Category Archives: چاوپێکەوتن

ڕەستاک، موزیک و گۆرانیی هەموو نەتەوەکانی ئێران، بەشی دووەم

دیدی من – بەرتەرینها

ئامادەکردن و وەرگێڕانی لە فارسییەوە: بیار ڕەشید

هەست دەکەم گرووپی ڕەستاک پێویستی بە ناساندن و پێشەکی نەبێت، چونکە تا ڕادەیەکی باش لە ناو کورد و گوێگرانی موزیک و گۆرانیدا ناسراوە. ئەم گرووپە لە ساڵی ١٩٩٧وە وەک گرووپێکی موزیکیی ئەزموونی، دەستی بە چالاکی کردووە. کاری سەرەکیی ڕەستاک گەڕانە بەدوای موزیک و گۆرانیی کۆن و ڕەسەنی ناوچە جیاوازەکانی ئێراندا و دووبارە داڕشتنەوەی بە فۆڕمێکی ئەمڕۆیی، بەبێ ئەوەی ڕەسەنایەتیی موزیک و گۆرانییەکە ون بکەن.

ئەم دیدارە ماڵپەری بەرتەرینها، لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١١دا بڵاوی کردووەتەوە، کە تێیدا هەریەک لە ئەندامانی، بە جۆرێک باس لە شێوەی کارکردنی ڕەستاک و ئەزموونی خۆیان دەکەن لەو گرووپەدا. دەکرێت کۆی دیدارەکەش وەک جۆرێک لە پێناسە بێت بۆ گرووپی ڕەستاک.

سارا نادری، ژەنیار

”گەنجانمان بە موزیکی سوننەتی ئاشنا کرد.”

بە بڕوای من ڕەستاک لە دروستکردنی پەیوەندیی نێوان نەوەی نوێ و موزیکی ڕەسەنی ئێرانیدا، کاریگەرییەکی زۆری هەبووە. من جگە لە چالاکییەکانی ڕەستاک، هەندێک کاری تری وەک وانەبێژی ئەنجام دەدەم، لەبەر ئەوە زیاتر لە ناو خەڵکدام و کاردانەوەی جیاواز دەبینم. دوای ئەوەی کە یەکەم ئەلبوومی ئێمە ڕەوانەی بازاڕ کرا، کچان و کوڕانی تەمەن شازدە بۆ حەڤدە ساڵم دەبینی، دەیانگوت: ”خانمی نادری، پێشبینینیی ئەم ئەلبوومە، هیچ جۆرە پەیوەندییەکمان لەگەڵ ئامێرە سوننەتی و ڕەسەنەکانی ئێراندا نەبوو، چ بگات بە موزیک و گۆرانیی ناوچەکانی ئێران!” هەتا چەندین کەس بە منیان گوتووە پێشبینینیی کارەکانی ئێوە نەماندەزانی چ ئامێرێک لە ئێراندا هەیە، بەڵام دوای ئەو کارانە، ئامێرە میللی و ناوچەییەکانی ئێرانمان ناسی. موزیکی ئێران تەنها بە موزیکی سوننەتی و کلاسیک و پۆپ کۆتایی نایەت، بەڵکو موزیکی ناوچەییش بوونی هەیە.

سارا نادری و دانوش اسد پور

لەبەر ئەوەی لە هەموو گۆرانییەکانی ڕەستاکدا هەست بە جووڵەیەکی زۆر و زمانێکی پاراو دەکرێت کە شیاوی تێگەیشتنە، ئەمەش وای کردووە گەنجان بە پێچەوانەی ئەوەی پێشبینیمان دەکرد، پێشوازییەکی زۆر باش لە گرووپ و ئەلبوومەکەمان بکەن. بە بڕوای من، دەرکەوتنی ڕەستاک لە موزیکی سوننەتیدا، کودەتایەک بوو لە دنیای موزیکی سوننەتی و ناوچەیی ئێراندا.

”گوێگرانی ئێمە خەویان لێ ناکەوێت!”

ئەم بابەتە بۆ خۆیشم زۆر سەرنجڕاکێش بوو، کە خوێندکارە تەمەن سێ بۆ چوار ساڵەکانم گۆرانییەکانی ڕەستاکیان لەبەرە و بە حەزێکی زۆرەوە دەیڵێنەوە، یان منداڵی ئەو کەسانەی کە هاوڕێی ئەندامانی گرووپن، لەگەڵ ئەوەی تەمەنیان کەمە و توانای قسەکردنیان نییە، بەڵام یەکبەیەکی ئەندامانی گرووپ دەناسن و  بۆ نموونە دەزانن پوورە سارا یان مامە فەرزاد چ ئامێرێک دەژەنێت! یان چەندین جار بینیومە کە دایکوباوکان بۆ خەواندنی منداڵەکانیان سوودیان لە گۆرانییەکانی ڕەستاک وەرگرتووە. یەکێک لە گرنگترین هۆکارەکانی ئەمانە ئەوە بوو، کە زۆرینە بە هیچ جۆرێک نەیاندەزانی موزیکی ناوچەیی دەکرێت تا ئەم ئاستە پڕوزە پێشکەش بکرێت، لەبەر ئەوە زۆربەی تەمەنەکان کە پێشتر موزیکی پۆپ ببووە خۆراکیان، لەگەڵ موزیکێکی نوێدا ئاشنا بوون، بە جۆرێک پێشوازییان لێ کرد کە بێ خۆهەڵکێشان دەڵێم چەندین جار بە منیان گوتووە ئەگەر ڕۆژێک گوێ لە ڕەستاک نەگرین خەومان لێ ناکەوێت!

نیما نیک تەبع، ژەنیار

”ئێمە لەگەڵ موزیکی پۆپدا پێشبڕکێ ناکەین.”

هەست ناکەم لە نێوان موزیکی فۆلکلۆر، سوننەتی و پۆپدا هیچ پێشبڕکێیەک هەبێت، کە بمانەوێت بردنەوەی خۆمان مسۆگەر بکەین! ڕەنگە لە نێوان خودی ئەندامەکانی ڕەستاکدا ئارەزوومەندی بۆ ستایلە جیاوازەکانی موزیک هەبێت و ئەندامان گوێ لە هەموو جۆرە موزێکێک بگرن، بەڵام خاڵێک کە بۆ هەمومان گرنگ بوو، ئەوە بوو کە بتەوێ و نەتەوێ نەوەی نوێی ئێمە بەه ۆی سایەی موزیکی پۆپ بەسەر موزیکی وڵاتدا، ئارەزوویەکی زیاتریان بۆی هەبوو، هەر ئەم کەسانە دوای دەرکەوتنی ڕەستاک، ئارەزووی موزیکەکەی دەکەن و چێژی لێ وەردەگرن، ئەمەش دەتوانێت ئومێدێک بێت بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە وەک ڕەستاک گرنگی بە موزیکی فۆلکلۆر و سوننەتی دەدەن. لەڕاستیدا ڕەستاک بە هۆی گۆرانییەکانی و ئەو جۆرە ئامادەکردنانەی بۆ موزیک هەیبوو، جەماوەرێکی زۆری پەیدا کرد، کە جێگەی شانازیی ئێمە بوو. لە کۆنسێرت و کارەکانماندا هیچ کاتێک دوای ئەوە نەکەوتووین کە پێشبڕکێ لەگەڵ موزیکی پۆپدا بکەین و باشتر و خراپتر دەربخەین، هەر ستایلێک جەماوەری تایبەت بە خۆی هەیە و ئێمەش بە هۆی تازەیی موزیکەکەمانەوە، سەرکەوتوو بووین لەوەی جەماوەرێکی زۆر بۆ خۆمان ڕابکێشین.

