یان هه‌ندێك وشه‌ی کاریگه‌ری فه‌ڕه‌نسی یان ئه‌ڵمانیی بۆ تێهه‌ڵکێش بکات.

کله‌ی به‌ داهێزراوییه‌وه‌ گوتی:

  • ئا، دوێنێ نامه‌یه‌کیم پێ گه‌یشت، له‌ خواره‌وه‌یه‌ له‌ ژووره‌که‌م، دوایی پیشانتی ئە‌یه‌م.

له‌سه‌ر لێواری ته‌خته‌که‌ قنج دانیشت، هه‌ناسه‌ی گرت و قڕقێنه‌یه‌کی درێژی پڕ لە زرنگەی لێ دا، به‌ جۆرێک له‌ خۆشحاڵییه‌وه‌ به‌وه‌ی ئه‌نجامی گه‌یاند، دووباره‌ پاڵی لێ دایه‌وه‌.

گوتی:

  • برا مه‌لعوونه‌که‌ی وا له‌ هێزی ده‌ریایی ده‌رده‌چێ له‌سه‌ر‌ حسابی حه‌وزی، حه‌وزی دێشێ، حه‌رامزاده‌.

دووباره‌ خۆی قنج کرده‌وه‌ و هه‌وڵی قڕقێنه‌یه‌کی تری دا، به‌ڵام ئه‌و ئه‌نجامه‌ی نه‌بوو که‌ چاوه‌ڕێی ده‌کرد. نەختێک وریایی کەوتە سەر ڕووخساری:

  • هۆی تا بیرم نه‌چووه‌. سبه‌ی ده‌بێ پێنج هه‌ستین و لێخوڕین بۆ هامبۆرگ یان شوێنێک. ئه‌و چاکه‌ته‌ ئایزنهاوه‌رانه‌ بۆ هه‌موو سرییه‌که‌ بهێنینه‌وه‌.

X ته‌ماشه‌یه‌کی دوژمنانه‌ی کرد و گوتی ئه‌و چاکه‌تی ئایزنهاوه‌ری ناوێت.

کله‌ی سه‌رسووڕماو و که‌مێک برینداریش دیار بوو.

  • ئۆهـ، چاکن! جوانن. بۆچی؟
  • بۆیه‌. بۆ ده‌بێ پێنج هه‌ستین؟ بۆ خاتری خوا، شه‌ڕ ته‌واو بووه‌.
  • نازانم- ده‌بێت پێش نانی نیوه‌ڕۆ بگه‌ڕێینه‌وه‌. هه‌ندێ فۆرمی تازه‌یان هێناوه‌، ده‌بێت به‌ر له‌ نانی نیوه‌ڕۆ پڕیان بکه‌ینه‌وه‌… له‌ بووڵینم پرسی چییه‌ بۆ ئه‌مشه‌و پڕی نه‌که‌ینه‌وه‌- فۆڕمه‌ نه‌فره‌تییه‌کان ڕێک وان له‌سه‌ر مێزه‌که‌ی. نایه‌وێ جارێ زه‌رفه‌کان بکاته‌وه‌، کوڕی قه‌حبه‌یه‌.

هه‌ردوو ساتێک بێده‌نگ، بە ڕقبوونەوە لە بووڵینـەوە دانیشتن. کله‌ی ناکاو سه‌یری Xـی کرد، به‌ په‌رۆشییه‌کی زیاتر له‌وه‌ی پێشتره‌وه‌.

گوتی:

  • هۆی، ده‌زانی لاته‌نیشتی ده‌موچاوت به‌ملاولادا بازبازێنێتی؟

X گوتی هه‌مووی ده‌زانێت و به‌ ده‌ست فڕینی پەیتاپەیتای ماسولکەکانی داپۆشی.

کله‌ی ساتێک سه‌رنجی دا، ئینجا بە ڕادەیەک لە گڤوگوڕەوە، وه‌ک ئه‌وەی هەواڵێکی خۆشی هەڵگرتبێ، گوتی:

  • بۆ لۆریتام نووسی، تووشی نه‌خۆشیی ده‌روونی بووی.
  • ئۆهـ؟
  • ئا. زۆری حه‌ز له‌و شتانه‌یه‌. ڕشتەی خوێندنەکەی سایکۆلۆجییە.

کله‌ی به‌ قۆنده‌ره‌کانییه‌وه‌، له‌سه‌ر ته‌خته‌که‌ خۆی درێژ کرد.

  • ده‌زانی گوتی چی؟ ده‌ڵێ که‌س تووشی نه‌خۆشیی ده‌روونی نابێ، هەر به‌ هۆی جه‌نگ و ئه‌وانه‌وه‌.‌ ده‌ڵێ ڕه‌نگه‌ تۆ به‌ درێژاییی هه‌موو ژیانه‌ نه‌فره‌تییه‌که‌ت، ناجێگیر بووبی.

X به‌ ده‌ستی چه‌تری بۆ چاوی دروست کرد- ڕووناکیی سه‌ر ته‌خته‌که‌ له‌وه‌ ده‌چوو کوێری بکات- و گوتی که‌ تێگەیشتنی لۆریتا بۆ شته‌کان، هه‌میشه‌ مایه‌ی دڵخۆشییە.

کله‌ی نیگایه‌کی تێ گرت.

گوتی:

  • گوێ بگره‌ حه‌رامزاده‌، ئه‌و له‌ تۆ باشتر له‌ سایکۆلۆجیی نه‌فره‌تی ده‌زانێ.

X پرسی:

  • پێت وایە بتوانی عەزێت بکێشی قاچه‌ بۆگه‌نه‌کانت له‌سه‌ر ته‌خته‌که‌م داگریته‌ خوارەوە؟

کله‌ی له‌ جێی خۆی بۆ ماوه‌ی چه‌ند به‌ من- مه‌ڵێ- قاچم- له‌ کوێ- دابنێم چرکه‌یه‌ک قاچی به‌رز کرده‌وه‌، ئینجا لایدانه‌ خواره‌وه‌ بۆ سه‌ر عه‌رزه‌که‌ و دانیشت.

  • به‌هه‌رحاڵ من ده‌چمه‌ خواره‌وه‌. له‌ ژووری واڵکه‌ر ڕادیۆکه‌یان هه‌ڵکردووه‌.

به‌ڵام له‌سه‌ر ته‌خته‌که‌ هه‌ڵنه‌ستا.

  • هۆی. بۆ ئه‌و کوڕی قه‌حبه‌یه‌ بێرنستینـم باس ده‌کرد له‌ خواره‌وه‌، که‌ تازه‌ هاتووه‌. بیرته‌ ئه‌و جاره‌ من و تۆ بەناو ڤالگۆنیسدا لێمان خوڕی و دوو سه‌عاتی نه‌فره‌تی تەوق بووین و ته‌قه‌م له‌و پشیله‌ نه‌فره‌تییه‌ کرد که‌ خۆی هه‌ڵدایه‌ سه‌ر سه‌قفی جێبه‌که‌، که‌ له‌ چاڵه‌که‌دا پاڵ که‌وتبووین؟ بیرته‌؟
  • به‌ڵێ، کله‌ی دیسان ئه‌و به‌زمه‌ت له‌گه‌ڵ ئه‌و پشیله‌یه‌ ده‌ست پێ مه‌که‌وه‌، نه‌فره‌تی لێ بێ. نامه‌وێ گوێم له‌و باسه‌ بێ.
  • نا، مه‌به‌ستم هه‌ر ئه‌وه‌ بوو که‌ له‌ باره‌ی ئه‌وه‌وه‌ بۆ لۆریتام نووسی. ئه‌و و هه‌موو کڵاسی سایکۆلۆجییه‌که‌یان گفتوگۆیان له‌سه‌ر کردبوو. له‌ پۆلدا و ئه‌وانه‌. پرۆفیسۆره‌ مه‌لعوونه‌که‌ و هه‌موویان.
  • باشه‌، کله‌ی نامه‌وێ گوێم له‌و باسه‌ بێ.
  • نا ده‌زانی لۆریتا ده‌ڵێ هۆی ئه‌و ته‌قه‌لێکردنه‌م چی بووه‌؟ ده‌ڵێت بۆ ماوه‌یه‌کی کاتی شێت بووم. بێ گاڵته‌. له‌بەر ئەو خۆحه‌شاردان و ئه‌وەیە.

X په‌نجه‌کانی به‌ناو قژه‌ چڵکنه‌که‌یدا ڕاکرد، ئینجا دووباره‌ چه‌تری بۆ چاوی لە بەرامبەری ڕووناکییه‌که‌دا کرده‌وه‌.

  • شێت نه‌بووی. زۆر به‌ ساده‌یی تۆ ئەرکی خۆت بەجێ هێنا. تۆ بە شێوەیەکی پیاوانە ئەو پشیله‌یه‌ت کوشت، که‌ هه‌رکه‌س له‌و بارودۆخه‌دا بوایە وای ده‌کرد.

کله‌ی به‌ به‌دگومانییه‌وه‌ ته‌ماشای کرد.