حسنا پارسا و نیما نیک طبع

”موزیکی ڕەستاک، موزیکی ئەمڕۆی ئێران…”

کێشەیەک کە هەموو کاتێک ڕووبەڕوی دەبووینەوە، ئەوە بوو کە پێشبینیی هەموان بۆ موزیکی سوننەتی، موزیکێکی خەمهێنەری گۆشەگیرانە بوو و یەک پێناسەی هەبوو، بەڵام ئەو موزیکەی ئەمڕۆ ڕەستاک پێشکەشی دەکات، تەواوی ئەو پێش داوەرییانەی لەناو بردووە و پیشانی داوە موزیکی سوننەتی تەنها بۆ ئەو دۆخانە نییە و دەتوانێت لە هەر تەمەنێکدا گوێگر و بینەری هەبێت. بە بڕوای من ناوێک کە دەتوانین لە موزیکی ڕەستاکی بنێین، موزیکی ئەمڕۆ و هاوچەرخی ئێرانە، چونکە جگە لەوە، نە دەتوانین بڵێن موزیکێکی تەواو سوننەتییە، نە موزیکێکی ڕۆژئاواییە، لەبەر ئەوەی هیچ جۆرە ئامێرێکی ڕۆژئاوایی لەم گرووپەدا بەکار ناهێنرێت و لە ڕووی موزیکیشەوە ناتوانیت ناوێکی تری لێ بنێیت.

سەبا جەمالی، ژەنیار

هەموو ئەو گۆرانییانەی کە پێشکەشیان دەکەین، بۆ هەموو ئەندامانی گرووپ خاوەنی بیرەوەرین و ناتوانرێت بەرهەمێکی تایبەت دیاری بکرێت، بەڵام هەموو کاتێک لە کاتی پێشکەشکردنی بەرهەمی سەوزەڵێ، کە کوردییە، وزەیەکی زۆر لە نێوان ئەندامانی گرووپدا ئاڵوگۆڕ دەکرێت و بیرەوەریی زیاتری هاوبەشمان لە کاتی پێشکەشکردنیدا هەیە. ئەگەر سەرنجتان دابێت، بۆ ئامادەکردنی هەموو بەرهەمەکان وزەیەکی زۆر بەکار هێنراوە، بەڵام ئەو جۆری وزەیەی لە بەرهەمەکانی وەک کوردی، بەختیاری و بوشەهریدا هەیە، جیاوازە. لە کاتی ئامێرژەنیندا، هەموو ئەندامەکانی ڕەستاک لەگەڵ یەکتردا هاوسۆز و ڕاستگۆن، لەبەر ئەم هۆکارەیە کە ئەنجامی کارەکانمان ئەوەندە جێگەی قبووڵکردنە.

سبا جمالی

”خانەوادەکەم کێشەیان لەگەڵ کارەکەمدا نییە.”

ئەو کاتەی کە منداڵ بووم و لەگەڵ دنیای موزیک و ئەم جۆرە کارانەدا ئاشناییم هەبوو، هیچ کەسێک بە ئامادەییم لە گرووپەکاندا کێشەی نەبوو، چونکە باوکم لە بواری ئەدەبیاتدا کاری دەکرد و لەگەڵ دنیای شیعر و ئەدەبدا ئاشنایی تەواوی هەبوو، لەبەر ئەوە هیچ کاتێک لە لایەن خانەوادەوە ڕووبەڕووی کێشە نەبوومەوە.

بەهزاد مورادی، ژەنیار و گۆرانیبێژ

من و فەرزاد کە شانازی دەکەین گۆرانیبێژانی گرووپی ڕەستاک بین، لە بنەڕەتدا کوردین، لەبەر ئەوە خۆمان زاراوەیەک شارەزاین، بەڵام لە کاتی پێشکەشکردنی بەرهەمی ناوچە جیاوازەکانی ئێراندا، بۆ گوتنەوە و ئەدای ڕاستی زاراوەی نەتەوە جیاوازەکانی ئێران، هەوڵێکی زۆر دەدەین، چونکە بۆ هەر نەتەوەیەک دەربڕینی ڕاستی زاراوە و وشە تایبەتەکانی شوێنەکەی، گرنگییەکی زۆری هەیە، ئێمە بەپێی توانامان هەوڵمان داوە لە کاتی ئەداکردنی زاراوە جیاوازەکاندا، نزیکترین ئەدای ئەو زاراوانە پێشکەش بکەین. ئێمە کە خۆمان کوردین و دەزانین ئەگەر کەسێک کورد نەبێت و بیەوێت بە زاراوەکەمان قسە بکات و لە کاتی هەڵەکردنیدا چ هەستێکمان دەبێت، وردی و سەرنجێکی زۆر بەکار دەهێنین، تا خوانەکردە نەبینە هۆکاری دڵتەنگیی گرووپێک یان نەتەوەیەکی تایبەت. هەڵبەت چەند ساڵێکە سەرقاڵی گوێگرتنین لە موزیکی ناوچە جیاوازەکانی ئێران، کە بەشێک لەوە بەدواداچوونی مەیدانی بووە و بەشەکەی تریشی پەیوەندیی بە کۆمەڵێک سەرچاوەوە هەیە، کە لە بەردەستماندایە، لەبەر ئەوە تەکنیک و چڕینی گۆرانیبێژە جیاوازەکان، لە ئەداکردنی ڕاستی زاراوە جۆراوجۆرەکاندا یارمەتییەکی زۆری ئێمەی داوە. دوای گوێگرتن لەم گۆرانی و موزیکانە، مامۆستایان و هونەرمەندانی هەر ناوچەیەک، هاوکارییەکی زۆری ئێمەیان کردووە، تا ئاواز و ئەدای ڕاستی وشەکانیان فێر بین. بۆ نموونە، بۆ بەرهەمە ئازەرییەکەمان، لەگەڵ ئەو مامۆستایانەی کە یارمەتییان داین، هاوڕێیەکی زۆر باشیش لەگەڵماندا بوو، کە هەم بە کوردییەکی ڕەوان قسەی دەکرد و هەم بە ئازەری، لەبەر ئەوە بۆ بەرهەمە ئازەرییەکەمان زۆر سوودمان لە ڕێنماییەکانی بینی، بە بڕوای من بەرهەمێکی باش دەرچوو.

”هەموو نەتەوەکانی من…”

خاڵێکی سەرنجڕاکێش کە پێویستە لەبارەی ڕەستاکەوە بیزانیت، ئەوەیە کە ئەندامانی ڕەستاک هەریەکەیان خەڵکی ناوچەیەکی ئێرانە، بۆ نموونە ئومێد کە زەڕب دەژەنێت، ئازەرییە، نیما خەڵکی کرمانە، سیامەک سپهری باوکی مازندەرانییە و دایکی شیرازی، یاوەر ئەحمەد فەر بەختیارییە و خەڵکی باشووری وڵاتە و… لەبەر ئەم هۆکارە لە کاتی هەڵبژاردنی بەرهەمەکاندا، تەنها شتێک کە بیری لێ دەکەینەوە، جوانپێشکەشکردنی ئەو بەرهەمەیە، ئەگەرنا، ئەو بەرهەمەی هەڵی دەبژێرین تایبەت بێت بە کام ناوچەی جوگرافی ئێرانەوە، هیچ گرنگییەکی نییە.

”خەڵکی لە ئێستادا پێناسەمان دەکەن.”

بە دڵنیایی چەند کات تێپەڕێت، هەموومان لە کارەکەماندا پێگەیشتووتر دەبین، بۆ نموونە دەکرێت ساڵی داهاتوو گۆرانیگوتنی من و فەرزاد لە ئێستامان باشتر بێت، هەتا ئەمە بۆ ئەندامەکانی تری گرووپیش ڕاستە. بۆ نموونە بەرهەمی ڕەعنا، کە گەیلانی بوو، یان گەل گەل، کە ئازەری بوو، بەراورد بە بەرهەمی لەیلا، کە لە زمانی فارسییەوە نزیکترە، کاتێکی زیاتریان ویست تا ئەدای وشەکانیان بە ڕاستی بکرێت. ئێستاش کاتێک ئامادەکاری و  پێشکەشکردنی بەرهەمێک دەگاتە کۆتایی، لە هاوڕێ نزیکەکانم دەپرسم ”چۆن بوو؟” هەموو کاتێک هەوڵ دەدەم بە ڕاهێنانی زیاتر، خۆم لەوە نزیکتر بکەمەوە کە خۆم دەمەوێت. خۆشبەختانە تا ئەمڕۆ بیروبۆچوونی هاوڕێیانی خۆم و ئەندامەکانی تریش لەسەر ئەو کارانەی کردومانە ئەرێنی بووە.

”بە ئێمە دەڵێن بەڕێز ڕەستاک.”

هەوڵەکانی من و فەرزاد تەنها پەیوەندیدار نییە بە گۆرانی وتنەوە، ئێمە بەو ئەندازەیەی کە گرنگی بە گۆرانی وتن دەدەین، فێربوون و ژەنینی ئامێرە جیاوازەکانیشمان خستۆتە بەرنامەی کارمانەوە و هەوڵدەدەین ئەو دووانە پێکەوە ئەنجام بدەین. ئەمە ڕاستە کە هەموو کات گۆرانیبێژ بەراورد بە ئەندامانی تری گروپ زیاتر لەبەرچاوە، وەک چۆن لەهەندێک شوێن بە ناوی (بەڕێز ڕەستاک) بانگمان دەکەن، بەڵام هەموو هەوڵی ئێمە ئەوەیە کە وەک هەر ئەندامێکی تری ڕەستاک بناسرێین و خەڵکی بەوجۆرە بمانناسن کە مەبەستمانە.

”گۆرانییەکانی ئێمە بە یەک شەو لەدایک نابن.”

بەو جۆرەی کە گوتم، لەبەر ئەوەی کە ئەندامەکانی گرووپ هەریەکەیان خەڵکی ناوچەیەکی ئێرانە، لە کاتی هەڵبژاردنی بەرهەمەکاندا زانیاریی تەواو لە مامۆستایان و هونەرمەندانی ئەو شوێنە وەردەگرن و بە سوودبینین لە گفتوگۆ و ڕێنماییەکانی باوک و باپیرانیان، ڕێگای ڕاستی هەڵبژاردنی بەرهەمەکە بۆ گرووپ دەستنیشان دەکەن. لە لایەکی ترەوە، سەرچاوە تۆمارکراوەکان و ئەو توێژینەوە مەیدانییانەی ئەنجامیان دەدەین، بۆ نموونە سەردانی شوێنێکی تایبەت دەکەین تا لەگەڵ ئامێرەکانی موزیک و شێوەی گۆرانیگوتنیان ئاشنا بین، جۆرێکی تری ئەو کارانەن کە لە کاتی هەڵبژاردنی بەرهەمەکاندا ئەنجامی دەدەین. دوای ئەوەی کە بەرهەمێکمان دۆزییەوە و لامان پەسەند بوو، دەچینە لای چەند مامۆستا و شارەزایەکی ئەو شوێنە، کە دەکرێت پێک هاتبن لە ڕۆشنبیر، شاعیر، موزیسیان و تا دوایی. لەڕاستیدا پێش هەر کەسێک کە بیری لێ بکەینەوە، ئەوان دەتوانن لە ئامادەکردنی هەرچی باشتری ئەو بەرهەمەدا هاوکاریمان بکەن.

ئیدیس پیاف: یەک چرکەشم بیر نایە کە عاشق نەبووبێتم

دیدی من
لە ئینگلیزییەوە: هەژار عوسمان

ئەم گفتوگۆیەی خوارەوە لە بنەڕەتدا بۆ بەرنامەیەکی تەلەڤزیۆنی بە ناوی دیسکۆراما لە ٢٠ی جەنیوەری ١٩٦١دا ئەنجام دراوە و تێیدا ئیدیس پیاف قسە لەبارەی خۆشەویستی و ئەلبوومە نوێیەکەی (ئەوکاتی، ئۆڵۆمپیا) دەکات.

ئیدیس پیاف || ١٩١٥- ١٩٦٣
فۆتۆگرافه‌ر: ڕۆجه‌ر ڤایۆلێت

ئەگەر هەموو گۆرانییەکانت بێنین و لە کتێبێکدا کۆیان بکەینەوە، ئاخۆ دەبنە ڕێبەر و دەرسێک لەبارەی خۆشەویستییەوە؟
بەڵێ، دەبنە دەرسێک لەبارەی خۆشەویستییەوە، ڕێک بەو جۆرە.

ئایا ئەوە هەموو شتێکە لەبارەی خۆشەویستییەوە؟
بەڵێ، هەموو شتێک… پێم وا بێ.

هیچ چەشنە ڕەچەتە و میتۆدێک نییە تا گۆرانییەکی عاشقانەی پێ بنووسیت، زۆر ئاسانە بەڵام دەکرێ پێم بڵێی بێ سێ و دوو نووسینی گۆرانییەکی عاشقانە چیی پێویستە؟
پێم وابێ هەردوو کۆمپۆزەرەکەش و گۆرانینووسەکەش دەبێ لە ژیانی حەقیقیی خۆیاندا عاشق بن. ئەگەرنا ناتوانن گۆرانییەکی عاشقانە بنووسن.

ئێ ئەمە وتمان گۆرانینووسەکە دەبێ عاشق بێ، ئەی کاتێ گۆرانی دەڵێی، ئاخۆ تۆ گۆرانیبێژێکی باشتریت کە عاشقیت؟
سا دەبێ بڵێم کە من هەمیشە عاشقم. یەک چرکەشم بیر نایە کە عاشق نەبووبێتم.

گۆرانییەکی عاشقانە دەبێ بە تەواوی گوزارشت لە عەشق بکات…
بەڵێ دەبێ وا بێ. پێم وایە ئەوانەی چیتر گوێ بە عەشق نادەن خۆیان تەواو نین. ئەوانەشی کە پاشەکشەیان کردووە بە بیانووی ئەوەی ئێش و ئازاریان چەشتووە لە پێشتردا ئەوا ئەوانیش عاشقی ڕاستەقینە نین.

هیچ شتێکی تر بەراورد ناکرێ بەوەی کە عەشق پێی بەخشیوویت، وا نییە؟
بەڵێ ڕێک وایە. تەنانەت ئەگەر ئیشێکی مەزنیشت هەبێ، ئیشێک کە بێتەوە لەگەڵ هەستی قووڵ و بەتینی تۆدا. ئەگەر هیچ کەست نەبێ لەگەڵتدا بەشی بکات، ئەوکات ئیش دەبێتە شتێکی بێکەڵک. کەس ناتوانێ بێ (ئەوی دیکە) هەڵبکات.

ژاک پریڤێ لەبارەی مەترسی و ئازاری ڕووبەڕووبوونەوەی عەشقەوە قسە دەکات. ئایا تۆش هاوڕای دیدگای ئەویت؟
لام وایە کە عەشق هەموو ڕوخسارەکان لە خۆیدا هەڵدەگرێ.

لە ئیشی ئەمساڵتدا، هەشت گۆرانی لە گۆرانییەکانت هیی هەمان نووسەرن، چارڵس دومۆنت…
کۆمپۆزەر نەک نووسەر.