  • ئه‌وه‌ تۆ ئه‌ڵێی چی؟
  • ئه‌و پشیله‌یه‌ سیخوڕ بوو. تۆ ده‌بوو ته‌قه‌ی لێ بکه‌ی. قه‌زه‌مێکی زۆر زیره‌کی ئه‌ڵمانی بوو، له‌ به‌رگێکی هه‌رزانی فه‌رووی پشیله‌دا خۆی گۆڕیبوو. بۆیه‌ به‌ هیچ جۆرێک هیچ شتێکی وه‌حشییانه‌ یان بێبه‌زه‌یییانه‌، یان ناشرین یان ته‌نانه‌ت-
  • نه‌فره‌تی خوای لێ بێ! تۆ قه‌ت ناتوانی جددی بی؟

کله‌ی وای گوت.

X له‌ ناکاو دڵی تێکه‌ڵهات و له‌سه‌ر کورسییه‌که‌ی ڕووی کرد به‌ودیودا و له‌ کاتی خۆیدا سه‌به‌ته‌ی خۆڵه‌که‌ی پڕ دایه‌.

کاتێک هه‌ستایه‌وه‌ و ڕووی له‌ میوانه‌که‌ی کرده‌وه‌، بینی له‌ نیوه‌ی ڕێی ته‌خته‌که‌ و ده‌رگاكه‌دا وەستاوە و شەرمەزار بووە. X خه‌ریک بوو داوای لێبووردن بکات، به‌ڵام ڕای گۆڕی و ده‌ستی بۆ پاکه‌تی جگه‌ره‌که‌ی ڕاکێشا.

کله‌ی گوتی:

  • وه‌ره‌ خواره‌وه‌ و گوێ له‌ هۆپ بگره‌ له‌ ڕادیۆ، هۆی.

له‌ دووره‌وه‌ وه‌ستابوو به‌ڵام ده‌یویست هاوڕێیانە وەریبگرێت.

  • باش ده‌بێ بۆت. به‌ڕاستیمه‌.
  • تۆ بڕۆ، کله‌ی… من ته‌ماشای پووله‌ کۆکراوه‌کانم ده‌که‌م.
  • پوولی کۆکراوه‌شت هه‌یه‌؟ نه‌مزانی بوو تۆ-
  • گاڵته‌ ده‌که‌م.

کله‌ی دوو هه‌نگاوی هێواشی به‌ره‌و ده‌رگا‌که‌ نا.

گوتی:

  • ڕه‌نگه‌ دواتر لێخوڕم بۆ ئیشتاد، سه‌مای لێیە، ڕه‌نگه‌ تا دوو درێژه‌ بکێشێ. یەی؟
  • نا سوپاس… ڕه‌نگه‌ له‌ ژووره‌که‌ی خۆمدا چه‌ندهه‌نگاوێک مه‌شقی سه‌ما بکه‌م.
  • ئۆکه‌ی. شه‌وباش! ئێستا، ئاسان وه‌ری گره،‌ بۆ خاتری مه‌سیح.

ده‌رگاکه‌ شه‌ق داخرا، ئینجا کتوپڕ دیسان کرایه‌وه‌.

  • هۆی. قه‌ینا ئه‌گه‌ر نامه‌یه‌کی لۆریتات له‌ژێر ده‌رگا‌که‌وه‌ بۆ جێ بێڵم. هه‌ندێ شتی ئه‌ڵمانی تێدایه‌. بۆم چاره‌ ده‌که‌ی؟
  • ئا، ده‌ی ته‌نیام که‌ ئێستا. نه‌فره‌تی خوا.

کله‌ی گوتی:

  • به‌ دڵنیایی. ده‌زانی دایکم چی بۆ نووسیوم؟ بۆی نووسیوم دڵخۆشه‌ به‌وه‌ی من و تۆ به‌ درێژاییی جه‌نگ پێکه‌وه‌ بووین و ئه‌وانه‌. له‌ هه‌مان جێبدا و ئه‌وانه‌. ده‌ڵێت نامه‌کانم یەجگار ئاقڵانەن له‌وه‌ته‌ی من و تۆ پێکه‌وه‌ین.

X سه‌ری بڵند کرد و ته‌ماشای کردێ و به‌ ته‌قه‌لایه‌کی زۆره‌وه‌ گوتی:

  • سوپاس. سوپاسی منی پێ بگه‌یه‌نه‌.
  • باش. شه‌وباش!

ئه‌مجاره‌ بە یەکجاری ده‌رگا‌که‌ شه‌ق داخرا.

X دانیشت و بۆ ماوه‌یه‌کی درێژ له‌ ده‌رگا‌که‌ی ڕوانی، ئینجا کورسییه‌که‌ی به‌ره‌و مێزی نووسینه‌که‌ وه‌رسووڕاند و چاپنووسه‌ ده‌ستییه‌که‌ی له‌سه‌ر عه‌رزه‌که‌ هه‌ڵگرت. له‌سه‌ر ڕووی مێزه‌ شلۆقه‌که‌ جێی بۆ کرده‌وه‌، پاڵی به‌ به‌سته‌کی به‌لاداهاتووی پاکه‌ت و نامه‌ نه‌کراوه‌کانه‌وه‌ نا. بیری کرده‌وه‌ نامه‌یه‌ک بۆ هاوڕێیه‌کی کۆنی خۆی له‌ نیو یۆرک بنووسێت، ڕه‌نگه‌ ده‌وایه‌کی خێرا و به‌ڵام که‌می تێدا بێت بۆی. به‌ڵام پەنجەکانی وەها توند دەلەرزین، نه‌یتوانی به‌ باشی په‌ڕه‌که‌ی بخاته‌ نێو ڕۆله‌ی چاپنووسه‌که‌وه‌. بۆ ساتێك ده‌سته‌کانی له‌ ته‌نیشته‌کانییه‌وه‌ شۆڕ کردنه‌وه، ئینجا دووباره‌ هه‌وڵی دا، به‌ڵام دواجار په‌ڕه‌کاخه‌زه‌که‌ی له‌ ده‌ستیدا لوول کرد.

ده‌یزانی ده‌بێت سه‌به‌ته‌ی خۆڵه‌که‌ له‌ ژوور بباته‌ ده‌ره‌وه‌، به‌ڵام له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی شتێک له‌و باره‌یه‌وه‌ بکات، قۆڵه‌كانی خستنه‌ سه‌ر چاپنووسه‌که‌ و سه‌ری له‌سه‌ر دانا، چاوه‌کانی داخست.

‌دوای چه‌ند خوله‌کێک دڵەلەرزێ، چاوی کرده‌وه‌، بینی وا چاوی له‌سه‌ر پاکه‌تێکی بچکۆله‌ی هه‌ڵنه‌پچراو، پێچراو به‌ کاغه‌زی سه‌وز، خێل بووه‌. ڕه‌نگه‌ له‌ کاتی جێکردنه‌وه‌ی چاپنووسه‌که‌دا، له‌ به‌سته‌که‌که‌ خزابێت. بینی چه‌ند جارێک له‌ ناونیشانێک بۆ ناونیشانێکی تر، بۆی ڕه‌وانه‌ کراوه‌ته‌وه‌. ده‌یتوانی له‌ یه‌ک لاته‌نیشتی پاکه‌ته‌که‌وه‌ تێبینیی ئه‌وه‌ بکات، لانیکه‌م سێ ژماره‌ی کۆنی سندووقی پۆستە سەربازییەکەی له‌سه‌ر بوو.

X بێ هیچ ئاره‌زوویه‌ک پاکه‌ته‌که‌ی به‌ سووتاندنی په‌ته‌کانی به‌ شقارتەیەکی داگیرساو کرده‌وه‌. زیاتر که‌یفی به‌ ته‌ماشای په‌تێک دەکرد تا هه‌مووی ده‌سووتێت، له‌وه‌ی پاکه‌ته‌که‌ بکاته‌وه‌، به‌ڵام دواجار کردییه‌وه‌.

له‌ناو کارتۆنه‌که‌دا، یادداشتێکی به‌ مه‌ره‌که‌ب نووسراو، له‌سه‌ر شتێکی بچکۆله‌ی پێچراوه‌ له‌ ده‌سڕێکی کاخه‌زدا دانرابوو. یاداشتەکەی هه‌ڵگرت و خوێندییه‌وه‌.

17، کۆڵانی———–

————، دێڤن

7ـی جوون، 1944

ڕەقیب Xی ئازیز،

هیوادارم بمبه‌خشی له‌وه‌ی 38 ڕۆژم پێ چوو تا نامه‌گۆڕینه‌وه‌کانمان ده‌ست پێ بکه‌م، به‌ڵام زێده‌ سه‌رقاڵ بووم، چونکه‌ پوورم نەشتەرگەریی له‌وزه‌تێنی قوڕگی کرد و هێنده‌شی نه‌مابوو گیانی له‌ ده‌ست بدا و من به‌رپرسیارێتی له‌ دوای به‌رپرسیارێتی ده‌که‌وته‌ سه‌ر شانم. هه‌رچه‌نده‌ به‌رده‌وام بیرم له‌ تۆ‌ و له‌و پاشنیوه‌ڕۆ زێده‌ خۆشه‌ دەکردەوە، به‌ هاوده‌میی یه‌کتر بردمانه‌ سه‌ر له‌ 30ـی ئه‌یپڕڵی 1944ـدا له‌ نێوان 3:45 و 4:15 P.M. نه‌وه‌کوو له‌ یادت چووبێته‌وه‌.