هەمان کۆمپۆزەر. نازانم ئاخۆ بە هەڵکەوت بووە یان نا، بەڵام پێم وایە ئەمساڵ گۆرانییەکانت ڕەنگێکی دیکەیان گرتووە، ڕەهەندێکی دیکە. شتێک کە گۆرانییەکانی پێشووترت نەیانبووە…
بەڵێ ئەو قسەیە تەواوە. کاتێک چارڵس دمۆنت و میشێل ڤاوکێری یەکەمین گۆرانییان بۆ هێنام (”نا، لە هیچ شتێ پەشیمان نیم.”) بۆ من وەک شۆک وا بوو وەک ئەوەی دەبێت هەموو شت بسڕمەوە و لە سەرەتایەکی نوێوە دەست پێ بکەم. بە شێوەیەکی سەرەکی لە گۆرانییەکانی چارڵس دومۆنتدا، ئەگەر هەستت بەوە کردبێ کە من بەدوای چیدا دەگەڕێم. شتێکی خۆش بوو، کۆمپۆزەرەکە یارمەتیی دام سەرەتایەکی نوێ بخولقێنم. ئەوە کۆمەکی گۆرانینووسەکانی پێشتریشی کردم کە هێشتاش هەر گۆرانیم بۆ دەنووسن، لەوانە میشێل ڕیڤێگوشی کە هاوشانی چارڵس دومۆنت ئیشی دەکرد. ئەوان توانییان بە ڕێگەیەکی نوێ بنووسن، ئاڕاستەیەکی نوێ کە زیاتر لەگەڵ من گونجاوە وەک لەوانەی پێشوو.

حسێن عەلیزادە دەربارەی شەجەریان و سانسۆری کۆنسێرتەکانی ئێران دەدوێت

دیدی من– وەرگێڕانی لە فارسییەوە: سەلیم جەمال

شارى “مەشهەد” کە یەکێکە لەو شارانەی بەلای ئێرانییەکانەوە پیرۆزە، لە ئێستادا بەتەواوی لەژێر سانسۆری حکومەتدایە و کۆنسێرتی موزیک و گۆرانیی تێدا بەڕێوەناچێت، بەڵام هونەر لە مێژوودا گوێی بە سانسۆر و قەدەغەکردن نەداوە و هەمیشە شوێنێکی بۆ نماییشکردنی خۆی دەدۆزتەوە. هەر لەم ڕۆژانەدا، خوێندکارانی زانکۆی فیردوسی لە مەشهەد، مەراسیمێکی ڕێزلێنانیان بۆ هونەرمەندی بەناوبانگی ئێران حسێن عەلیزادە، ڕێکخست. عەلیزادە لەو مەراسیمەدا ئامێری (تەنبور)ـەکەی خۆی گرتەدەست و چەند ئاوازێکی بۆ ئەو گەنج و لاوانە ژەند، کە ماوەیەکی زۆرە لەوجۆرە موزیک و ئاوازانە دابڕاون.

ئەم مەڕاسيمە بە ئامانجى ڕێزلێنانى فەرهەنگ و هونەرى ئێران و بە هەوڵى ئەنجومەنى موزيكی خوێندكارانى زانكۆى مەشهەد، لە شانۆى ئامفى كۆلێژى زانستى زانکۆی ناوبراو، بەڕێوەچوو.

بەڵام ئەمە تەواوى بەسەرهاتەكە نەبوو، لە ڕۆژى دواتر عەليزادە لەگەڵ حەميد قەنبەرى كە ئێستا هاودەنگ و هاوئاوازى ئەوە، لە هۆڵى هونەرستان چووە سەر ستەیج و وەكو هەميشه كاتێك لە زانكۆكان بەرنامەيەكى بۆ ڕێكدەخەن، چەند خولەكێكيش قسەى كرد. عەلیزادە لە گوتەكانيدا دەربارەی هونەرمەندی بەناوبانگی ئێران شەجەريان، قسەی كرد. شەجەریانی وەک ئەفسانەیەکی گەورە ناوبرد کە تا ئێستاش لە گەورەبوون و درەوشانەوەدایە.

1523522_654854034566341_495655230_o

عەلیزادە بەم دوایییە زۆرجار ستايیشى شەجەريانى كردووە. هەر لەم چەند ڕۆژەى ڕابردووشدا، گفتوگۆيەكى بڵاوکرایەوە و جەختیکردەوە کە ناتوانرێت هونەرمەندێکی وەکو شەجەریان بسڕدرێتەوە: “ئێمە ئەفسانەيەكى موزيكمان بەناوى شەجەريان هەيە،  ئەگەر پێشتر ئەفسانە بووە، ئێستا بووە بە ئەفسانەيەكى گەورەتر. لەوكاتەوەى شەجەريان بەرەو دەرەوەى ئێران هەنگاو دەنێت، لە هەموو جيهان ڕێزى لێدەگيرێت، بەهۆى هونەر و گەورەيىی خۆیەوە؛ بەڵام حەوت ساڵ دەبێت كە ئێمە بوينەتە هۆى ئەوەى شەجەڕيان هەناسەو  كورەى گڕگرتوى ياخود گڕوتينى خەڵكى بەدواوە نەبێت، شەجەريان بەهۆى هونەرى خۆیىەوە لەنێو دڵى خەڵيكدا جێگيرە نەک شتێکی دیکە، هەندێک جار خەڵکانێک وا بيردەكەنەوە ئەگەر ئەو ڕەخنەيەك بگرێت، سياسى بووە و سياسيیانەش قسەى كردووە، بەڵام بە بۆچوونى من، بەم شێوەيە نييە، شێوەى هەڵوێست و بيروڕا دەربڕينى شەجەريان بەتەواوى لە کەنار و ڕوانگەى هونەرەوەیە نەك سياسەت؛ هونەرمەند بۆى هەيە هەڵوێست وەربگرێت، هونەرمەند كەسێكى دامركاو و پوچەڵكراوى كۆمەڵگا نييە و دەبێت لە بارەى ميللەت و نەتەوەكەى ڕاوبۆچوونى خۆى دەرببڕێت. ئەگەر بێتو ڕۆژێک ئەم عەشق و خۆشەويستيیەى هونەرمەند لەناو خۆى هەيەتى لێى جيا ببێتەوە، نەك تەنيا لەوانەيە نەخۆش بكەوێت، بەڵكو ئيتر ژيانيش بۆى بێ مانا دەبێتن. هيوادەخوازم و بەبێ دڕدۆنگى، دەمەوێت بير لە عەشق و هاوڕێيەتى و ئاشتى بكەينەوە.»

عەليزادە جگە لە موزیسیانێکی باش لەهەمان كاتدا ڕۆشنبيريشە، ئەو دەیەوێت لەپێناو چاککردنەوەی هەڵەکانی کۆمەڵگادا چاکسازی بکرێت، هەر لەبەر ئەوەیە کە بەردەوام وەڵامی بانگهێشتی قوتابیانی زانکۆ دەداتەوە و قسەیان بۆ دەکات.

ئەو هەميشە قسەكانى بە ڕاشكاوانە دەکات: “٥٠ ساڵ دەبێت من لە بوارى موزيكى ئێران چالاكانە كار دەكەم، دەبێت ٥٠ ساڵى تريش چاوەڕێ بكرێت تا كەسانى وەك من، شەجەريان، شەهرامى نازرى و هتد.. لەدايكببن، بەداخەوە بەهرە و تەوژمى ئێمە بەكارناهێنرێت و سوودى لێ وەرناگيرێت، و بە هيچ شێوەيەك کاریگەریمان نييە لە بڕيارەكانى چالاککردنی موزيكى وڵاتدا. دەبێ هەڵێك بڕەخسێت تا لەگەڵ گەورە بەرپرسانى وڵات گفتوگۆ بكرێت، بەجۆرێک بێت لە ئەنجامدا يان ئێمە ئەوان ڕازی بكەين و ئاسۆى ئێمە بگرنە بەر، یاخود بە پێچەوانەوە، تا سەرئەنجام بە ڕێگەچارەيەك بگەين، بۆئەوەی ئەو موزیکەی پێی دەگوترێت بەنرخ، بە قەبارەی ڕاستەقینەی خۆی دەربکەوێت.”

ئەو لە گۆشەو نيگايێكى ديكە بەردەوامیی بە قسەكانيدا و گوتى: “لە تەواوى دونيادا موزیسیانەکان بێ كێشە و گرفت كارەكانيان ئەنجام دەدەن. بە ئاساييش كۆنسێرت سازدەكەن، بەڵام من وا بيرناكەمەوە ئەم هەستەى كە من و هاوكارانم بەهۆى كاريگەری خەڵكى بێ دەسەڵات دەیكەين، ئەوان هەيانبێت. ئەو كۆمەڵە هەوادارە و دەنگ و ئاواز، دەكەم بە بيانو بۆ قسەكانم، من كاتێك بير لە موزيكى ئێرانى دەكەمەوە، هەستێكى فرە خۆشم هەيە. ئێرانى بوون تەنيا تارانى بوون يان مەشهەدى بوون نييە، ئەو شتەى كە لەنێو ئەم جەماوەر و كۆمەڵەدا شەپۆڵ دەدات، هێزى جەماوەرو كۆمەڵە، كاتێكيش لە كواليتى و باشیی كارێک نزيك دەبينەوە بە دڵنيايى دەبێت كۆمەڵ و گروپەكان بچوكتر بێت، كاتێک خەڵكانى ڕۆشنبير و ڕۆشنگەر، لەپاڵ يەكترى كۆم دەبنەوە، تا لە بارەى بابەتێك گفتوگۆ بكەن، بە گشتى كەسانى كەم و گروپێكى بچوكن.”

RB4WAJUCpvrM

لەلايەكى دیکەوە عەليزادە ڕەخنەكانى خۆشى ئاڕاستەی کاربەدەستان كرد، بۆ نمونە گوتی كە مەيل و ويستى ئەوەيە لەنێو شارى مەشهەد كۆنسێرت سازبكات: “من خۆبەخشانە مەيل و ويستمە بەرەو شارى مەشهەد بێم و كۆنسێرت سازبكەم، هەڵبەتە ئەم پەيڤە ڕێنەدراو و قەدەغەيە و دەبێت بڵێم لەنێو كۆمەڵێك ئارەزوومەند و هەوادار بە ڕاستەوخۆ (لايڤ) كارەكانم پێشكەش دەكەم. من لە حورمەت و خۆشەويستیی تاك تاكى ئێوە، تێدەگەم و بە عەشقەوە بەرەو ئاسۆى ئێوە هاتووم، تا لەنێوان ئینێرژی و وزە دابەش بكەم، ئێوە بەبێ درێخى تەواوى هەست و گشت كاتى خۆتان تەرخان کردووە بۆ من، تا وەكو ئەم چەند “تەلە”و پەردەى ئەو سازەم بهێنمە گۆ، جێگەى سەرسوڕمانە كاتێك كە بەرەو ستەيج هەنگاودەنێم هيچ بابەتێكم بۆ باس ناكرێت، زۆربەى كات بەبێ هەڵبژاردنى بابەتێك بەرەو ستەيج دەڕۆم وەكو ئێستا، هەروەها لەو هەموو هەستەى كە لەو كۆمەڵە هەوادارەوە وەریدەگرم، ساز دەژەنم و قسەدەكەم، چونكە دەكرێت لە نيگاكان هەست بەوەبكرێت كە چ شەپۆڵ و تەوژمێك لەنێو كۆمەڵ و هەواداراندا بوونى هەيە.”

 بەڵام ئەمە کۆتایی سەفەرى ئەو بۆ شارى مەشهەد نەبوو؛ لە ڕۆژى كۆتايى سەفەرەکەيدا لەگەڵ عەلى بوستان ئاوازدانەر و ژەنيارى سێتار، كاتێكيان تەرخانكرد بۆ سەردانی كردنى یەکێک لە فێرگە و خوێندنگەكانى موزيك و ئەنجومەنى موزيكى زانكۆى فێردوسى لە مەشهەد، هەروەها وێڕاى كردنەوەى دەرگای گفتوگۆ لەنێون كۆمەڵێك لە شارەزايان و مامۆستايانى زانستى مرۆڤايەتى زانكۆى فێردوسى، هەروەها قوتابيانى ئەنجومەنى موزيك، عەلیزادە گوتەیەکی پێشكەشكرد: “لەم كاتەدا ژمارەى كۆلێژ و فاكەڵتییەكانى موزيك بەشێوەيەكى زێدەڕۆيیانە لە هەڵكشاندايە، ئێمە ئەوەندە مامۆستامان نييە كە لەم زانكۆيانەدا وانە بڵێنەوە. هەڵبەتە ئەم ڕووداوە، كاريگەریى پۆزەتیڤ و ئەرێنيشى هەيە، كەوا گەنج و لاوانى كارامە لەنێويدا پەروەردە كراون؛ بەڵام بژاردە و گرەنتیی پيشەيى ئەم قوتابيانە لەدواى بەكۆتاهێنانى خوێندن و بەدەستهێنانى بڕوانامە چييە؟ لە كوێ دەبێ چالاكيیەكانيان بخەنە گەڕ؟ ئەمە دژايەتيیەكى سەرسوڕهێنەرە، ئێمە لە زانكۆدا، لە ئاستێكى بەرزى نەتەوەييداين و لەڕوى موزيكەوە جێگە و پێگەمان هەيە؛ بەڵام كاتێك كەسێک لە بوارى موزيك بڕوانامە بەدەست دەهێنێت لە كۆمەڵگەدا سووكايەتى پێدەكرێت. سووكايەتى و بێحوڕمەتى تەنيا لە ڕێنەدان و كەنسڵ كردنى كۆنسێرت نييە؛ سووكايەتى ئەدەبياتە، كەوا لە هەندێ ڕۆژنامەكان لە زمانى هەندێك كەس دەنگ دەداتەوەو كاردانەوەى دەبێت. بەندە ئەگەر هێزو دەسەڵاتى ئەوەم هەبا، دەبوايە لەسەر ئەم بارودۆخە گازند ەو سكاڵام تۆماركردبا، چونكە ئەم جۆرە كەسانە موزيك و هونەر بە تاوان لە قەڵەم دەدەن، بە بۆچوونى من دەبێ لە ئاستى باڵا لەبارەى ئەم مەسەلەيە گفتوگۆ بكرێت.”

Hossein Alizadeh (54)

ناوبراو هاوشانى ئەم بابەتە جەختى لەوەش كردەوە: ” ڕابەرى ئێران ڕێ نيشاندەرى ئەم كۆمەڵگەيەيە و ڕێ نيشاندەرى دونياى ئيسلامە، ئێران لە سنوورێكى نموونەييدايە و دروست نييە كە ئەم شێوە ڕوانينە لە موزيكى ئێراندا بوونى هەبێت. من دڵنيام كە نيگا و تێڕوانينى ڕابەرى ئێران بۆ موزيك، تێڕوانينێكى بەرز و پەسندكراوە، چونكە ئەو زانياريەكى باشى موزيكالیى هەيە.”

حسێن عەليزادە ئەوەشى بۆ قسەكانى خۆى زيادكردو و گوتى: “من واى بۆ دەچم كە بابەتى سياسى ئەوەندە پشێوى هێناوەتە ئاراوە، بەبێ هيچ هۆيەك خەڵكى ئێران ڕووبەڕووى يەكتر دەكاتەوە! بابەتى موزيكى نابێت ئێمە ڕووبەڕووى يەكتر بكاتەوە، لەبەر ئەمەيە كە دەبێت لە ئەدەبياتى شياو سوود وەربگرين لەكاتى بڕياردان لە بوارى موزيكدا. ئەگەر موزيك ناتوانێت جێگە و شوێنێكى شياوى لە ئێران هەبێت، ئەسڵەن نابێت لە زانكۆكان بوونى هەبێت، ئيتر ئەگەر لە زانكۆ هەيە واتا لە شوێن و پێگەى شياو جێگيرە؛ بەڵام سەنتەرەكانى بەڕێوەبردن، بڕيارگەلێكى گشتيیانەيان لەم بارەیەوە هەيە. لە سەرانسەرى دونيادا كەسانێك هەن كە خوليا و ئارەزويانە لە زانكۆكانى ئێران موزيكى ئێرانى فێرببن، ئەى ئێمە بۆچى موزيكى ئێرانيمان بە كەم داناوە؟”