ئێمه‌ هه‌موو یه‌جگار خرۆشاوین بەD Day  و یەجگار ترساویشین و تاکه‌هیوامانە، کە کۆتایی به‌ جه‌نگ و بەو شێوازی ژیانە بهێنێت که‌ که‌مترین قسه‌ له‌ باره‌یه‌وه‌ بێمانایه‌…. من و چارڵز هه‌ردووکمان زۆر نیگه‌رانی تۆین، هیوادارین تۆ له‌وانه‌دا نه‌بووبیت که‌ هێرشی یه‌که‌م و سه‌ره‌تایان کرده‌ سه‌ر کۆنتەنتین پەنینسولا. له‌وانه‌دا بوویت؟ تکایه‌ تا دەکرێ بە خێرایی وەڵام بدەرەوە‌. گه‌رمترین سڵاوم بۆ هاوسەرەکەت هه‌یه‌.

                                                                                      دڵسۆزی خۆت                                                                                          ئێزمە

پەراوێز. من دەخوازم سه‌عاته‌ ده‌ستییه‌که‌مت بۆ بنێرم، که‌ ده‌توانی لە درێژەی ململانێکه‌دا پێت بێت. له‌ ماوه‌ی دانیشتنه‌ کورته‌که‌ماندا تێبینیی ئه‌وه‌م نه‌کرد خۆت سه‌عاتت له‌ ده‌ستدا بێ، به‌ڵام ئه‌مه‌ ئاو دانادات و به‌رگه‌ی لێدان ده‌گرێ. هه‌روه‌ها زۆر تایبه‌تمه‌ندیی تریشی هەیە، یه‌ک له‌وانه‌ گه‌ر بته‌وێ ده‌توانێ پێت بڵێ به‌ چ خێرایییه‌ک ڕێ ده‌که‌ی. من زۆر دڵنیام، کە له‌م ڕۆژگاره‌ سه‌خته‌دا تۆ سوودی باشتری لێ وه‌رده‌گری وه‌ک له‌ من و ئەوەش کە وه‌کوو تەلیسمێک بۆ به‌ختی باش لێمی قبووڵ دەکەی.

چارڵز، که‌ فێری خوێندنه‌وه‌ و نووسینی ده‌که‌م و که‌ وای ده‌بینم ده‌ستپێکه‌رێکی زێدە ژیرە،‌ ده‌خوازێ چه‌ند وشه‌یه‌ک زیاد‌ بکا. تکایه‌ له‌ زووترین ده‌رفه‌تدا که‌ کات و مه‌یلت هه‌بوو بۆم بنووسه‌.

                             سڵاو سڵاو سڵاو سڵاو سڵاو

                             سڵاو سڵاو سڵاو سڵاو سڵاو

                             خۆشه‌ویستی و ماچی چارڵز

ماوه‌یه‌کی زۆری خایاند، X بتوانێت یادداشته‌كه‌ دابنێت، تا دەگات بەوەی، سه‌عاته‌ ده‌ستییه‌که‌ی باوکی ئێزمه‌ له‌ کارتۆنه‌که‌دا ده‌ربهێنێت. که‌ دواجار هه‌ڵی گرت، بینی کریستاڵه‌که‌ی له‌ گواستنه‌وه‌دا شکاوه‌، دوودڵ بوو له‌وه‌ی که‌ پێشتر ساغ بووبێت، به‌ڵام ئازایەتیی ئه‌وه‌ی نه‌بوو، قوڕمیشی بکات و تاقی بکاتەوە. تا قەیرێک دوای ئەوە، هه‌روا دانیشتبوو و به‌ ده‌ستییه‌وه‌ گرتبوو. دواتر، کتوپڕ و شەیدایانە هه‌ستی کرد خه‌وی دێت.

ئێزمە، تۆ پیاوێکی زۆر خه‌واڵوو به‌ نموونه‌ وه‌ردەگریت،‌ هه‌میشه‌یش به‌ختی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ که‌ دووباره‌ ببێته‌ پیاوێک، به‌ هه‌موو هێ- به‌ هه‌موو ‌‌هـ-ێ-ز-ە-ک-ە-‌یه‌وه‌ بە سەلامەتی ده‌ربچێت.

سەرپەرشتیاری پەڕاو: ساڤان ئاکۆ

[1] ڕۆژی دابه‌زینی هێزی سوپایی ئه‌مه‌ریکا و ئینگلته‌ره‌ له‌ فه‌ڕه‌نسا بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی سوپای ئه‌ڵمان له‌ جه‌نگی دووه‌می جیهانیدا.

[2] Pitch pipe

[3] Schrafft’s

[4] Tartan

[5] به‌ فه‌ڕه‌نسی: منیش ده‌بێ بڕۆم.

[6] ڕۆژی سەرکەوتن (8ـی مه‌ی 1945) بەسەر نازییەکاندا لە ئەورووپا- لە جەنگی دووەمی جیهانیدا.

[7] شانۆی کردەوە سەربازییەکان لە ئه‌ورووپا، لە جەنگی جیهانی دووەمدا.

[8] Die Zeit Ohne Beispiel: کاتی بێ وێنە.

چیرۆک: چیرۆکێکى ترسناک بۆ شەوى ساڵى نوێ

دیدی من

گابریەل گارسیا مارکیز

لە فارسییەوە: مەریوان هەڵبجەیی

                                     

کەمێکى مابوو بۆ نیوەڕۆ، گەیشتینە شارى ئارتزۆ. دوو سەعاتى تەواو بەدواى کۆشکێکدا گەڕاین کە میگڵ ئۆترۆ سیلڤا، نووسەرى خەڵکى ڤەنزوێللا لەو پەنا جوانەى ناوچەى توسکانا کڕیبووى. کۆشکێک کە لە ڕاستیدا قەڵایەکى سەدەکانى ناوەڕاست بوو. یەکشەممەیەکى سەرەتاى مانگى ئاب، گەرم و پڕ لە هاتوهاوار بوو و دۆزینەوەى کەسێک لە شەقامەکاندا بۆ پرسیارکردنى ناونیشانێک، کارێکى ئاسان نەبوو. شەقامەکان تەنیا پڕ بوو لە گەشتیارى بیانى. پاش ماوەیەک هەوڵ و تێکۆشان، بێئاکام جارێکى تر سوارى ئۆتۆمبێلەکە بووینەوە، لە شار چووینە دەرەوە و گەیشتینە جادەیەک هیچ تابلۆیەکى ڕێنمایی هاتوچۆ بوونى نەبوو، بەڵام پیرەژنێک، کە چەند قازێکى ئەلەوەڕاند، بە وردى ڕوونى کردەوە بۆ ئێمە کە ئەو کۆشکە لە کوێدایە. پێش ئەوەى ماڵئاوایى لێ بکەین، لێى پرسین دەمانەوێت شەو لەوێ بەسەر بەرین، هەر بەو جۆرەى کە بەڕاستى بڕیار بوو وا بێت، لە وەڵامدا گوتمان تەنیا بۆ نانخواردنى نیوەڕۆ دەڕۆین بۆ ئەوێ. گوتى: ”سوپاس بۆ خودا! لەبەر ئەوەى ئەو ماڵە پڕە لە تارمایی.” من و هاوسەرەکەم بڕوامان بە تارمایى نییە، بەتایبەتییش لە ڕۆژى ڕووناکدا. لەبەر ئەوە ئێمە پێکەنین بە خورافات و ساویلکەییەکانى، بەڵام منداڵەکان زۆر خۆشحاڵ بوون کە دواجار دەتوانن تارماییەکى تەواو و کامڵ بە چاوى خۆیان ببینن.

میگڵ ئۆترۆ سیلڤا، سەرەڕاى ئەوەى کە نووسەرێکى باشە، خانەخوێیەکى زۆر باشە و خواردنەکانى زۆر خۆشە و بە نانخواردنى نیوەڕۆیەک چاوەڕوانى هاتنى ئێمە بوو، کە هەرگیز لەبیر ناکرێت. لەبەر ئەوەى کەمێک درەنگ کەوتبووین، دەرفەتى ئەوەمان نەبوو کەمێک بە ناو کۆشکەکەدا بگەڕێین و پاشان بچینە سەر مێزى نانخواردن. نماى دەرەوەى کۆشکەکەش شتێکى ترسێنەرى نەبوو، هەر جۆرە نیگەرانییەکیش  تەنیا بە بینینی دیمەنى هەموو شار لەسەر هەیوانێکى هاوینەوە، کە لەوێدا نانى نیوەڕۆمان دەخوارد، نەدەما و لەناو دەچوو. جێگەى باوەڕپێکردن نەبوو، لەسەر گردێک کە تەنیا جێگەى نەوەد هەزار دانیشتووى تێدا دەبووەوە، ئەو هەموو بلیمەتە لەدایک بووبن. گویدۆ دى ئارتزۆ، جۆرجیۆ ڤازارى زۆر باش، پیترۆ ئارتینیۆ5 لوتبەرز، جولیۆى دووەم و کایۆ کلینۆ مێسێنتێ، کە لە سەردەمى خۆیدا هاندەرى هونەر و نووسین بووە. بە هەرحاڵ، میگڵ ئۆترۆ سیلڤا بە قسەخۆشیى هەمیشەیی خۆى، گوتى زۆربەى کەسایەتییە مێژووییەکانیش خەڵکى ئارتزۆ نەبوون. بۆ نمونە، گرنگترینیان لۆدۆڤیکۆیە.