سەرچاوە : موزيكى ئێمە 

گفتوگۆى موحسین چاوەشى دەربارەی دوایین ئەلبومی خۆی، ميرى بێ زيان

چاوەشی دەربارەی بەرهەمەکانی درامای “شەهرەزاد” قسە دەکات

دیدی من – وەرگێرانی لە فارسییەوە: سەلیم جەمال

لە دیمانەیەکی ڕۆژنامەی “شەرق”ی وڵاتی ئێران لەگەڵ هونەرمەندی بەناوبانگ موحسین چاوەشی، گفتوگۆیەکی هونەرمەندی ناوبراو بڵاوکراوەتەوە دەربارەی دوایین ئەلبومیی ئەو هونەرمەندە”میری بێ زیان” کە لە چەند ڕۆژی ڕابردوودا لە وڵاتی ئێران بڵاوکرایەوە، چاوەشی هاوکات باس لە بەرهەمەکانی خۆی دەکات بۆ درامای “شەهرەزاد” کە دەنگدانەوەیەکی گەورەی هەبوو لە وڵاتی ئێران و ڕیکۆردی نوێی لە بەرهەمە موزیکییەکانی ئەو وڵاتەدا تۆمار کرد. دیدی من سەرجەمی ئەو دیمانەیە بۆ خوێنەرانی بە زمانی کوردی بڵاودەکاتەوە.

زۆرجار بۆ هونەرمەندان كاتێ لە بەرهەمێكيان سەركەوتوو بوونه، بەرهەمهێنانى كارێكى تر ڕاستەوخۆ لە دواى ئەو، ڕيسكێكى گەورەى هەيە، ئەلبومێكى نوێی تۆ بڵاوبووەتەوە و لە يەكەم پرسيارمدا، دەمەوێت هەستى دەرونیى تۆ لە بارەى ئەو ئەلبومهوە بزانم، ئايا ئەم ڕيسكە لەگەڵ بارودۆخى تۆش گونجا؟ نيگەران نەبوويت لەوەى كە نەتوانيت بە رێكۆردى گۆرانى ” كجايى؟ ” لە دراماى شەهرزاد بگەيت؟

موحسین چاوەشی: لە سەرەتا دا بۆ وەڵامدانەوەى پرسيارى تۆ دەبێت بڵێم كە شوناس و زاتى ئەم دوو بەرهەمە جياواز گەلێكى زۆريان لەگەڵ يەكترى هەيە، بە هەرحاڵ، ئەو كارانەى بۆ دراماى شەهرزاد بەرهەمهاتن، بەپێى بنەما و ڕێسا و ئەو مەنتقەى كە تايبەت بوون بە دراماى شەهرزاد دروستكران و لە قاڵبى دراماكە يا بە ڤيديۆ كليپ بڵاوبوونەوە، لە ڕاستيدا بەشێوەى ڕاسپاردە بوو كارەكان، هەڵبەتە من شكل و شێوەى ئەم ڕاسپاردەيەم كە لە فۆڕمى دراماكە پێشان دەدرا بە دڵ بوو، و لە ڕابردووشدا ئاماژەم بەوەكرد، بەڵام لە بارەى ئەو ڕيسكەى كە تۆ ئاماژەت پێدا؛ پێم وابێت بۆ هەركەسێک ئەم ڕيسكە بوونى هەيە؛ بەڵام ئامارى بەرز و ئەو ڕێكۆردانەى كە گۆرانيەكانى دراماى شەهرزاد بەدەستيان هێنا، هەرگيز نەبوونه هۆى نيگەرانیی من؛ چونكە لەگەڵ ئەم ڕووداوانە ئاشناييم هەيە و بێ ئەوەى كە تێكەڵ و بە قەولى تۆ نيگەران ببم، هەوڵ دەدەم تەركيز(فوكۆس) بكەم لەسەر كارەكانى داهاتووم. “شەهرزاد” چيڕۆكى شەهرزاد بوو و “ميرى بێ زيان “یش، چيڕۆكى محسن چاوشى.

13418879_1016527595096295_7085632584300873109_n

لە ئەلبومى نوێدا، ئێمە لەگەڵ تۆ وەك پێگە و پۆستى گۆرانىبێژ نا، بەڵكو وەك پۆستى ئاوازدانەريش ڕووبەڕوين، هەروەها ئەو موزيكانەى كە بەرهەمت هێناون نوێگەريەك لەخۆى دەگرێت، بە جۆرێک؛ ئاوێتەيەكى ڕۆژهەڵاتى(ئاسيايى) لە موزيكى گۆرانيەكان هەستى پێ دەكرێت، كە كەمتر لە موزيكى ئێرانى جێگە و پێگەى خۆى هەبووە. ئەم هەوڵ و كۆششە لە كوێوە هاتووە؟ محسن چاوشى چۆن چۆنى بەم ئاوێتە كردنە گەيشتووە ؟

موحسین چاوەشی: سەرەتا خۆشحاڵم كە تۆ ئەم درك و هەستەت لە نوێگەرى و خاڵە سەرەكيەكانى ئەو موزيكانە هەبووە و ئەم بۆشاييیانەت هەستپێكردووە لە موزيك. لەم ئەلبومەدا هەوڵدرا كە خاڵە سەرەكيیەكان و نوێگەریی جياواز بەكاربهێنرێت، لە ڕۆژهەڵات تاكو ڕۆژئاوا، لە جێگەی جياواز، دەنگ و ئاوازى نەتەوەيى و فۆلكلۆرى ئێران تا وڵاتانى ديكە، لەوانەيە بەشێكى ئەوە بەهۆى ئەمە بێت كە خودى من لە بنەڕەتدا موزیکە جیهانییەکان زۆر گوێ لێ دەگرم و بێجگە لە گوێگرتنيش، سەرنج دەخەمە سەر كواليتى. هەروەها بەهاى هونەریى ئەوان بۆ من گرنگە. ئەوانيش لەسەر شيعرەكانى مەولانا گۆرانى دەچڕن و گەر سەرنج نەخەينە سەر دەنگى گۆرانيبێژ، دەبێ سەرنج بخەينە سەر ئەو خاڵەی كە لە ڕێكخستن و ئاوازدانانيان چى ئەنجام دەدەن، لە چ كواليتيەك زياتر سوودمەند دەبن، هەڵبەت من واى بۆ دەچم زۆرێك لەو موزيكانەى لە ئێران بەرهەم دێن دەنگى باشترە لەو موزيكانەى كە لە ئەوروپا بەرهەم دێن، يا هەر چۆنێك بێت لەوان شتێكى واى كەمتر نييە، لە سەرەتادا كە لەسەر شيعرەكانى مەولانا كارم دەكرد بۆ ئەم ئەلبومه، دڵخوازبووم سنوورەكان لەسەر شيعرەكانى مەولانا هەڵبگيرێن؛ هەر بەو شێوەيەى كە خودى مەولانا سنوورێكى نييە و گشت جيهان سەرسامى ئەوە. مۆسيقا، زمانى هاوبەشى گشت دونيايە و ئەگەر تۆ ڕوانينێكى باشت هەبێت، بە دڵنياييەوە دەتوانيت جێگەيەك بۆ خۆتان لەنێو ئەم زمانە هاوبەشە فەراهەم بكەيت؛ جا هەر كەسە و بەپێى قەبارە و چۆنيەتى تێڕوانينى لەم بابەتە دا .

ئەلبومى نوێ كەمێك دواکەوت و درەنگ بڵاوبۆيەوە، هۆكارى ئەوە چى بوو؟ هۆكارى تەكنيكى ڕێگر بوو يا شتێكى تر ؟

موحسین چاوەشی: زياتر هۆكارى تەكنيكى بوو. خۆشبەختانە لەگەڵ تيمێك كارم كرد كە بە ئەندازە يا زياتر لە من لەم كارەدا هەستيارى و هيلاكيیان نواند، ئێمە هەوڵماندا باشترين و ناوازەترين ئەلبوم پێشكەش بە خەڵك بكەين. لە ڕاستيدا گەر بتەوێت ئەلبومێك بە پەلە پەل و بێ سەرنجدان بەرهەم بهێنیت و بڵاوىبكەيتەوە، دوو هەفتە زياتر ناخايانێت؛ بەڵام ئەگەر بڕيار وابێ ورد ورد و نۆت بە نۆت لە بەيانى تاكو شەو خەريكى گۆرانيەكان بيت، ئەم پاشكەوتنوو درەنگ بڵاوبوونەوەيە ئاساييیە. “ميرى بێ زيان ” ئەلبومێكى تايبەت بوو بۆ من. يەك بە يەكى شيعرەكانى كە لەم ئەلبومەدا هەن، هەزاران جار لەگەڵ خۆم و لە تەنياييدا بە موزيك و بێ موزيك خوێندومەتەوە و لەگەڵيان ژياوم. مەولانا تايبەتە. لە شوێنێكى تر وەستاوە. خۆى بەسەر مندا سەپاند. با بوگزەرێين… بە هەر حال من لە هەموو ئەو خەڵكانەى كە خۆڕاگرى و سێبووريان نواند، سوپاس گوزارم و ئومێدەوارم ئەوە بزانن كە هەموو ئەو پاشكەوتن و دواكەوتنە لەبەر خاترى ڕێزگرتن و هەست و تەركيزى گوێگرتنى موزيكەكان و هۆشيان بووە .

بەپێى وتەكان زياتر پێداگر بوويت لە هەڵبژاردنى شيعرەكان؛ ئێستا ئيتر شاعيرى جێگيرت نيیە و هەندێک جاریش پەنادەبەیتە بەر شیعرە کلاسیکییەکانی شاعیرانی کۆنی ئێران، ئەم هەڵبژاردنە لە ڕوانگەى جيهانییەوە، دروست و ڕەوايە؟ يان كارێكى نەتەوەيى و فۆلكلۆرە و بۆ مەوداگرتنە لە جەنجاڵى دنياى شاعيرانى تازە؟

موحسین چاوەشی: بەداخەوە زۆر دەمێكە ئەم ناوانە هەن كە قسە دەكەن و نيازيان وايە، نەك نەريتەكان. بەڵام بۆ من هەرگيز گرنگ نييە ناوى چ كەسێك لە پاڵ شيعر يا هۆنراوەيە. هەر وەكو لە وەڵامى پرسيارى پێشوتان ئاماژەم پێدا. من بە دواى ئەو شيعرانە دەگەڕێم كەوا خۆى بەسەرمدا بسەپێنێت هەروەها ئێسکەکانی، ئێسقانەكانم تێكبشكێنێت. ئێستا چ جياوازيیەكى دەبێت كە شاعيرى ئەو شيعرە چ كەسێكە؟ بەداخەوە شتێك كە زۆر كات من ئەيبينم ئەمەيە كە هەندێک شاعیر بەبێ کاریگەریی لەسەر گۆرانیبێژ، کە هەستەکانی گۆرانیبێژ بەیان بکات، شیعرەکانیان ناتوانن کاریگەری بەجێ بهێڵن و بنیشنە سەر دڵ.

13445478_1016569948425393_8533676064175130079_n

بەشێوەيەكى نهێنى و تايبەت ئەم پرسيارەش دێتە پێش؛چى بووە كە ئيتر هەواڵێك لە شاعيرانى كارەكانى ڕابردووتان نييە؟ ئەو هاوڕێيەتيیە هێشتا هەر لەسەر جێگەى خۆيەتى؟

موحسین چاوەشی: بەڵێ. هيچ كێشە و گرفتێك بوونى نييە و ئێستاكەيش لەگەڵ يەكترى هاوڕێ و لە پەيوەندى داين.

١٨ مليۆن بيسەر و بينەری گۆرانى ” كجايى؟- لە كوێى؟ ” پەيامێكى شاراوەى بۆ منى گوێگرى كارەكانى تۆ هەبوو؛ ئەوەيە كە هەندێ جار بۆ پتەوكردنى پەيوەندى نێوان هونەرمەند و گوێگر پێويست بە جەوهەر و ناوبژيوانكار، يان واستە هەيە، بۆ نموونە دراماى “شەهرزاد” بۆ تۆ بوو بە جەوهەرێك و ناوبژيوانێك تاكو گۆرانيیەكانى وەك “كجايى”، گوێگرانێكى زياتر بدۆزێتەوە. ئەگەر لەگەڵ ئەم بۆچوونە هاوڕايت، پێتوایە چ ناوبژيوانكار و واستەیەكى ترت ئەنجام دەدا تاكو پەيوەنديت لەگەڵ گوێگران دوو هێندەى تر بووايە؟

موحسین چاوەشی: من وا بیردەكەمەوە هيچ واستە و ناوبژيوانكارێك بوونى نييە و كار گرنگترين جەوهەرە لە نێوان ئەم دووانە. تەنيا و تەنيا بابەتى تەكنيكى گرنگە و دەبێ هونەرمەند و گوێگران لەپاڵ يەكترى بڕوێن و گەشە بكەن، نەوەك لە دۆخێك بمێنيت و پێشنەكەويت. زۆر بە ڕاشكاوانە دەڵێم من ئەهلى پاشكەوتن و بەرەو پێش نەچوون نيم. بۆ من زۆترين لەزەت لە هەوڵدان و كۆششە؛ هەميشە هەوڵدان. تاكو ئەگەر ئەو هەوڵ و كۆششە باش نەبێت و لە دواى ئەو بە تەواوى ناڕازى بم، ديسان هەوڵ و كۆششێك بوونى هەبووە كەوا لە كاتى خۆى بيرم لێ كردۆتەوە و دەبێ ئەنجامى بدەم، ئەگەر ئەم كارە نەكەم، دەڕزێم و دەمرم.

لە چۆنيەتى دەربڕينى دەنگ (مێلۆدى) و هەڵبژاردنى هۆنراوەكانى تۆ، غەمێك بوونى هەيە، كە بۆ زۆرێك لە گوێگرانى تۆ بە نۆستالۆژى، يان دڵتەنگیی بۆ عەشەقە لەدەستچووەکان ڕاڤه دەكرێت، بەڵام زياتر پێدەچێ ئەم خەمە، خەمى لەدەستدانى شتێك لە مێژوو و تەنانەت جوگرافياى سياسەت بێت. كاتێ بەسەر شێر دا دەڵێيت، كاتێ لەسەر مير دەخوێنيت، ئايا ئەمانە مانايەكى تريان هەيە؟ ئايا هەڵبژاردنى شيعرێك لە مەولانا بيانوويێك نييە بۆ ئەوەى كە ڕوانينى خۆت بە تايبەت لە دونياى ئيمڕۆ دا بەشێوەيەكى پەنهان يان شارراوە بەيان بكەيت؟

موحسین چاوەشی: خۆت بە باشى وەڵامى خۆت دايەوە. غەمى لە دەستدانى شتێك، ماناكەى خۆت بينووسە.

13445783_1016527655096289_1303953609696362780_n

لەوانەيە هەزار جار وەڵامى ئەم پرسيارەت دابێتەوە يان لە تۆيان پرسيبێت، بەڵام بە بۆچونى من دواى پێشهاتى دراماى شەهرزاد و بڵاوبوونەوەى ئەم ئەلبومە، كاتى ئەوە هاتبێت كەوا بەشێوەيەكى جدى و كامڵ وەڵامى ئەم پرسيارە بدەيتەوە، بۆچى پەيوەندى لەگەڵ گوێگرانت بەشێوەى ڕاستەوخۆ و لايڤ پەسند ناكەيت؛ ئەويش لە گۆڕەپانێك كە گۆرانيبێژەكان، بە گشتى داهاتێكى زۆر باشیان تێدا دەستدەکەوێت؟

موحسین چاوەشی: ئێستا دۆخم باشە. تەواوى ڕۆژ و شەو كاتم هەيە كار بكەم و لە خەڵوەتگەى خۆم شتێك دابهێنم، ڕۆژێك كە كاتى كۆنسێرت سازكردن بڕەخسێت، بە دڵنيايى ئەم كارە ئەنجام دەدەم، بەڵام ئێستا هيچ پەلەيێكم نييە بۆى.