تەنیا لۆدۆ ڤیکۆ بەبێ ناوى خێزانى، هاندەرى هونەر و شەڕ کە کۆشکى چارەنووسى شوومى خۆى دروست کردبوو.

میگڵ ئۆترۆ سیلڤا بە درێژایى نانخواردنەکە بەردەوام لەبارەى لۆدۆ ڤیکۆوە دوا.

چ پیاوێکى بەدەسەڵات بوو، چ عەشقێکى کارەساتئامێزى هەبوو، چ مەرگێکى ترسناک. گێڕایەوە کە چۆن لە شێتبوونێکى لەپڕدا خۆشەویستەکەى خۆى لە ناو پێخەفدا بە خەنجەر کوشتبوو، کە ساتێک پێش ئەوە لە ناو ئەو پێخەفەدا لەگەڵیدا سێکسى کردبوو. پاشانیش سەگە هارەکانى خۆى بەردابووە گیانى خۆى و پارچەپارچەیان کردبوو. زۆر بە جدییەوە دڵنیایى بە ئێمە بەخشى، هەموو شەوێک لە دواى نیوەشەوەوە تارمایى لۆدۆ ڤیکۆ لە تاریکىی کۆشکەکەدا بەڕێ دەکەوێت و هەوڵ دەدات ساتێک لە بەرزەخى عەشقى خۆیدا ئارام بگرێت. بە هەرحاڵ، لە رۆژى ڕووناکدا بە سکى تێر و دڵی شادەوە ئەو پرسە وەک گاڵتە دێتە بەرچاو و بەس، وەک هەموو گاڵتەکردنەکانى میگڵ ئۆترۆ سیلڤا بۆ سەرگەرمکردنى میوانەکانى.

لە ڕاستیدا کۆشکەکە زۆر گەورە و تاریک بوو. لە پاش نوستن، دوانیوەڕۆ ڕۆیشتین بۆ بینینی کۆشکەکە. دوو نهۆمى سەرەوە و هەشتاودوو ژوورەکەى لە ماوەى نیشەجێبوونى خاوەنى جۆراوجۆریاندا، بە درێژایی سەدەکان، نۆژەن کرابووەوە و شێوازەکەى گۆڕانى بەسەردا هاتبوو. میگڵ ئۆترۆ سیلڤا نهۆمى خوارەوەى بە تەواوى سەرلەنوێ دروست کردبووەوە و ژوورێکى نوستنى زۆر مۆدێرنى دروست کردبوو، کە ناوەکەى کردبوو بە مەڕمەڕ. حەمام و ساونا و شتومەکى وەرزشییشى ئامادە کردبوو. لە بەردەمیشیدا هەیوانێکى گەورەى پڕ لە گوڵ، ئەو شوێنەى کە ئێمە لەوێدا نانى نیوەڕۆمان خواردبوو، هەبوو. گوتى: ”کۆمەڵێک شتى کاراکاسم لێرە داناوە، بۆ ئەوەى لۆدیۆ ڤیکۆ گێژ و گومڕا بکەم. تەنیا شتێک کە تارماییەکان گێژ دەکات، هەزار توێکانى زەمەنە و بەس.”

نهۆمى دووەم بە دەستلێنەدراوەیی مابووەوە. بە درێژایى سەدەکان زیاتر لەو نهۆمە کەڵک وەرگیرابوو تا جێگەکانى ترى کۆشکەکە، بەڵام ئێستا تەنیا ژمارەیەکى زۆر ژوور هەبوو، کە شتومەکى سەدە جۆراوجۆرەکانى تێدا بەجێ مابوو. نهۆمى یەکەمیش بە هەمان شێوە، هەروەک خۆى مابووەوە. تەنیا ژورێک هەبوو کە کات تێیدا تێنەپەڕیبوو: ژوورى نوستنى لۆدیۆ ڤیکۆ. ساتێکى زۆر سیحرئامێز بوو؛ قەڕەوێلەى نووستنەکەى بە چوار دەوریدا پەردەى پێوە بوو، پەردەگەلێک کە بە زێڕ دروست کرابوون و سەرچەفى دوردراوى گوڵگوڵاوى بەسەرەوە بوو، کە هێشتا خوێنى خۆشەویستە کوژراوەکەى پێوە بوو. زۆبا دیوارییەکەش لە شوێنەکەى خۆیدا بوو، لەگەڵ خۆڵەمێشى سارد و کۆمەڵێک وردەداردا، کە ببوونە بەرد. گەنجینەیەک پڕ لە چەک، هەمووى درەوشاوە و بریقەدار بوون و تابلۆیەکی ئەو ئاغا بیرمەندەشى پێوە بوو، کە نیگارکێشێکى خەڵکى فلۆڕەنسا بە ڕەنگى ئاوى کێشابووى، ئەو نیگارکێشەى کە بە داخەوە، نەیتوانى ناوبانگ دەربکات. بەڵام ئەوەى کە لە هەموو شتێک زیاتر بووە هۆى سەرسووڕمانى من، بۆنى عەترى تووە فەرەنگى تازە بوو، کە بەبێ هیچ هۆکارێکى لۆژیکى لە ژوورەکەدا دەهات.

لە پارێزگاى توسکانا، ڕۆژەکانى هاوین زۆر دوورودرێژن، ئاسۆ تا کاتژمێر نۆى شەو ڕەنگى ناگۆڕێت. میگڵ ئۆترۆ سیلڤا، پاش ئەوەى کە هەموو کۆشکەکەى پیشان داین، بردینى بۆ کڵێسەی فرانچسکۆى پیرۆز، بۆ ئەوەى تابلۆکانى سەر دیوار سەیر بکەین، کە بەرهەمى پیرۆ دلافرانچسکا بوو. پاشانیش لە ژێر کەپرەکانى گۆڕەپانەکەدا، کە هەواى شەو کەمێک فێنکى کردبووەوە، کوپێک قاوەمان خواردەوە و کاتێک گەڕاینەوە بۆ کۆشکەکە بۆ ئەوەى جانتاکانمان هەڵبگرین، بینیمان مێزى نانخواردنى ئێوارەیان ڕازاندووەتەوە. لە ئاکامدا ماینەوە بۆ ئەوەى نانى ئێوارەش بخۆین. هەروا کە خەریکى نانخواردنى نانى ئێوارە بووین، مناڵەکان چەند مەشخەڵێکیان لە موبەقەکەدا داگیرساندبوو بۆ دۆزینەوەى نهۆمەکانى سەرەوە، لە تاریکییەکەدا بەڕێ کەوتن. ئێمە لەسەر مێزەکەوە گوێمان لە دەنگى هەنگاوەکانیان نەدەبوو، وەک ئەسپە کێوییەکان بە پلیکانەکاندا سەر دەکەوتن. دەنگى جیڕەجیڕى شوومى نەرمادەى دەرگەکان دەهات و دەنگى قیژە و هاوارى منداڵەکان، کە بە تاسە و زەوقێکى زۆرەوە لە ژوورە تاریکەکاندا لۆدیۆ ڤیکۆیان بانگ دەکرد. ئەو نەخشە خراپەش بە بیریاندا هات، کە شەو لەوێ ببەینە سەر. میگڵ ئۆترۆ سیلڤاش بە دڵێکى فراوانەوە پێشنیازەکەى ئەوانى قبووڵ کرد و ئێمەش نەماتوانى ڕازى نەبین.

بە پێچەوانەى ئەوەوە کە بۆى دەچووین، زۆریش باش خەوتین. من و هاوسەرەکەم لە ژوورێکى نوستندا لە نهۆمى خوارەوە و منداڵەکانیشم لە ژوورى ئەوبەرمانەوە.

هەر وا کە خەریک بوو خەومان لێ بکەوێت، دەنگى زەنگى سەعاتە دیوارییەکەى ژوورى میوانم دەژمارد، دوانزە جار لێی دا. بۆ ساتێک بیرم لە گوتەى ئەو پیرەژنە دەکردەوە، کە قازى دەلەوەڕاند، بەڵام هێندە ماندوو بووین کە بە خێرایی خەومان لێ کەوت، خەوێکى قووڵ و بەردەوام. کەمێک پاش سەعات حەوتى بەیانى، خەبەرم بووەوە، دونیا هەتاو بوو. مارسیدس لە پەنامدا و لەدەریایەکى پاکێتى نغرۆ ببوو. گوتم: چ بێمانا! خەڵکى چەندە گەمژەن کە لەم سەردەمەدا هێشتا بڕوایان بە تارمایی هەیە.” تەنیا هەر لەو کاتەدا بە ترسێکەوە کە بە ناو گیانمدا هات، زانیم لەو ژوورەدا نیم کە شەوى پێشوو تێیدا خەومان لێ کەوتبوو، بەڵکو لە ژوورى نوستنەکەى لۆدیۆ ڤیگۆدا بووین. لە ناو پێخەفە خوێناوییەکەیدا. کاتێک کە ئێمە خەوتبووین، کەسێک ژوورەکانى گۆڕیبوو.