يەكێك لە هۆنراوەكان كە لەم ئەلبومدايە و لە تراكى يەكەمى ئەلبوم جێگيرە، ئەم ڕۆژانە بووەتە قسەو باسى ئەملاو ئەولا واتا “ميرى بێ زيان “، ئاوازەكان بە بانگى “موئەزن زادەى ئەردەبيلى” دەست پێدەكات و بە ئاوازەكانى كە ئێرانى نين و زياتر وەك نزا كردنن، كۆتايى پێدێت. دەمويست لە دەستپێك لەبارەى ئەو ڕێكخستنانەى كە لەنێو ئەم ئەلبومەدا هەتبوون، پرسيار بكەم، لە ڕێكخستنى گۆرانيەكانت زياتر لەسەر چ شتێك سەرنجت هەبوو؟

موحسین چاوەشی: ڕێكخستن شتێك نييە كە بكرێ لە بارەيەوە بەشێوەيەكى زۆر تەكنيكى باسى لێ بكرێت و بگووترێت، بۆ نموونە پێكهاتووە لەم شتانە. بە هەرحال بۆ من بەم شێوەيە نييە و زۆركات ناكرێ بۆ هەموو شتێك مەتر و پێوەر و هێڵ و شێوەى ئەندازيارى پەيڕەو بكرێت. بەم كارانە تەنيا دەتوانيت يارمەتى كواڵێتى كارەكان بدەيت، بەڵام جۆر و كوالێتى هەر كارێك پەيوەستە بە ئەو. من ناتوانم زۆر لەسەر پێكهاتەى ئەم بابەتە قسە بكەم. حاڵێك كە بە دەست مرۆڤ دەگات و تۆ لە باسكردنى ئەو دۆخە و چۆنيەتى پێگەيشتن بەو دۆخە، زمان و وشەى داماوت پێيە. دۆخى من بە تايبەتى لەگەڵ مەولانا بەم شێوەيە بوو، لە بەشى هۆنراوەكان چيڕۆكێك بوونى هەيە و ئەو چيڕۆكە زۆر كات پێت دەڵێت چى بكەيت و چى نەكەيت. بە تايبەتى بەشێك لە هۆنراوەكان لەگەڵ ژيانى ماددى ئێمە لە پەيوەندىدايە و دەشێت بگوترێت، هەوڵ و كۆششى هاوبەشى مرۆڤەكانە كە ئالوگۆڕ كراوە و بووە بە شيعر. بەڵام بەتايبەتى لە شيعرەكانى مەولانا تەنيا ڕۆح و گيان بەرجەستەيە و مسۆگەرە لەنێويدا. لە گۆرانىی “ميرى بێ زيان” لەنێو هزرى مندا هەموو خەريكى نزا كردنن. هيچ داوەريیەك يا ناوبژيوانيێك دەربارەى هيچ مرۆڤێك بوونى نييە. هەموويان گرێدراو و لە دۆخى پەرستن و نزا كردنن؛ چ ئەو دەنگەى موئەزەن زادە چ دەنگى ئەوانى دى. هيچ داوەرییەك بوونى نييە. هەموويان بەيەك جێگە لكێنراون و لەگەڵ سروشت بوونەتە يەك. هەموويان جێگەى ڵوتف و بايەخ پێدانن. لەم گۆرانيەدا مرۆڤەكان، ئەمنيەت و ئاراميیان هەيە. دۆخيان باشە. من خۆشحاڵم بە گوتەى تۆ كە ئەم دۆخە باشە، گواستراوەتەوە بۆ ئەوانەى كە گوێیان لە ئەلبومەکە بووە. بەو شێوەيەى كە گوتم، زۆركات ئەندازيارى و هێڵ كێشان وەڵامدەرەوە نييە و تەنيا دەبێ دڵ بسپێرى و دڵى بۆ دابنێيت، ئەم گۆرانيەم لە تراكى يەكەمى ئەلبوم جێگير كردووە تا هەموو گوێگرێك وەك من هاوبەش و شەريكى ئەم ئاراميیە بێت.

لە ڕێكخستنى گۆرانيەكانى ئەلبوم ناوى بەهرۆز سەفاريان دەبينرێت، كە نيگايێكى ناسراوى بوارى موزيكە، هەروەها فەرشادى هێسامى و لاوێك بەناوى عادلى رۆحژەن، يان هەمان روحنواز كە ژەنيارى ئەلكتريك گيتار بووە لەم ئەلبومە دا. پێدەچێت لەسەر ئەم بابەتە بۆ ناساندنى هونەرمەند و كەسانى لاو و تازە پێگەيشتو زۆر پێداگر بيت؟ .

موحسین چاوەشی: لە ڕاستيدا من لە هەموو ئەو هاوڕێيانەى كە لەم ئەلبومەدا بە دڵسۆزانە لەگەڵ من كاريان كردووە، سوپاس گوزارم. ڕاستی هيچ كاميان بۆ هاوكارى كردنى ئەم ئەلبومە درێخيان نەكرد، بە تايبەتى بەهرۆز، فەرشاد و عادل. بەهرۆز سەفاريان، هەميشە دڵسۆزانە بۆچوونى خۆى لە بارەى يەك يەكى كارەكان بە من دەگوت و لەگەڵ يەك هاوبير و هاوڕا بووين لە زۆربەى كارەكان تا بەشێوەيەكى كۆتايى بگەين بە ئەنجام. بەهرۆز بە هەموو ئەو پەرێشانى و پڕكاريەى خۆى لە خۆڕانەگرى و بێتاقەتیی من ئاگادارب و ئاگادارە، هەميشه لەكاتى خۆى كارەكانى ڕادەپەراند و ئەگەر كێشەيێك بهاتبايە پێش بە خێرايى چارەسەرى دەكرد و كارەكانى ترى خۆى وەلا دەنا. فەرشادى هێسامى لە بەشى ميكس و ماستێر، لە ڕاستیدا بە نيەتێكى پاك و دڵسۆزانە هەوڵ و كۆششەكانى لە هەمبەر من دانا و زۆربەى جار پێكەوە بەسەر گۆرانيەكاندا دەچووينەوە و گفتوگۆمان لەسەرى دەكرد، تا بگەينە دوا ئەنجام. فەرشادى هێسامى تا بڵێى مرۆڤێكى قابيلى ڕێز و باوەڕپێكراوە. عادليش لە ڕاستيدا بۆخۆى بليمەتێكە و هەقى وايە زۆر لەمە زياتر ناوبانگى و بليمەتيەكەى بناسرێت، پەيوەندى من و عادل، پەيوەنديێكى ڕاستەقينە و هاوڕێيانەيە ئەوەندەى كە ئەم كوڕە وەك مانگ جوانە و هەڵبەتە خۆش ستايليشە. من واى بۆ دەچم عادلى رۆحنەواز لە ئێران باشترينە. ئەمە تەنيا بۆچون و قسەى من نيیە، پێشبڕكێى جيهانى ئەمە دەڵێت، كە عادل خەڵاتى ژەنيارى ئەلەكتريك گيتارى تێدا وەرگرت. لە ڕاستيدا من زۆر خۆشحاڵم لە بوونى ئەم هاوڕێيانە لە كەنار خۆم و دەستيان بە ميهر و گەرمى دەگوشم .

سەرچاوە : ڕۆژنامەى شەرق