٣٠\١٢\١٩٨٠

​ چیرۆک: نووسینی داهێنه‌رانه‌


نووسینی داهێنه‌رانه‌

ئێتگار كێرێت

له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: ژیوار جه‌وهه‌ر

یه‌كه‌مین چیرۆك كه‌ مایا نووسیی، ده‌رباره‌ی جیهانێك بوو تێیدا خه‌ڵكی له ‌بری خستنه‌وه‌ی وه‌چه ‌خۆیان دابه‌ش ده‌كرد. له‌و جیهانه‌دا، هه‌ر كه‌سێك، له‌ هه‌ر ساتێكدا ده‌یتوانی ببێت به‌ دوو كه‌س و هه‌ر کەسێکیان ده‌بوو به‌ نیوه‌ی ته‌مه‌نی خۆی. هه‌ندێكیان له‌ ته‌مه‌نی گه‌نجیدا ئه‌م كاره‌یان ده‌كرد؛ بۆ نموونه‌، كه‌سێكی ته‌مه‌ن هه‌ژده‌ساڵان، دابه‌ش ده‌بوو بۆ دوو كه‌سی ته‌مه‌ن نۆساڵ. ئه‌وانی دیكه‌ چاوه‌ڕێیان ده‌كرد تاکوو له‌ ڕووی پڕۆفێشناڵی و ئابوورییه‌وه‌ جێی خۆیان ده‌گرت و ئینجا له‌ ناوه‌ڕاستی ته‌مه‌نیاندا خۆیان ده‌كرد به‌ دوو به‌شه‌وه‌. ئازایه‌تیی ژنه‌ی ناو چیرۆكه‌كه‌ی مایا دابه‌شنه‌بوون بوو. ئه‌و ته‌مه‌نی گه‌یشتبووه‌ هه‌شتا ساڵ، سه‌رباری گوشاره‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ به‌رده‌وامه‌كان، پێداگریی له‌سه‌ر دابه‌شنه‌بوونی خۆی ده‌كرد. له‌ كۆتاییی چیرۆكه‌كه‌دا ئه‌و مرد.

Continue reading ​ چیرۆک: نووسینی داهێنه‌رانه‌

چیرۆک: نه‌خۆشییه‌ سه‌یره‌که‌ی پڕۆفیسۆر ڕه‌حمان

 

دیدی من

 

ئه‌نوه‌ر عه‌ره‌ب

 

پڕۆفیسۆر ڕە‌حمان پیاوێک بوو ئەگەرچی قڕوقەپۆز و لەشولارێکی جوانی نەبوو، ئەمما لە بەردڵان و هەتا دەستی لەسەر دانێی دڵاوا و شاییبەخۆ بوو، هەرچەند لەچاو کەیبانووی ماڵەکەیدا عەیب و ئیرادیشی هەبوو، بەڵام لەو پیاوە دەگمەنانەی ڕۆژگار بوو، کە هەر وڵات یا شارێک بە ئاستەم یەکی وەک ئەوی تێدا­ هەڵدەکەوێ. وێدەچوو گەورەترین ئیرادی پڕۆفیسۆر ڕەحمان، کە ژیانی لە شەوکەت­بانووی خێزانی تاڵ کردبوو، بۆگەنی دموددانی بێ. بەیانیان که ‌لە خەو هەڵدەستا، بۆگەنی دەموددانی ڕۆژەڕێیەک دەڕۆیشت، کەچی بەو حاڵەشەوە قەت نەبوو جارێک مسواکێک لە دەموفڵچی وەردا، ئەوەش ببووە گەورەترین کێشەی شەوکەت­بانوو، بەڵام قەت نەبوو تەنانەت بۆ جارێکیش بە چاوی ئەو پیاوە نازەنینەی داداتەوە و پێی بڵێ: ”ئەیەڕۆۆۆۆ دڵم تۆقی، پڕۆفیسۆر بۆگەنی دمت قڕی کردم، ماڵەکەتە مسواکێک لێدە خۆ کافر نابی!” شەوکەت­بانوو بۆ ئەوەی ئەو بۆگەنه دمە‌ بەیانییەکەی لێ تاڵ نەکا، پێش ئەوەی پڕۆفیسۆر ڕەحمان لە خەو هەستێت، لە جێگە دەهاتە دەرێ و بە بیانووی شت­کڕین یان پیاسەی بەیانییەوه، لە ماڵێ دەردەکەوت و تا ڕۆیشتنی ئەو پیاوە توخنی ماڵێ نەدەکەوتەوە. شەوکەت­بانوو نە ئەوەی کە بۆ خۆی زۆر پاکوخاوێن بێت، بەڵام لە چاو پڕۆفیسۆر ڕەحمان عەرز تا ئاسمانی فەرق بوو…

ئەو ڕۆژەی وا شەوکەت­بانوو وەک هەمیشە پاش پیاسەی بەیانی بۆ ماڵێ گەڕاوە، پڕۆفیسۆر ڕەحمانی لە ناو جێدا دی. قەت وا نەبوو پڕۆفیسۆر تا ئەو دەمانە خەوتبێ، دڵەخورپە دای گرت و وتی: ”ئەیەڕۆ پڕۆفیسۆر! ئەوە نوێژی نیوەڕۆیە!” بەڵام هیچ وڵامێک نەبوو. لە دڵی خۆیدا وتی: ”نەکا شتێکی لێ هاتبێ!” بەلەز چوو پەتۆکەی لەسەر لا دا، شەوکەت­بانوو بە دیتنی ڕوخساری پڕۆفیسۆر ڕەحمان رەنگێکی هێنا و برد.

***

پڕۆفیسۆر ڕەحمان نەخۆش کەوتبوو، گلێنەی چاوی زەرد هەڵگەڕابوو، سەروسیماشی سەوز، عارەقەی ڕەش و شینی دەکرد و شەویلگەی لە یەک دەدرا، شەوکەت­بانوو هەوەڵ وای زانی یاووتایەتی، هەر لە پەستا قورسێکی پێ دەدا و پاشۆرەی دەکرد، بەڵام ئەوانە عیلاجی دەردەکەی نەکرد. ڕۆژان هاتن و ڕۆژان ڕابردن، پڕۆفیسۆر ڕەحمان خراپتر بوو باشتر نەبوو، ئەوجار وردەوردە پێستی هەڵدەقرچا و گرمۆڵە دەبوو. هیچ دوکتورێکی ئەو شارە سەرەدەریان لێ نەکرد ئەوە چ موسیبەتێکە تووشی ئەو پیاوە بووە. ئیتر تووک بە لەشیەوە نەمابوو، لە شاردا بڵاو بووەوە کە نەخۆشیی پڕۆفیسۆر ڕەحمان کوشەندەیە و گیرۆ، خۆتان لە ماڵی سەهلە، لە گوزرەکەشیان بپارێزن. شەوکەت­بانوو، کە تا ئێستا بە ماڵ و حاڵی خۆی ڕازی بوو و ئەگەر کێشەیەکیش هەبوایە تەنیا بۆگەنی دمی مێردەکەی بوو، ئێستا دەبوو لە گەڵ ئەو نەخۆشییە سەیروسەمەرەیەش هەڵکا، تەنانەت دەبێ خۆی لە دەروجیرانیش، کە جۆرێکی­ تر و بە ترس ­و پارێزەوە چاویان لێ ­دەکردن، دوور ڕاگڕێ. هەرچەند دوکتورەکان نەیانزانیبوو ئەوە چ جۆرە ئازارێکە، بەڵام دڵنیایی ئەوەیان­ دابوو ئەو‌ نەخۆشییە هیچ مەترسیدار نییە و کێشە بۆ کەس ساز ناکا.

نەخۆشیی پڕۆفیسۆر ڕەحمان ڕۆژبەڕۆژ سەیرتر دەبوو. شەوکەت­بانوو کاتێک بەوەی زانی کە بە هەزار موکافاتەوە نانی بە دەم پڕۆفیسۆر ڕەحمانەوە دەکرد، هەر کاتێک پڕۆفیسۆر دمی دەکردەوە شەوکەت­بانوو میترێک خۆی لێ دەکشاندەوە. جارێکیان کە شەوکەت­بانوو نانی بە دەم پڕۆفیسۆرەوە دەکرد، بە دیتنی دموددانی ئەو کابرایە دڵی لە ژێڵڵا هات و بە سەر نانەکەدا هێڵنجی ­دا و ڕشا‌وە. دموددانی پڕۆفیسۆر نەک هەر بۆگەنێکی کوشەندەی لێ دەهات، بەڵکو وەک قەوزەی لێ هاتبوو. شەوکەت­بانوو ناعیلاج دەستەوداوێنی دوکتوری بیانی بوو، کە گۆیا لەو رۆژانەدا هاتبوونە پێتەخت.

پڕۆفیسۆر ڕەحمان ڕۆژبەڕۆژ رەنگی سەوزتر دەبوو، ئارەقەیەکی زەرد لە تەوێڵیەوە دەهاتە خوارێ و ئازای ئەندامی دەخووساند. لەو ڕۆژەوەی شەوکەت­بانوو به دیتنی دموددانی پڕۆفیسۆر دڵی تێكەڵ ­هات و هێڵنجی ­دا، ئیدی لێی نزیک نەدەبووەوە و کڵفەتێکی گرتبوو تا رۆژانە بێت نان و ئاوی بداتێ و ئەگەر بکرێ بەپێی دەستووری دوکتور هەموو ڕۆژێک بیباتە حەمام و کیسە و لفکەیەکی لێ بخشێنێ، پارەیەکی ئێجگار زۆریشی بۆ ئەم کارە وەلا نابوو.

ئەو ڕۆژەی دەبوایە پڕۆفیسۆر ڕەحمان بچێتە حەمام و بە خەستی بشۆردرێت، شەوکەت­بانوو ڕووی لە پڕۆفیسۆر کرد و وتی: ”پڕۆفیسۆر گیان، بچۆ حەمام ‌و‌ ئاوەکە بەردەوە، ئەوە توبا دێت.” توبا چاوەڕوان بوو کە پڕۆفیسۆر ڕەحمان خۆی ڕووت­ بکاتەوە و بچێتە نێو وانی حەمامە‌وە، تا چاوی بە دەمودەزگاکەی پڕۆفیسۆر نەکەوێ‌. پڕۆفیسۆر ڕەحمان بە دەنگێکی سەیرەوە، کە تەنانەت بۆ شەوکەت­بانووش نامۆ بوو، کڵفەتەکەیانی بانگ کرد، توبا هێشتا دەرگەی حەمامی بە تەواوی نەکردبووەوە، کە زیڕەی گەیشتە ئاسمان و هەڵاتەوە دەرێ، شەوکەت­بانوو یەکەم شتێک کە بە مێشکیدا هات، ئەوە بوو کە یا پڕۆفیسۆر زەفەری بە توبا بردووە، یا ئەو ژنەتیوە لە دەمودەزگای پڕۆفیسۆر تۆقیوە، بۆیە خۆی بە حەمامەکەدا کرد و ئەوەی وا ئەو دیتی، یاخوا دوژمنەکەشی نەیبینێ؛ پڕۆفیسۆر ڕەحمان ببوو بە بۆقێكی زەلامی پنۆک­پنۆک و هەڵازناو، نێوان پەنجەکانی پەردەیان دەرکردبوو و ئازای ئەندامیشی سەوزسەوز هەڵگەڕابوو.

پڕۆفیسۆر ڕەحمان بە دیتنی شەوکەت­بانوو، دەستی کرد بە قیڕەقیڕ و ویستی بەرەو لای بچێت،‌ شەوکەت­بانوو لە کڵفەتی داماو خراپتر قیژاندی و بەرەو دەرێ هەڵات.

***

دوکتوری بیانی بڕیار بوو پاش دوو حەوتووی که، لە پێتەختەوە ‌بێن بۆ سەردانی پڕۆفیسۆر ڕەحمان، بەڵام بە بیستنی هەواڵی ئەوەی کە نەخۆشییەکەی لەو نەخۆشییە دەگمەنانەیە، بڕیاریان­ دا بە زووترین کات، هەر لەم حەوتەیەدا بەرەو شاری پڕۆفیسۆرڕەحمان وەڕێ کەون.

***

دەروجیران هیچ، لە تەواوی شاردا بڵاو بووەوە کە پڕۆفیسۆر ڕەحمان بووەتە بۆقێکی زەلامی پنۆک‌پنۆک. لە مەدرەسە و مزگەوت، لە قاوەخانە و کووچەوکۆڵان باس­ باسی پڕۆفیسۆر ڕەحمان و نەخۆشییەکەی بوو، ژنانی گەڕەک لە کۆڵان لینگیان لێ درێژ دەکرد و بە قاوچەقاوچەوە باسی پیسوپۆخڵیی شەوکەت­بانوویان دەکرد و ئەویان بە خەتابار دەزانی. منداڵانیان لە ناوی پڕۆفیسۆر ڕەحمان دەترساند. لە مزگەوت ورتەورتی ئەوە بوو کە دەبێ پڕۆفیسۆر ڕەحمان و خێزانی و تەنانەت کڵفەتەکەشیان بسووتێندرێن، نەکا خەڵک دوچاری ئەو ئافاتە پیسە بن. ئەی هاتوو گیرۆ بوو.

شار لێوڕێژی دەنگۆ بوو

خەڵکی بەو قسانە هان درابوون و ڕژابوونە کۆڵانی پڕۆفیسۆر ڕەحمان، دارودیواری ماڵەکەیان بە تێڵدڕوو و تەنەکە و تەختەسیپ پەرژین کردبوو، تا لە فکری چارەیەکدا بن. شەوکەت­بانوو و توبا لە ماڵێدا پاوان‌ کران، هیچ شوێنێکیان نەبوو خۆیان لەو جانەوەره غەمگین و ‌سەیروسەمەرەیە‌ بشارنەوە. لە پەنجەرەوه سەرەتاتکێیان دەکرد و پڕۆفیسۆر ڕەحمانیان دەدی لە حەمامەکەدا هەڵکورماوە و بە زیزی چاوی لەوان بڕیوە، تاوناتاوێکیش قیڕەقیڕێکی خەمین دەکا و ئاور لە جەرگ و دڵیان بەردەدا.

ئیتر توبا نەیدەوێرا تەنانەت بە دزیشەوە چاوی لێ کا، چاوەڕوان بوو تا خەڵکی دەرگەیان لێ بکەنەوە و لەو موکافاتە ڕزگاری بێت دواتر چ دەبێ با ببێ.

ماڵی شەوکەت­بانوو وەک ئەشکەوتی لێ هاتبوو، تاریک و شێدار، ئاوی حەمامەکە هەر وا خوڕەی دەهات و ئەوەش بە کەیفی پڕۆفیسۆر ڕەحمان بوو.

شەوکەت­بانوو شەوانە لە کەلێنی پەنجەرەی حەمامەکەوە کەمێک گژوگیا و ورکەنانی بۆ فڕێ دەدا‌ خوارێ و بە دیتنی پڕۆفیسۆر ڕەحمان، کە چۆن دەیقیڕاند، فرمێسک لە چاوییەوە دەهاتە خوارێ و تێرتێر بۆ چارەڕەشی خۆی و نەگبەتیی ئەو پیاوە نازەنینە دەگریا.

قیڕەقیڕی پڕۆفیسۆر ڕەحمان ڕۆژبەڕۆژ زیاتر دەبوو، کەس نەیدەزانی دەڵێ چی، شتیان بۆ حەوا دەدا نەیدەخوارد. پەرۆشی و دڵخورتی بە ناوچاوانی شەوکەت­بانووەوە دیار بوو. پڕۆفیسۆر بیری لە ڕۆژانی ڕابردوویان دەکردەوە، کە بەتاڵ لە هەموو شتێک بوو، بەڵام شەوکەت­بانوو بەختیار بوو، ئەوە قسەیەک بوو کە ڕۆژانێکی دوور شەوکەت­بانوو بە گوێی پڕۆفیسۆریدا چرپاندبوو. پڕۆفیسۆر شەوکەت­بانووی جوانتر لە هەمیشە دەدیت، کاتێک لێوی دەگەست و لە ڕانی خۆی دەدا. شەوکەت­بانوو بەردەوام لە هاڵەکه دەهات­ و دەچوو، شاڵاوی بۆ تەلەیفوونەکە دەبرد و زەنگی بۆ دوکتورەکان لێ دەدا و تا گەیشتنیان ئامۆژگاریی لێ وەر‌دەگرتن.

دوای تێپەڕبوونی حەوتوویەک بەو وەزعە، عاقیبەت دوکتورەکان گەیشتنە سەر پڕۆفیسۆرڕەحمان. خەڵکی ڕژابوونە ئەوێ و لە بەر دەرگەی ماڵەکەیان ئاپۆڕەیان دابوو. لە تەواوی دونیاوە هەواڵنێر هاتبوون و هەرچی گەشتیاری ئەو وڵاتە و وڵاتەکانی دراوسێ هەبوون، بە بیستنی ئەو هەواڵە سەیروسەمەرەیە بەرەو شاری پڕۆفیسۆر ڕەحمان وەڕێ کەوتبوون. مانشێتی بەیانیی ڕۆژنامەکان وێنەیەکی خەیاڵیی پڕۆفیسۆریان چاپ کردبوو و بە گەورەیی نووسیبوویان: ”ئەو پیاوەی بوو بە هەژدیها!” ئیدی وای لێ هاتبوو کە ئاساییشی شار وەخۆ کەوتبوو تا کۆنتڕۆڵی شارەکە بە دەستەوە بگرێ، شارەوانی لەو دەرفەته کەڵکی وەرگرت و ئەمسەر و ئەوسەری کۆڵانی بە نەردە پەرژین­ کردبوو، بۆ هەر لاش دوو کەسی دانابوو تا پارەیەکی زۆر لە خێڵی تەماشاکەران وەربگرن و ئیزنیان بدەنێ بڕۆنە پێشێ و چاو لەو ماڵە کەن کە تێیدا پیاوێک بووەتە بۆق.

گریانی شەوکەت­بانوو لە سۆی پڕۆفیسۆر بڕانەوەی نەبوو، ئارا و قارای لێ هەڵگیرابوو، لە ڕانی خۆی دەدا و سەروچاوی دەڕنییەوە. هاواری دەکرد: ”ئەی لەو سیابەختییە! ئەی لەو ئابڕووچوونە!” ئەو چاک دەیزانی تازە ئەگەر پڕۆفیسۆر ببێتەوە پیاوەکەی جارانیش، کەس توخنیان ناکەوێ و هەتا دونیا دونیایە بێزراو و تەریک دەمێننەوە. شەوکەت­بانوو لە خەیاڵی خۆیدا هەزار ترس و خۆفی دەهێنا و دەبرد. پڕۆفیسۆر ڕەحمان دەیقیڕاند و تاوناتاوێک تا بەر دەرکی حەمامەکە دەهات و پەژیوان دەبووەوە، دەیویست باوەش بە شەوکەت­بانوودا بکات و بیلاوێنێتەوە، دەیویست بڵێ ”بەسە شەوکەتەکەم، بەسە ئیتر مەگری”. بەڵام تەنیا بە هێنانەدەرێی سەری، کیفایەتی دەکرد و چاوی لە بێقەراریی شەوکەت­بانووی نازەنین دەکرد و گەرووی پڕ دەبوو لە قیڕەیەکی حەزین.

***

هەر کەس لە پاڵەوە شتێکی دەکوت، مەلا و فەقێی ئەو شارە و هەموو شارەکانی دراوسێ ئەو باسەیان کردبووە بنێشتەخۆشەی خۆیان و لە وتاری نوێژی جومعە­دا باسیان دەکرد و دەیانگوڕاند: ”هۆ خەڵکینە‌! ئەی نەتاندی غەزززەبی خودا چۆن داوێنی ئەو پیاوە داوێنپیسەی گرت؟ لەو ڕۆژە بترسن ئێوەش ئازیزان، بترسن ئاگری شەیتان داوێنتان بگرێت، هۆشیار بن خەڵکینە، ئەوە چارەنووسی هەر داوێنپیسێکە کە چاوی لە ماڵ و نامووسی موسوڵمانانە.” لە شار دەنگۆی ئەوە بڵاو بووەوە پڕۆفیسۆر ڕەحمان داوێنپیسه و بێنامووسی ئەو بەڵایەی بەسەر هێناوە‌، هەر کەس بە لەونێک لێکی دەداوە: ”دەبێ بەردەباران کرێن، دەبێ شارەبەدەر کرێن و تڕۆی دونیا و قیامەت بن، دەبێ ئاوریان تێبەردەین و…”

شار لیپاولیپی بەندوباو بوو

دوکتورەکان بە هەستیارییەکی زۆرەوە، دەمبێن و تەشکیلاتیان دەست دایە و چوونە ڕەختکەنی حەمامەکەوە. پڕۆفیسۆر ڕەحمان کە ئیتر بە تەواوەتی ببووە بۆقێکی سەوزی پنۆک‌پنۆکی زەلام، بە دیتنی دوکتورەکان بەو تەشکیلاتە عەجایباتەوە،‌ دەستی کردەوە بە قیڕەقێڕ و لە بەر دەرگەوە هەڵبەزییەوه و بازی دا‌ گۆشەی حەمامەکە و دڵەخورپە دای­ گرت. یەکێک لە دوکتورەکان، کە دیار بوو لەوانی ­تر بەجەرگتر بوو، وەژوور کەوت و شڵپەشڵپێکی ساز کرد، هەرچی حەول و تەقەلای­ دا پڕۆفیسۆری بۆ نەگێرا، بۆیە داوای یارمەتییان لە ئاتەش­نەشانی کرد کە تۆڕێک بێنن و پڕۆفیسۆری پێ ­بگرن.

پڕۆفیسۆر بە بیستنی تۆڕ خۆی ڕاپسکاند و لە حەمامەکە هاتە دەرێ، هەر دوکتور بوو لە ترسان خۆی بە کونێک­دا دەکرد، کەس نەیوێرا توخنی کەوێ. پڕۆفیسۆر بە دوو باز خۆی خستە حەوشەوە، ئێستا لە دەرگەکە نەچووبووە دەرێ کە بەسەر حەشامەتێکی ئێجگار زۆر لە کووچەکەدا کەوت. شڵەژا، ویستی بگەڕێتەوه،‌ لە پشتەوە دوکتورەکان گەمارۆیان دابوو، لە پێشەوەش چاوی واقوڕماوی خەڵکی و برووسکەی کامێرای سەدان پەیا‌منێر. بێ ئەوەی ئیختیاری خۆی لە دەستدا بێ، چاوی قووچاند و خۆی خستە ناو جەماوەرەکەوە؛ بوو بە هەرا و زەنازەنایەک ئەوسەری ناپەیدا، هەر کەس لە لایەکەوە بە بەرد و تێڵا تێیبەربوون، پڕۆفیسۆر دەیقیڕاند و خۆی دەرباز دەکرد. ئیتر هیچ شتێکی نەدەبیست، بە سەر نەردەکاندا بازی ­دا و خەڵکیش بەدوایدا. پڕۆفیسۆر وە هانکەهانک کەوتبوو. بڕستی لێ بڕا. خەڵک بەردەوام بەردەبارانیان دەکرد. ئیتر هەستی بە ئێش و ئازار نەدەکرد، گوێی لە فیکەفیک و زەنازەنا نەبوو، تەنیا و تەنیا بیری لای شەوکەت­بانوو بوو. خەڵک ئاپۆرەیان ­دا و لە سووچی دیوارێک­دا‌ تەنگیان پێ هەڵچنی، شەوکەت­بانوو بە ناو ئاپۆرەکەدا ڕێی خۆی دەکردەوە و هاواری دەکرد و لە خۆی دەدا. کەس گوێی لە دەنگی نەدەبوو، فیکەفیک و هۆیت‌هۆیت بڕانەوەی نەبوو. پڕۆفیسۆر وردەوردە دادەهێزرا و پێڵووەکانی بە یەک­دا کەوتن.

شەوکەت­بانوو بڕیاری خۆی­ دا، ئەو کارەی ساڵەها لەوە پێش دەبوو بیکا،‌ دەیویست ئێستا بیکا. پڕۆفیسۆر لە گیانەڵادا بوو، خوێن بە لاچاوییەوە شۆلاوگەی بەستبوو، هەموو گیانی بزربزری نوقمی خوێن ببوو. شەوکەت­بانوو دەیقیژاند و ڕێی خۆی بە ناو خەڵکەکەدا دەکردەوە، پڕۆفیسۆر دەیزانی دێت، ئەو گوێی لە دەنگی شەوکەت­بانوو دەبوو. شەوکەت­بانوو هەر هەنگاوێکی هەڵدەهێناوە جلێکی دادەکەند، کەس دەروەستی نەدەهات، خەڵک بەردەوام پڕۆفیسۆریان بەردەباران دەکرد و دەیانقیژاند. شەوکەتبانوو ڕێی خۆی کردەوە و لەشی نیوەڕووتی خستە ناو باوەشی سەیر و قێزەونی پڕۆفیسۆر ڕەحمانەوە و لە خوێنی مەیلەو ڕەشی گەوزا و گەوزا و تێکەڵ بە یەک بوون. پڕۆفیسۆر تەنیا لێوەکانی دەجووڵانەوە. شەوکەتبانوو ئاڵۆش ببوو، دەستی کرد بە لێستنەوەی ئازای ئەندامی پڕۆفیسۆر ڕەحمان. پڕۆفیسۆر تەنیا لێوەکانی دەجووڵانەوە. هەر بەرد بوو بە سەریاندا دەباری. پڕۆفیسۆر بێهەست و خوست بوو، شەوکەتبانوو بەردەوام دەیلێستەوە و لە خوێنیدا دەتلاوە، پڕۆفیسۆر تەزوویەکی خۆش بە لەشیدا تێپەڕ دەبوو، بەردەباران بڕانەوەی نەبوو، شەوکەت­بانوو دەیقیڕاند و دەیلێستەوە، پڕۆفیسۆر دەیقیڕاند و تەزوویەک بە لەشیدا تێپەڕ دەبوو، بەردەباران بڕانەوەی نەبوو…

چیرۆک: چه‌سپی شێتانه‌

چه‌سپی شێتانه‌ 

ئێتگار كێرێت

له‌ ئینگلیزییه‌وه‌: ژیوار جه‌وهه‌ر

گوتی، ‘ده‌ستی لێ مه‌ده‌.’
پرسیم، ‘ئه‌وه‌ چییه‌؟’
گوتی، ‘چه‌سپه‌. جۆره‌ چه‌سپێكی تایبه‌ته‌. باشترین جۆری چه‌سپه‌.’
‘بۆچی كڕیوته‌؟’
گوتی، ‘چونكه‌ پێویستم پێیه‌تی. له‌م ماڵه‌دا زۆر شت هه‌ن كه‌ پێویستیان به‌ چه‌سپ هه‌یه‌.’
گوتم، ‘لێره‌ هیچ شتێك پێویستی به‌ چه‌سپ نییه‌. خۆزگه‌ تێ ده‌گه‌یشتم ئه‌م هه‌موو شته‌ بۆچی ده‌كڕیت.’
‘له‌به‌ر هه‌مان هۆكار كه‌ شووم به‌ تۆ كرد،’ له‌ لێوه‌وه‌ ئه‌مه‌ی گوت. ‘بۆ تێپه‌ڕاندنی كات.’
من نه‌مویست شه‌ڕ بكه‌م، هه‌ربۆیه‌ بێده‌نگ بووم، ئه‌ویش بێده‌نگ بوو.
پرسیم، ‘ئایا هیچ باشه‌، ئه‌م چه‌سپه‌؟’ وێنه‌ی سه‌ر پاكه‌ته‌كه‌ی پیشان دام، كوڕێك بوو كه‌ به‌ سه‌ره‌وژێریی به‌ بنمیچێكه‌وه‌ نووسابوو.
گوتم، ‘هیچ جۆره‌ چه‌سپێك به‌م شێوه‌یه‌ كه‌س چه‌سپ ناكات. ته‌نیا وێنه‌كه‌یان به‌ سه‌ره‌وژێریی گرتووه‌. بێگومان گڵۆپێكیان له‌سه‌ر ئه‌رزه‌كه‌ داناوه‌.’ پاكه‌ته‌كه‌م لێ ستاند و لێی ڕامام. ‘ئه‌ها ئێره‌ش، سه‌یری په‌نجه‌ره‌كه‌ بكه‌. ته‌نانه‌ت خۆیشیان به‌ هه‌ڵواسینی په‌رده‌كه‌وه‌ به‌لاكه‌ی دیكه‌یه‌وه‌ ماندوو نه‌كردووه‌. ئه‌وان سه‌ره‌وژێرن، وه‌ك ئه‌وه‌ی هه‌ر به‌ڕاستی له‌ سه‌ر بنمیچه‌كه‌ وه‌ستابن،’ به‌ ده‌م گوتنی ئه‌مه‌وه‌ ئاماژه‌م بۆ په‌نجه‌ره‌كه‌ كرد. سه‌یری نه‌كرد.
گوتم، ‘سه‌عات هه‌شت بووه‌. ده‌بێت په‌له‌ بكه‌م.’ جانتاكه‌م به ‌ده‌سته‌وه‌ گرت و ماچێكی ڕومه‌تیم كرد. ‘دره‌نگ ده‌گه‌ڕێمه‌وه‌. ئیش ده‌كه‌م—’
گوتی، ‘ئیشكردن دوای ده‌وامی ئاسایی. به‌ڵێ بێگومان، ده‌زانم.’

له ‌نووسینگه‌كه‌وه‌ ته‌له‌فۆنم بۆ ئابی كرد.
گوتم، ‘ئه‌مڕۆ ناتوانم بێم. ده‌بێت زوو بگه‌ڕێمه‌وه‌ ماڵێ.’
ئابی پرسی، ‘بۆچی؟ شتێك ڕووی داوه‌؟’
‘نا… مه‌به‌ستم، له‌وانه‌یه‌. پێم وابێ هه‌ستی به ‌شتێك كردووه‌.’
بێده‌نگییه‌كی درێژخایه‌ن هاته‌ ئاراوه‌. ده‌متوانی گوێبیستی هه‌ناسه‌كانی ئابی بم.
‘نازانم تۆ بۆچی لەگەڵ ئه‌ودا ده‌مێنیته‌وه‌،’ چرپاندی. ‘هیچ شتێك پێكه‌وه‌ ناكه‌ن. ته‌نانه‌ت شه‌ڕیش. هه‌رگیز له‌وه‌ تێ ناگه‌م.’ وچانێكی كورت و دواتر ئه‌مه‌ی دووباره‌ كرده‌وه‌، ‘خۆزگه‌ تێ ده‌گه‌یشتم.’ ده‌گریا.
‘ببووره‌. ببووره‌، ئابی. گوێ بگره‌، كه‌سێك هات،’ درۆم كرد. ‘ده‌بێت دای بخه‌مه‌وه‌. سبه‌ی دێم بۆ لات. به‌ڵێن بێ. ئه‌وكات باسی هه‌موو شتێك ده‌كه‌ین.’

زوو گه‌ڕامه‌وه‌ ماڵ. هه‌ر كه‌ پێم نایه‌ ژووره‌وه‌ گوتم ‘سڵاو،’ به‌ڵام هیچ وه‌ڵامێك نه‌بوو. هه‌موو ژووره‌كانی ماڵه‌كه‌ گه‌ڕام. له‌ هیچ كامێكیان نه‌بوو. له‌ سه‌ر مێزی مه‌تبه‌خه‌كه‌، لووله‌یه‌كی چه‌سپم دۆزییه‌وه‌، به‌ته‌واوه‌تی به‌تاڵ بوو. هه‌وڵم دا یه‌كێك له‌كورسییه‌كان بجووڵێنم، بۆ ئه‌وه‌ی دابنیشم. له‌شوێنی خۆی گینگڵی نه‌دا. دووباره‌ هه‌وڵم دایه‌وه‌. ته‌نانه‌ت ئینجێكیش. به‌ ئه‌رزه‌كه‌وه‌ چه‌سپی كردبوو. ده‌رگای سه‌لاجه‌كه‌ نه‌كرایه‌وه‌. چه‌سپی كردبوو. تێ نه‌گه‌یشتم چی ڕووی ده‌دا، چی شتێك وا ده‌كات كارێكی له‌م جۆره‌ ئه‌نجام بدات. ته‌نانه‌ت نه‌شم ده‌زانی لە کوێ بوو. چوومه‌ ژووری دانیشتنه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ته‌له‌فۆن بۆ دایكی بكه‌م. نەمتوانی ده‌سكی ته‌له‌فۆنه‌كه‌ به‌رز بكه‌مه‌وه‌؛ ئه‌ویشی چه‌سپ كردبوو. شه‌قێكم له‌مێزه‌كه‌دا و كه‌مێكی مابوو په‌نجه‌كانی پێم بشكێنم. ته‌نانه‌ت گینگڵیشی نه‌دا.

پاشان گوێم لێی بوو پێده‌كه‌نی. ده‌نگه‌كه‌ له‌ شوێنێكه‌وه‌ له‌ سه‌رووی منه‌وه‌ ده‌هات. سه‌رم به‌رزكرده‌وه‌، له‌وێ بوو، به‌ پێخاوسی له‌ سه‌ر بنمیچی ژووری دانیشتنه‌كه‌ وه‌ستابوو.
ده‌م داپچڕاو لێی ڕامام. دوای ماوه‌یه‌ك توانیم شتێ گۆ بكه‌م، ته‌نیا توانیم بپرسم، ‘ئاسمانەکە ئه‌وه‌ چییه‌… ئه‌وه‌ تۆ شێت بوویت؟’
وه‌ڵامی نه‌دایه‌وه‌، ته‌نیا پێكه‌نی. پێكه‌نینه‌كه‌ی زۆر سروشتی بوو، كه‌ ئه‌وا به‌م شێوه‌یه‌ سه‌ره‌وژێر هه‌ڵواسرابوو، وه‌ك ئه‌وه‌ی لێوه‌كانی به‌هۆی هیزی كێشكردنی زه‌وه‌ییه‌وه‌ لێك كشابن.
‘بێخه‌م به‌، ده‌تهێنمه‌ خواره‌وه‌،’ به‌ ده‌م گوتنی ئه‌مه‌وه‌ چوومه‌ لای كتێبخانه‌كه‌وه‌ و كتێبه‌ ئه‌ستووره‌كانم هێنان. تاوه‌رێكم له‌‌ به‌شه‌كانی ئینسایكلۆپیدیا دروست كرد و چوومه‌ سه‌ر لوتكه‌كه‌ی.
له‌كاتێكدا هه‌وڵم ده‌دا باڵانسی خۆم ڕابگرم، گوتم، ‘ له‌وانه‌یه‌ كه‌مێك ئازاری هه‌بێ.’ ئه‌و له‌ پێكه‌نینه‌كه‌ی به‌رده‌وام بوو. هه‌تا توانیم ڕامکێشا، به‌ڵام بێسوود بوو. به‌وریاییه‌وه‌، هاتمه‌ خواره‌وه‌.
گوتم، ‘بێخه‌م به‌. ده‌چم دراوسێكان بانگ ده‌كه‌م یان شتێكی له‌و بابه‌ته‌. ده‌چم له ‌ده‌رگای دراوسێكان ده‌ده‌م و داوای یارمه‌تییان لێ ده‌كه‌م.’
‘باشه‌،’ دڵخۆش بوو. ‘من بۆ هیچ شوێنێك ناڕۆم.’
منیش دڵخۆش بووم. ئه‌و زۆر جوان بوو، هه‌روه‌ها زۆر نه‌گونجاویش، كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ به‌ بنمیچه‌كه‌وه‌ هه‌ڵواسرابوو. به‌م قژه‌ درێژه‌یه‌وه‌ كه‌ بۆ خواره‌وه‌ شۆڕ بووبووه‌وه‌، مه‌مكه‌كانیشی كه‌ له‌ژێڕ تیشێرته‌ سپییه‌كه‌یه‌وه‌ هه‌ر له‌ دوو دڵۆپه‌فرمێسك ده‌چوون. خراپ جوان بوو. به‌ كتێبه‌كاندا سه‌ركه‌وتمه‌وه ‌و ماچم كرد. هه‌ستم به ‌زمانی كرد له ‌سه‌ر زمانم. كتێبه‌كان له‌ژێڕ پێیه‌كانم په‌رشوبڵاو بوون، به‌ڵام من له ‌ناوه‌ڕاستی هه‌واكه‌دا مامه‌وه‌، ته‌نیا به‌ لێوه‌كانی ئه‌وه‌وه‌ هه‌ڵواسرابووم.